Tiêu chuẩn thúc đẩy minh bạch chuỗi cung ứng, nâng cao cạnh tranh cho doanh nghiệp

Tiêu chuẩn không chỉ để kiểm soát chất lượng

Tiêu chuẩn và chất lượng không chỉ là thước đo của sản phẩm mà còn góp phần khẳng định năng lực quản trị, sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Đặc biệt, việc doanh nghiệp chủ động áp dụng các tiêu chuẩn tiên tiến có thể tạo ra những thay đổi tích cực không chỉ trong nội bộ mà còn lan tỏa tới toàn bộ chuỗi giá trị.

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, yêu cầu đối với sản phẩm, hàng hóa không còn dừng ở chất lượng hay khả năng đáp ứng thị trường. Các yếu tố như an toàn, nguồn gốc, môi trường và tính bền vững ngày càng được quan tâm. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải xây dựng và áp dụng tiêu chuẩn phù hợp ngay từ quá trình sản xuất.

Theo quy định, tiêu chuẩn là quy định về đặc tính kỹ thuật và yêu cầu quản lý được dùng làm chuẩn để phân loại, đánh giá sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, quá trình, môi trường và các đối tượng khác trong hoạt động kinh tế - xã hội. Tiêu chuẩn do cơ quan, tổ chức, đơn vị công bố dưới dạng văn bản để tự nguyện áp dụng.

Với doanh nghiệp, áp dụng tiêu chuẩn giúp chuẩn hóa quy trình, kiểm soát chất lượng, hạn chế sai lỗi và lãng phí, từ đó nâng cao năng suất và hiệu quả sản xuất. Khi được kết hợp với các hệ thống quản lý và công cụ cải tiến như ISO 9001, ISO 14000, 5S, Kaizen, Lean, Six Sigma hay TPM, tiêu chuẩn có thể trở thành một phần thực chất trong hoạt động quản trị.

Nhiều doanh nghiệp áp dụng tiêu chuẩn giúp chuẩn hóa quy trình, kiểm soát chất lượng, hạn chế sai lỗi và lãng phí trong quá trình sản xuất 

Thực tế tại doanh nghiệp cho thấy, khi các công cụ này được triển khai đồng bộ, hiệu quả không chỉ thể hiện ở việc kiểm soát chất lượng mà còn ở khả năng cải tiến toàn bộ quá trình vận hành. Điển hình là Công ty THACO Interior từng triển khai TPM kết hợp duy trì ISO 9001. Sau 7 tháng, việc áp dụng TPM góp phần nâng cao hiệu quả, hiệu lực của hệ thống quản lý thông qua việc tích hợp tài liệu, quá trình vận hành, đánh giá và cải tiến.

Hay Công ty TNHH Dệt Phú Thọ đã duy trì ISO 9001:2015 kết hợp 5S và TPM, đồng thời đẩy mạnh số hóa quản lý và chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng tinh gọn. Hệ thống này giúp doanh nghiệp kiểm soát quy trình từ nguyên liệu đầu vào đến thành phẩm. Kết quả, tỷ lệ sản phẩm loại duy trì ở mức 95-98%, hiệu suất thiết bị khoảng 92-93%, trong khi năng suất lao động tăng trung bình 8-10% nhờ tối ưu hóa vận hành và phân tích dữ liệu sản xuất theo thời gian thực.

Thực tế này cho thấy tiêu chuẩn không chỉ nằm trên giấy tờ hay phục vụ yêu cầu chứng nhận. Khi được áp dụng vào sản xuất, tiêu chuẩn giúp doanh nghiệp nhìn lại quy trình, nhận diện điểm chưa phù hợp và từng bước cải tiến hoạt động.

Tiêu chuẩn thúc đẩy minh bạch truy xuất nguồn gốc bằng dữ liệu số

Với người tiêu dùng, giá trị của tiêu chuẩn ngày càng thể hiện ở khả năng tiếp cận và kiểm chứng thông tin. Trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển, người mua không chỉ quan tâm sản phẩm có đạt chất lượng hay không mà còn muốn biết sản phẩm đến từ đâu, được sản xuất như thế nào và có thể kiểm chứng thông tin hay không.

