Nghị định xử phạt trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ số: Hoàn thiện cơ chế thực thi pháp luật
(VietQ.vn) - Ngày 04/11/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 401/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ số. Nghị định có hiệu lực từ ngày 22/12/2026, cụ thể hóa cơ chế xử lý đối với những hành vi vi phạm được xác định trong lĩnh vực này. Cùng với các chính sách phát triển theo Luật Công nghiệp công nghệ số, quy định xử phạt góp phần xác định rõ hơn nghĩa vụ tuân thủ của tổ chức, cá nhân trong quá trình hoạt động.
Quy định xử phạt riêng cho lĩnh vực công nghiệp công nghệ số
Luật Công nghiệp công nghệ số số 71/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, quy định về hoạt động công nghiệp công nghệ số, phát triển ngành và các biện pháp bảo đảm phát triển. Những nội dung về sản xuất sản phẩm, cung cấp dịch vụ, phát triển nhân lực, thử nghiệm có kiểm soát, khu công nghệ số tập trung và công nghiệp bán dẫn đặt ra yêu cầu có quy định cụ thể để xử lý các hành vi không tuân thủ.
Nghị định số 401/2026/NĐ-CP quy định hành vi vi phạm hành chính, hình thức và mức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả, đối tượng bị xử phạt, thẩm quyền xử phạt và lập biên bản. Văn bản cũng quy định về việc thi hành các hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ số.

Nghị định số 401/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ số, có hiệu lực từ ngày 22/12/2026
Phạm vi điều chỉnh được xác định tại Điều 1. Theo đó, hành vi vi phạm thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước khác có liên quan đến công nghiệp công nghệ số nhưng không được quy định trong Nghị định này thì áp dụng nghị định xử phạt của lĩnh vực tương ứng. Đây là điểm cần chú ý khi xác định căn cứ xử lý: cùng liên quan đến sản phẩm, dịch vụ công nghệ số không có nghĩa mọi hành vi đều áp dụng Nghị định số 401/2026/NĐ-CP.
Về đối tượng, Nghị định áp dụng đối với tổ chức, cá nhân Việt Nam và nước ngoài thực hiện hành vi vi phạm được quy định, trừ trường hợp điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có quy định khác. Hộ kinh doanh, hộ gia đình thực hiện hành vi vi phạm bị xử phạt như đối với cá nhân.
Xác định hành vi theo từng hoạt động cụ thể
Chương II của Nghị định quy định các nhóm hành vi vi phạm từ Điều 8 đến Điều 17. Trước hết là nghĩa vụ cung cấp, cập nhật thông tin trực tuyến hoặc áp dụng phương thức kết nối, chia sẻ dữ liệu trực tuyến vào cơ sở dữ liệu công nghiệp công nghệ số. Việc thực hiện quá thời hạn quy định bị phạt cảnh cáo. Trường hợp cung cấp, cập nhật thông tin hoặc kết nối, chia sẻ dữ liệu không đầy đủ, không chính xác hoặc không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật mà không thực hiện việc bổ sung, cập nhật, khắc phục hoặc thực hiện không đúng thời hạn theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền, mức phạt đối với tổ chức là từ 10 đến 20 triệu đồng. Không thực hiện nghĩa vụ cung cấp, cập nhật thông tin hoặc kết nối, chia sẻ dữ liệu theo quy định bị phạt từ 30 đến 60 triệu đồng.
Điều 9 quy định xử phạt các hành vi cản trở trái pháp luật hoạt động hợp pháp, cố ý hỗ trợ hành vi bị cấm, sử dụng sản phẩm, dịch vụ công nghệ số để thực hiện hành vi bị cấm theo quy định của pháp luật về công nghiệp công nghệ số mà không thuộc trường hợp xử phạt theo quy định của pháp luật chuyên ngành khác. Tùy hành vi, mức phạt đối với tổ chức được quy định từ 90 triệu đồng đến 200 triệu đồng; một số trường hợp còn có hình thức xử phạt bổ sung hoặc biện pháp khắc phục hậu quả.
Đối với chính sách ưu đãi, hỗ trợ, Nghị định xử lý hành vi cung cấp thông tin không trung thực, sử dụng tài liệu không hợp lệ hoặc gian dối trong hồ sơ để hưởng chính sách theo những trường hợp cụ thể. Các quy định trải từ hoạt động sản xuất sản phẩm, cung cấp dịch vụ công nghệ số đến chính sách nhân lực, dự án khởi nghiệp sáng tạo, ưu đãi trong thuê, mua sắm sản phẩm, dịch vụ công nghệ số bằng vốn ngân sách nhà nước và hoạt động công nghiệp bán dẫn.
