Thuốc bảo vệ thực vật giả: Hệ lụy đối với sản xuất và chất lượng nông sản
(VietQ.vn) - Thuốc bảo vệ thực vật là vật tư quan trọng trong phòng trừ sâu bệnh, bảo vệ năng suất cây trồng. Tuy nhiên, thuốc giả, kém chất lượng, không rõ nguồn gốc vẫn tiềm ẩn nguy cơ xâm nhập thị trường, gây thiệt hại cho người sản xuất và ảnh hưởng đến chất lượng nông sản. Không chỉ làm tăng chi phí canh tác, những sản phẩm này còn đặt ra rủi ro đối với môi trường và an toàn thực phẩm.
Thiệt hại từ đồng ruộng
Hiệu quả của thuốc bảo vệ thực vật phụ thuộc vào thành phần hoạt chất, hàm lượng, chất lượng sản phẩm và việc sử dụng đúng hướng dẫn. Khi sử dụng phải thuốc giả hoặc không bảo đảm chất lượng, quá trình phòng trừ sâu bệnh có thể không đạt kết quả như mong muốn.
Một trong những hệ lụy dễ nhận thấy là thuốc không phát huy tác dụng, khiến sâu bệnh tiếp tục phát triển và gây hại cho cây trồng. Nông dân có thể phải phun thuốc nhiều lần, sử dụng thêm các sản phẩm khác, làm tăng chi phí sản xuất. Nếu dịch hại không được kiểm soát kịp thời, năng suất và chất lượng nông sản cũng có nguy cơ suy giảm.

Thuốc bảo vệ thực vật giả, không rõ nguồn gốc tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với sản xuất nông nghiệp. (Ảnh tư liệu)
Đáng chú ý, thuốc giả không phải lúc nào cũng dễ nhận biết bằng mắt thường. Một số sản phẩm có thể được đóng chai, dán nhãn, in thông tin tương tự hàng chính hãng, khiến người mua khó phân biệt. Nếu không kiểm tra kỹ nguồn gốc và thông tin sản phẩm, nông dân rất dễ mua phải hàng vi phạm, nhất là khi lựa chọn thuốc từ các cơ sở kinh doanh thiếu kiểm soát.
Thực tế, tình trạng này đã được cơ quan chức năng phát hiện qua nhiều vụ việc. Trước đó, Công an tỉnh Đắk Lắk triệt phá một đường dây sản xuất, mua bán thuốc bảo vệ thực vật giả liên tỉnh. Qua khám xét tại nhiều địa điểm kinh doanh ở 8 tỉnh, thành phố, lực lượng công an thu giữ lực lượng chức năng đã thu giữ hơn 7.000 chai và trên 14.000 gói thuốc BVTV giả, cùng số lượng lớn bao bì, nhãn mác, tem chống giả và nhiều tài liệu, phương tiện phục vụ cho hoạt động sản xuất, buôn bán hàng giả.
Bước đầu, cơ quan công an xác định các đối tượng mua hàng hóa trôi nổi trên thị trường về làm nguyên liệu, sau đó đóng gói, làm mới tem nhãn để đưa sản phẩm ra tiêu thụ. Doanh nghiệp liên quan không có giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất thuốc bảo vệ thực vật, không có dây chuyền máy móc, nhà xưởng và cán bộ kỹ thuật theo quy định.
Vụ việc cho thấy thuốc bảo vệ thực vật giả không đơn thuần là hành vi gian lận thương mại mà còn tiềm ẩn nguy cơ gây thiệt hại trực tiếp cho hoạt động sản xuất nông nghiệp.
Nguy cơ đối với chất lượng nông sản
Bên cạnh thiệt hại về kinh tế, thuốc bảo vệ thực vật giả còn đặt ra vấn đề đáng quan tâm về chất lượng nông sản. Do không được kiểm soát đầy đủ về thành phần và hàm lượng, những sản phẩm này có thể chứa hoạt chất không đúng thông tin ghi trên nhãn, thậm chí có thành phần không được phép sử dụng.
Khi thuốc có thành phần không phù hợp hoặc được sử dụng sai hướng dẫn, nguy cơ ảnh hưởng đến cây trồng, sinh vật có ích và môi trường có thể gia tăng. Đối với nông sản, việc sử dụng thuốc không đúng quy định cũng có thể làm phát sinh nguy cơ dư lượng thuốc bảo vệ thực vật vượt mức tối đa cho phép, ảnh hưởng đến yêu cầu an toàn thực phẩm.