Luật số 78/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, đã bổ sung các quy định liên quan đến truy xuất nguồn gốc và quyền tiếp cận thông tin của người tiêu dùng. Theo đó, người tiêu dùng có quyền truy xuất nguồn gốc, tra cứu và đối chiếu thông tin về đặc tính chất lượng, nguồn gốc xuất xứ, tiêu chuẩn áp dụng và kết quả đánh giá sự phù hợp của sản phẩm, hàng hóa thông qua nhãn hàng hóa, nhãn điện tử, mã số, mã vạch hoặc các phương tiện phù hợp khác.

Trong lĩnh vực thực phẩm, hệ thống truy xuất nguồn gốc cho phép thông tin về sản phẩm được gắn với nhiều công đoạn, từ nguyên liệu, cơ sở sản xuất, chế biến đến vận chuyển và phân phối. Theo nguyên tắc “một bước trước - một bước sau”, thông tin tại mỗi công đoạn được nhận diện, mã hóa và lưu trữ để phục vụ truy xuất khi cần thiết.

Cách quản lý này mang lại lợi ích cho cả doanh nghiệp và người tiêu dùng. Khi xảy ra sự cố với một lô hàng, dữ liệu truy xuất có thể hỗ trợ xác định sản phẩm xuất phát từ đâu, đã đi qua những công đoạn nào và đang được phân phối ở đâu. Doanh nghiệp cũng có thể nhanh chóng khoanh vùng nguyên nhân và xử lý thay vì phải kiểm tra toàn bộ chuỗi cung ứng.

Cùng với đó, Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa quốc gia do Bộ Khoa học và Công nghệ quản lý, vận hành tạo nền tảng tập trung để tiếp nhận, quản lý và chia sẻ dữ liệu truy xuất, hỗ trợ tra cứu thông tin sản phẩm theo mã định danh và tăng khả năng kết nối giữa các hệ thống.

Đáng chú ý, TCVN 13167:2025 “Truy xuất nguồn gốc - Các tiêu chí đánh giá đối với hệ thống truy xuất nguồn gốc” tạo thêm cơ sở để doanh nghiệp đánh giá mức độ đầy đủ và hiệu quả của hệ thống truy xuất. Tiêu chuẩn này thay thế TCVN 13167:2020, được xây dựng trên cơ sở tham khảo tiêu chí truy xuất nguồn gốc toàn cầu của GS1.

Phạm vi của TCVN 13167:2025 được mở rộng cho cả sản phẩm thực phẩm và phi thực phẩm. Các tiêu chí có thể được áp dụng, xem xét tại nhiều loại hình tổ chức trong chuỗi cung ứng như cơ sở sản xuất, sơ chế, chế biến, xuất nhập khẩu, vận chuyển, lưu kho, logistics, bán buôn, bán lẻ, cũng như các đơn vị cung cấp sản phẩm và dịch vụ liên quan.

Về yêu cầu, tiêu chuẩn đặt ra trước hết việc tổ chức phải xác định rõ mục tiêu, phạm vi và phương pháp của hệ thống truy xuất nguồn gốc, đồng thời phân công trách nhiệm quản lý và nhân sự. Hệ thống cũng cần có tài liệu xác định các liên kết truy xuất, trách nhiệm của các bên và cách thức quản lý thông tin trong phạm vi được xác định.

Một yêu cầu quan trọng khác là nhận diện và quản lý thông tin sản phẩm. Tổ chức cần có hồ sơ dữ liệu gốc, mã định danh và thông tin mô tả đối với các thương phẩm cần truy xuất. Việc nhận diện phải được thực hiện phù hợp với từng cấp độ sản phẩm, qua đó tạo cơ sở để theo dõi sản phẩm trong các công đoạn liên quan.