Ở lĩnh vực thử nghiệm có kiểm soát, Điều 12 quy định cả vi phạm về báo cáo, thông tin, hồ sơ đề nghị thử nghiệm và việc triển khai không đúng nội dung đã được cấp phép. Những yêu cầu về kiểm soát rủi ro, thông tin cho người tham gia, quản lý dữ liệu và phối hợp kiểm tra, giám sát cũng được thể hiện bằng các hành vi vi phạm cụ thể. Nghị định đồng thời đề cập đến hoạt động khu công nghệ số tập trung và việc nhập khẩu, gia công hàng hóa thuộc Danh mục sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng cấm nhập khẩu.
Phạt tiền đi cùng biện pháp khắc phục hậu quả
Điều 4 xác định mức phạt tiền tối đa trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ số là 100 triệu đồng đối với cá nhân và 200 triệu đồng đối với tổ chức. Mức tiền phạt quy định tại Chương II là mức áp dụng cho tổ chức; đối với cùng hành vi, mức phạt của cá nhân bằng một nửa. Vì vậy, khi đọc mức phạt ở từng điều, cần xác định đúng đối tượng bị xử phạt.
Bên cạnh cảnh cáo và phạt tiền, Điều 3 quy định các hình thức xử phạt bổ sung gồm tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm và trục xuất đối với cá nhân là người nước ngoài trong trường hợp được quy định. Các biện pháp khắc phục hậu quả gồm buộc báo cáo, cung cấp, cập nhật thông tin đầy đủ, chính xác; kết nối, chia sẻ dữ liệu đáp ứng yêu cầu kỹ thuật; buộc thu hồi, gỡ bỏ hoặc áp dụng biện pháp kỹ thuật phù hợp đối với sản phẩm, dịch vụ công nghệ số được sử dụng để thực hiện hành vi vi phạm; buộc đưa tang vật, phương tiện vi phạm ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc tái xuất; buộc tiêu hủy tang vật, phương tiện vi phạm; buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp hoặc số tiền bằng trị giá tang vật, phương tiện vi phạm theo từng trường hợp được quy định.
Chẳng hạn, với các hành vi quy định tại khoản 2 và khoản 3 Điều 8, ngoài mức phạt tương ứng, tổ chức, cá nhân vi phạm còn phải cung cấp, cập nhật thông tin đầy đủ, chính xác hoặc thực hiện kết nối, chia sẻ dữ liệu đáp ứng yêu cầu kỹ thuật. Đối với một số hành vi gian dối nhằm hưởng ưu đãi, hỗ trợ, Nghị định quy định buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp. Biện pháp được áp dụng phải căn cứ đúng hành vi và điều khoản tương ứng, không phải mọi biện pháp đều áp dụng cho mọi vi phạm.
Quy định thẩm quyền và thời điểm áp dụng
Nghị định phân định thẩm quyền xử phạt cho các chức danh thuộc Ủy ban nhân dân, cơ quan quản lý chuyên ngành khoa học và công nghệ và các lực lượng có thẩm quyền khác. Điều 19 quy định thẩm quyền xử phạt của Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ, Trưởng đoàn kiểm tra chuyên ngành và Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo. Điều 26 tiếp tục phân định hành vi thuộc phạm vi xử phạt của từng lực lượng theo chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn được giao.
Về thời hiệu, khoản 1 Điều 5 quy định thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ số là 01 năm, trừ các hành vi quy định tại khoản 2 Điều 10, điểm c khoản 1 Điều 16, khoản 1 và khoản 2 Điều 17 có thời hiệu xử phạt là 02 năm. Nghị định cũng quy định cách xác định hành vi đã kết thúc, hành vi đang thực hiện và thời điểm tính thời hiệu. Những nội dung này có ý nghĩa đối với việc xác định căn cứ xử lý trong từng vụ việc cụ thể.
Từ ngày 22/12/2026, Nghị định có hiệu lực, và bãi bỏ Điều 74, Điều 76 của Nghị định số 15/2020/NĐ-CP đã được sửa đổi, bổ sung. Điều 29 quy định chuyển tiếp đối với các hành vi và quyết định xử phạt thuộc những trường hợp được nêu rõ. Vì vậy, thời điểm xảy ra, kết thúc hoặc tiếp diễn hành vi là yếu tố cần được xem xét khi áp dụng quy định.
Nghị định số 401/2026/NĐ-CP bổ sung cơ chế xử phạt tương ứng với các hoạt động của ngành công nghiệp công nghệ số. Đối với tổ chức, doanh nghiệp, việc tìm hiểu đúng nghĩa vụ và các điều kiện pháp luật áp dụng cho từng hoạt động là cơ sở để chủ động tuân thủ. Đối với cơ quan thực thi, yêu cầu đặt ra là xác định đúng hành vi, căn cứ, thẩm quyền và biện pháp xử lý, bảo đảm việc thi hành Nghị định thống nhất với pháp luật về xử lý vi phạm hành chính.
Lê Kim Liên












