Tiêu chuẩn hóa: Chủ động thích ứng với công nghệ mới

Công nghệ mới đặt ra yêu cầu mới

Khoa học và công nghệ phát triển tạo ra những sản phẩm, phương thức sản xuất và ứng dụng mới. Cùng với đó, các yêu cầu kỹ thuật cũng cần được xem xét để phù hợp với đặc điểm của từng lĩnh vực. Vì vậy, hoạt động tiêu chuẩn hóa không chỉ dừng ở việc áp dụng những tiêu chuẩn đã có mà cần rà soát, cập nhật hoặc xây dựng tiêu chuẩn mới để đáp ứng kịp thời nhu cầu thực tiễn.

Định hướng này cũng được thể hiện rõ trong Kế hoạch triển khai Chiến lược tiêu chuẩn quốc gia giai đoạn 2026 - 2035 do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành theo Quyết định số 3381/QĐ-BKHCN. Kế hoạch đề cập việc rà soát, hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn quốc gia trong các lĩnh vực công nghệ số và dữ liệu, trong đó có trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn, mã hóa và trung tâm dữ liệu.

Việc xác định những lĩnh vực ưu tiên cho thấy tiêu chuẩn hóa cần gắn với nhu cầu phát triển công nghệ và thực tiễn sản xuất. Tuy nhiên, không phải công nghệ mới nào cũng cần ngay tiêu chuẩn riêng. Việc lựa chọn đối tượng, phạm vi và nội dung tiêu chuẩn cần dựa trên nhu cầu thực tế, đặc điểm kỹ thuật và khả năng áp dụng.

Xe điện là một ví dụ cụ thể về việc phát triển công nghệ đi cùng yêu cầu hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn. Theo thông tin được Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia công bố, Việt Nam đã ban hành 28 tiêu chuẩn quốc gia liên quan đến trụ, trạm sạc xe điện. Các tiêu chuẩn được xây dựng trên cơ sở chấp nhận hoàn toàn hoặc tương đương với tiêu chuẩn quốc tế như ISO và IEC.

Việc cập nhật và hài hòa tiêu chuẩn góp phần tạo cơ sở kỹ thuật cho các lĩnh vực công nghệ mới.

Nhóm tiêu chuẩn này bao gồm các nội dung liên quan đến trụ, trạm sạc, đầu sạc, dây cáp sạc và pin, ắc quy trên xe điện trong quá trình sạc. Đây là ví dụ cho thấy một lĩnh vực công nghệ không chỉ liên quan đến sản phẩm chính mà còn có những thành phần và yêu cầu kỹ thuật cần được xem xét đồng bộ.

Từ trường hợp xe điện có thể thấy, tiêu chuẩn hóa cần xem xét đặc điểm của từng đối tượng và mối liên hệ giữa các thành phần kỹ thuật. Việc tham khảo, hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế cũng là hướng được khuyến khích trong quá trình xây dựng tiêu chuẩn quốc gia, trên cơ sở phù hợp với điều kiện của Việt Nam.

Hài hòa tiêu chuẩn để theo kịp sự phát triển

Đối với các lĩnh vực công nghệ mới, việc tham khảo tiêu chuẩn quốc tế giúp quá trình xây dựng tiêu chuẩn quốc gia có thêm cơ sở kỹ thuật. Việc chấp nhận hoàn toàn tiêu chuẩn quốc tế, tiêu chuẩn khu vực hoặc tiêu chuẩn nước ngoài được khuyến khích khi phù hợp với điều kiện của Việt Nam.

Kế hoạch triển khai Chiến lược tiêu chuẩn quốc gia giai đoạn 2026 - 2035 đặt mục tiêu đến năm 2030 phấn đấu 75% tiêu chuẩn quốc gia hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế, tiêu chuẩn khu vực hoặc tiêu chuẩn nước ngoài của các nước phát triển. Hài hòa tiêu chuẩn không có nghĩa là áp dụng máy móc mọi yêu cầu từ bên ngoài. Nội dung tiêu chuẩn cần được xem xét trong mối liên hệ với điều kiện thực tế và nhu cầu sử dụng. Cách tiếp cận này giúp việc xây dựng tiêu chuẩn vừa có cơ sở tham khảo quốc tế, vừa chú ý đến khả năng áp dụng trong nước.

Tiêu chuẩn chỉ phát huy giá trị khi nội dung phù hợp với đối tượng áp dụng và có thể sử dụng trong thực tế. Bởi vậy, việc xác định nhu cầu, lựa chọn phạm vi và tham khảo các nguồn kỹ thuật đáng tin cậy là những khâu quan trọng trong quá trình xây dựng. Nhìn từ các lĩnh vực như xe điện, AI và dữ liệu, câu chuyện tiêu chuẩn không đơn thuần là bổ sung thêm văn bản kỹ thuật. Điều cần thiết là hệ thống tiêu chuẩn được xem xét, hoàn thiện phù hợp với sự phát triển của công nghệ và nhu cầu thực tế; đồng thời tăng cường sự hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế ở những lĩnh vực thích hợp.

Khi công nghệ tiếp tục phát triển, việc rà soát và cập nhật tiêu chuẩn sẽ tiếp tục là nội dung cần thiết của hoạt động tiêu chuẩn hóa. Mục tiêu không phải chạy theo mọi công nghệ mới, mà là xác định đúng nhu cầu, xây dựng yêu cầu kỹ thuật có căn cứ và bảo đảm tiêu chuẩn phù hợp với thực tiễn áp dụng.

Hùng Anh