Thúc đẩy thương mại hóa nghiên cứu khoa học vào thực tiễn

Đây được xem là bước đi mang tính đột phá, thể hiện quyết tâm của thành phố trong việc tháo gỡ điểm nghẽn lâu nay: nhiều kết quả nghiên cứu khoa học vẫn khó chuyển hóa thành sản phẩm, dịch vụ có giá trị ứng dụng thực tế.

Theo khảo sát của Trung tâm Thông tin và Thống kê khoa học và công nghệ (Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh), giai đoạn 2014-2018, chỉ khoảng 13% nhiệm vụ khoa học và công nghệ có kết quả được thương mại hóa thành công. Trong khi đó, tới 37% nhiệm vụ khoa học và công nghệ đã đạt mức độ hoàn thiện, sẵn sàng chuyển giao nhưng vẫn chưa được đưa vào ứng dụng. Điều này cho thấy tiềm năng thương mại hóa các kết quả nghiên cứu tại thành phố vẫn chưa được khai thác hiệu quả.

Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Hồ Chí Minh Lâm Đình Thắng cho biết, thành phố đang bước vào giai đoạn phát triển mới với tiềm lực khoa học, công nghệ ngày càng lớn, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động cùng đội ngũ nhà khoa học, viện, trường và doanh nghiệp đông đảo. Tuy nhiên, tỷ lệ thương mại hóa các kết quả nghiên cứu sử dụng ngân sách nhà nước hiện mới đạt khoảng 5%.

Các doanh nghiệp khoa học trưng bày sản phẩm tại Khu Công nghệ cao thành phố Hồ Chí Minh.

Đáng chú ý, có tới khoảng 37% kết quả nghiên cứu đã sẵn sàng chuyển giao nhưng vẫn chưa được đưa vào thực tiễn. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ những vướng mắc về cơ chế định giá tài sản trí tuệ, thủ tục giao quyền khai thác kết quả nghiên cứu, cùng với tâm lý e ngại rủi ro trong quá trình thực thi công vụ. Bên cạnh đó, mối liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp vẫn chưa thật sự chặt chẽ, thiếu cơ chế đủ mạnh để doanh nghiệp tham gia ngay từ đầu, cùng chia sẻ rủi ro và đồng hành trong quá trình phát triển sản phẩm.

Theo các chuyên gia, nếu những hạn chế này không được tháo gỡ kịp thời, quá trình chuyển hóa tri thức khoa học thành giá trị kinh tế - xã hội sẽ bị chậm lại, đồng thời làm giảm hiệu quả đầu tư của Nhà nước cho hoạt động khoa học và công nghệ.

Nhằm thúc đẩy thương mại hóa các kết quả nghiên cứu, thành phố Hồ Chí Minh đã triển khai Đề án thí điểm chính sách tạo động lực thương mại hóa, đưa nhanh kết quả nghiên cứu và tài sản trí tuệ được hình thành từ ngân sách nhà nước vào sản xuất, kinh doanh. Việc triển khai Đề án được đánh giá là cần thiết trong bối cảnh hiện nay vì ba lý do chính.

Thứ nhất, tận dụng các cơ chế, chính sách mới như Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025 và Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, qua đó tháo gỡ các rào cản hiện hành trong thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Thứ hai, phát huy tiềm năng và nguồn lực nghiên cứu mạnh mẽ của thành phố Hồ Chí Minh trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Thứ ba, việc thương mại hóa thành công các kết quả nghiên cứu sẽ góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo thêm động lực cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của thành phố.

Theo bà Nguyễn Thị Thu Sương- Trưởng phòng Phát triển Khoa học và Công nghệ (Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Hồ Chí Minh), trong giai đoạn thí điểm 2026-2028, thành phố đặt mục tiêu hỗ trợ thương mại hóa thành công ít nhất 10 sản phẩm khoa học và công nghệ. Đồng thời, tỷ lệ tài sản trí tuệ hình thành từ nhiệm vụ khoa học và công nghệ sử dụng ngân sách được thương mại hóa phấn đấu đạt từ 8-10%, cùng với việc hình thành ít nhất 5 mô hình hợp tác giữa cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp.

Theo các chuyên gia, Đề án hướng tới nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước dành cho khoa học và công nghệ, đồng thời thúc đẩy mô hình hợp tác ba bên “Nhà nước - nhà khoa học - doanh nghiệp” trong quá trình phát triển và ứng dụng các kết quả nghiên cứu. Các cơ chế mới được thiết kế theo hướng chia sẻ rủi ro, khuyến khích doanh nghiệp tham gia đầu tư ngay từ giai đoạn hoàn thiện công nghệ và thương mại hóa sản phẩm.

Qua đó, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân.

Ông Lâm Đình Thắng cho biết thêm, Đề án thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của thành phố Hồ Chí Minh trong việc chủ động thí điểm các cơ chế mới, dám làm và dám chịu trách nhiệm trong quá trình triển khai. Thành phố xác định đi đầu ở những lĩnh vực còn nhiều khó khăn, chủ động tháo gỡ các điểm nghẽn nhằm đưa khoa học và công nghệ nhanh chóng đi vào thực tiễn.

Đồng thời, thành phố cũng cam kết đồng hành và chia sẻ rủi ro với các tổ chức, cá nhân triển khai các nhiệm vụ theo đúng quy định, đúng mục tiêu, nhằm đẩy nhanh quá trình thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Năm 2026 được xác định là năm then chốt để thành phố Hồ Chí Minh triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị. Theo đó, trọng tâm sẽ là chuyển mạnh từ hoàn thiện thể chế sang tổ chức thực hiện thực chất, bảo đảm các chính sách sớm đi vào cuộc sống và tạo ra những kết quả cụ thể, có thể đo lường.

Để cụ thể hóa Đề án, thành phố Hồ Chí Minh vừa công bố danh mục 54 sản phẩm khoa học và công nghệ của 29 tổ chức đăng ký tham gia đợt 1. Trong đó, có chín doanh nghiệp tham gia với 22 sản phẩm, chiếm khoảng 41% tổng số sản phẩm.

Tổng kinh phí dự kiến triển khai các dự án này vượt hơn 500 tỷ đồng, trong đó phần kinh phí đề xuất hỗ trợ từ ngân sách nhà nước hơn 200 tỷ đồng.

Các sản phẩm khoa học và công nghệ thuộc nhiều lĩnh vực trọng điểm, trong đó có 30 sản phẩm nằm trong danh mục công nghệ chiến lược quốc gia, trải rộng từ UAV và kinh tế tầm thấp; trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, đô thị thông minh; đến công nghệ sinh học, y sinh - dược và nông nghiệp công nghệ cao.

Các sản phẩm này được phát triển bởi nhiều viện, trường và doanh nghiệp, như Trường đại học Bách khoa, Trường đại học Khoa học tự nhiên, Trường đại học Công nghệ thông tin (Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh), cùng các doanh nghiệp công nghệ như Công ty cổ phần Real-time Robotics Việt Nam, Công ty TNHH Saolatek, Công ty TNHH Service Aviation General và Viện Khoa học sự sống.

Hiền Anh