Đặc biệt, với nông sản phục vụ xuất khẩu, yêu cầu kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật luôn được đặt ra nghiêm ngặt. Nếu sản phẩm không đáp ứng quy định của thị trường nhập khẩu, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong quá trình kiểm tra, thông quan và tiêu thụ. Vì vậy, kiểm soát chất lượng vật tư đầu vào có ý nghĩa quan trọng đối với việc bảo đảm chất lượng nông sản ngay từ khâu canh tác.
Ngoài ra, việc sử dụng thuốc có thành phần không xác định còn khiến người sản xuất khó đánh giá mức độ an toàn và tác động của sản phẩm đối với đất, nguồn nước và hệ sinh thái. Đây là nguy cơ cần được lưu ý, nhất là khi thuốc được sử dụng trên diện tích canh tác lớn.
Cần phân biệt thuốc bảo vệ thực vật giả với thuốc kém chất lượng, thuốc hết hạn sử dụng và thuốc không có tên trong Danh mục thuốc bảo vệ thực vật được phép sử dụng tại Việt Nam. Đây là những nhóm vi phạm có tính chất pháp lý khác nhau, dù đều có thể gây ảnh hưởng đến sản xuất và môi trường.
Kiểm soát từ sản xuất đến lưu thông
Trước nguy cơ từ thuốc bảo vệ thực vật giả, việc kiểm soát chất lượng cần được thực hiện xuyên suốt từ sản xuất, nhập khẩu đến phân phối và sử dụng. Theo Luật Bảo vệ và kiểm dịch thực vật, tổ chức, cá nhân sản xuất thuốc phải đáp ứng các điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị, nhân lực và yêu cầu kỹ thuật. Hoạt động buôn bán cũng phải đáp ứng điều kiện theo quy định pháp luật.
Đáng chú ý, Điều 74 của Luật quy định thuốc bảo vệ thực vật giả thuộc trường hợp phải tiêu hủy. Đây là biện pháp nhằm loại bỏ sản phẩm vi phạm, ngăn chặn nguy cơ tiếp tục lưu thông và được đưa vào sử dụng trong sản xuất nông nghiệp.
Về xử lý vi phạm hành chính, Nghị định 214/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 5/8/2026, quy định các mức xử phạt đối với hành vi vi phạm trong lĩnh vực trồng trọt, bảo vệ và kiểm dịch thực vật. Mức phạt cụ thể phụ thuộc vào hành vi, giá trị hàng hóa và tình tiết vi phạm. Ngoài xử phạt tiền, tổ chức, cá nhân vi phạm còn có thể phải thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định. Trường hợp có dấu hiệu tội phạm, hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả có thể bị xem xét xử lý hình sự.
Bên cạnh trách nhiệm quản lý của cơ quan chức năng, doanh nghiệp và đại lý kinh doanh cần lựa chọn nguồn hàng hợp pháp, kiểm tra chứng từ và thông tin sản phẩm trước khi phân phối. Việc kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc không chỉ tiềm ẩn rủi ro pháp lý mà còn có thể gây thiệt hại cho người trực tiếp sản xuất.
Về phía nông dân, cần ưu tiên mua thuốc tại các cơ sở đủ điều kiện kinh doanh, lựa chọn sản phẩm có tên trong Danh mục thuốc bảo vệ thực vật được phép sử dụng tại Việt Nam. Người mua nên kiểm tra tên sản phẩm, đơn vị sản xuất, số đăng ký, thành phần, hạn sử dụng và hướng dẫn trên nhãn; không sử dụng sản phẩm có bao bì bất thường hoặc thông tin không rõ ràng.
Kiểm soát thuốc bảo vệ thực vật giả không chỉ nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng mà còn góp phần bảo đảm hiệu quả sản xuất, chất lượng nông sản và sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp. Khi vật tư đầu vào được kiểm soát tốt, người nông dân có thêm điều kiện giảm thiểu rủi ro, nâng cao giá trị sản phẩm và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
Cẩm Anh