Tiêu chuẩn cũng đề cập đến việc kiểm soát dòng vật chất và thông tin trong quá trình sản xuất, kinh doanh. Các dữ liệu liên quan đến sản phẩm, nguyên liệu, các bên tham gia và quá trình vận chuyển, lưu kho hoặc phân phối cần được ghi nhận và quản lý để có thể phục vụ việc truy xuất khi cần thiết. Hệ thống đồng thời phải có cơ chế lưu giữ tài liệu, hồ sơ và thông tin phục vụ kiểm tra, đánh giá.

Để bảo đảm hệ thống hoạt động thực chất, TCVN 13167:2025 còn đặt ra các nội dung liên quan đến đào tạo, giám sát và đánh giá. Tổ chức cần theo dõi việc vận hành hệ thống, thực hiện đánh giá nội bộ hoặc đánh giá bên ngoài khi phù hợp, đồng thời có kế hoạch hành động khắc phục đối với những điểm không phù hợp được phát hiện. Đây là cơ sở để hệ thống truy xuất không dừng ở việc thiết lập ban đầu mà được rà soát và cải tiến liên tục.

Đáng chú ý, các tiêu chí đánh giá được chia thành bốn mức độ tuân thủ gồm bắt buộc, bắt buộc có điều kiện, tùy chọn và khuyến nghị. Trong đó, các điểm kiểm soát bắt buộc phải được tuân thủ; những điểm “bắt buộc có điều kiện” có thể được xem xét không áp dụng tùy thuộc thực tế của tổ chức; còn các tiêu chí tùy chọn và khuyến nghị tạo thêm cơ sở để doanh nghiệp hoàn thiện hệ thống theo nhu cầu và đặc thù hoạt động. Mỗi điểm kiểm soát có thể được đánh giá ở trạng thái “Có”, “Không” hoặc “Không áp dụng”, nhưng trạng thái “Không áp dụng” không được sử dụng đối với các điểm kiểm soát bắt buộc.

Một điểm đáng chú ý là tiêu chuẩn có nội dung đối chiếu các tiêu chí đánh giá hệ thống truy xuất nguồn gốc với một số tiêu chuẩn quản lý liên quan như TCVN ISO 22005 về xác định nguồn gốc trong chuỗi thực phẩm và thức ăn chăn nuôi, TCVN ISO 9001 về hệ thống quản lý chất lượng và TCVN ISO 22000 về hệ thống quản lý an toàn thực phẩm. Điều này giúp doanh nghiệp có thêm cơ sở để xem xét hệ thống truy xuất trong mối liên hệ với các hoạt động quản lý chất lượng đang được áp dụng.

Có thể thấy, từ kiểm soát một sản phẩm đến quản lý cả chuỗi cung ứng, tiêu chuẩn đang có vai trò ngày càng rõ trong việc hình thành một hệ thống sản xuất minh bạch và có khả năng kiểm chứng. Khi được hỗ trợ bởi công nghệ số, dữ liệu không chỉ phục vụ doanh nghiệp mà còn trở thành cầu nối giúp người tiêu dùng và cơ quan quản lý tiếp cận thông tin đầy đủ hơn.

Không chỉ mang lại giá trị cho doanh nghiệp, tiêu chuẩn và truy xuất nguồn gốc thực chất còn giúp người tiêu dùng có thêm cơ sở kiểm chứng sản phẩm, đồng thời hỗ trợ cơ quan quản lý nâng cao hiệu quả giám sát theo hướng công khai, minh bạch.

Đặc biệt, trong giai đoạn mới, khi chất lượng, công nghệ và năng lực cạnh tranh ngày càng gắn kết, tiêu chuẩn không chỉ là “thước đo” sản phẩm mà còn là công cụ thúc đẩy doanh nghiệp cải tiến, nâng cao sức cạnh tranh và góp phần xây dựng môi trường sản xuất, kinh doanh minh bạch, hiệu quả.

An Dương