Chuyên gia cảnh báo nguy cơ mắc bệnh từ trào lưu ăn cơm nguội để tủ lạnh nhiều ngày

Những năm gần đây, cùng với nhịp sống bận rộn, nhiều gia đình lựa chọn cách nấu cơm một lần rồi chia nhỏ, bảo quản trong tủ lạnh để sử dụng trong nhiều ngày. Trên mạng xã hội, không khó để bắt gặp các hướng dẫn trữ đông cơm bằng hộp thủy tinh hoặc hộp nhựa, giúp tiết kiệm thời gian nấu nướng và hạn chế lãng phí thực phẩm. Tuy nhiên, phía sau sự tiện lợi này lại tiềm ẩn không ít rủi ro về an toàn thực phẩm nếu người dùng chưa hiểu đúng và thực hiện đúng quy trình bảo quản.

Theo TS Lê Thị Hương Giang - Trưởng khoa tiết chế dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8, cơm sau khi nấu chín nếu để ở nhiệt độ phòng quá lâu sẽ trở thành môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển, đặc biệt là Bacillus cereus. Đây là loại vi khuẩn thường tồn tại dưới dạng bào tử trong gạo sống và có khả năng chịu nhiệt, nên không bị tiêu diệt hoàn toàn trong quá trình nấu.

Khi cơm đã nấu chín được để ở điều kiện thích hợp như nhiệt độ phòng trong thời gian dài, các bào tử này có thể “thức tỉnh”, phát triển và sinh ra độc tố gây ngộ độc thực phẩm. Các triệu chứng có thể xuất hiện khá nhanh, chỉ sau 1–6 giờ với biểu hiện nôn ói, hoặc từ 6–15 giờ với tình trạng tiêu chảy.

Không nên tích trữ cơm nguội trong tủ lạnh để ăn dần vì nguy cơ ngộ độc do nhiễm khuẩn nếu bảo quản không đảm bảo an toàn. Ảnh minh họa

Điểm đáng lo ngại là độc tố do Bacillus cereus tạo ra không dễ bị phá hủy khi hâm nóng lại. Điều này đồng nghĩa với việc nếu cơm đã nhiễm khuẩn từ trước, việc quay lại bằng lò vi sóng hay đun nóng thông thường cũng không đảm bảo an toàn.

Trên thực tế, nhiều người đang áp dụng trào lưu này lại vô tình mắc phải những sai lầm phổ biến. Có người để cơm ngoài nhiệt độ phòng nhiều giờ mới cho vào tủ lạnh; có người giữ nguyên cả nồi cơm lớn khiến cơm nguội rất chậm; hoặc hâm đi hâm lại nhiều lần. Thậm chí, một số trường hợp còn rã đông cơm ở nhiệt độ phòng. Những thói quen này đều làm gia tăng nguy cơ vi khuẩn phát triển.

Để đảm bảo an toàn khi sử dụng cơm nguội, các chuyên gia khuyến cáo cần tuân thủ một số nguyên tắc cơ bản. Trước hết, không nên để cơm ở nhiệt độ phòng quá 1–2 giờ sau khi nấu. Việc chia cơm thành từng phần nhỏ sẽ giúp cơm nguội nhanh hơn trước khi đưa vào bảo quản.

Nếu sử dụng trong ngày, cơm nên được bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh ở nhiệt độ dưới 4 độ C. Trong trường hợp cần để lâu hơn, có thể cấp đông. Tuy nhiên, cơm bảo quản ở ngăn mát chỉ nên dùng trong vòng 24 giờ để đảm bảo chất lượng. Khi ăn, cần hâm nóng kỹ và hạn chế hâm đi hâm lại nhiều lần.

Đối với phương pháp cấp đông, nhiệt độ khoảng -18 độ C chỉ có tác dụng làm chậm sự phát triển của vi khuẩn, chứ không tiêu diệt hoàn toàn và cũng không loại bỏ độc tố đã hình thành trước đó. Vì vậy, cấp đông chỉ phát huy hiệu quả khi cơm được làm nguội và bảo quản đúng cách ngay từ đầu, không phải là giải pháp “cứu vãn” cơm đã để ngoài quá lâu.

“Việc nấu một lần ăn nhiều ngày không phải là không thể, nhưng cần bảo quản đúng cách. Nếu làm sai quy trình, nguy cơ ngộ độc thực phẩm vẫn hiện hữu dù cơm trông và ăn vẫn bình thường”, TS Lê Thị Hương Giang nhấn mạnh.

Ở một góc nhìn khác, TS.BS Trần Thị Minh Nguyệt, Viện Dinh dưỡng Quốc gia cho biết việc cơm sau khi nấu chín, để nguội và làm lạnh có thể tạo ra một lượng nhỏ “tinh bột kháng”. Đây là kết quả của quá trình tinh bột đã được hồ hóa khi nấu, sau đó tái kết tinh khi được làm lạnh.

Theo TS.BS Trần Thị Minh Nguyệt, tinh bột kháng là loại tinh bột không bị tiêu hóa ở ruột non, hoạt động tương tự chất xơ, góp phần nuôi dưỡng lợi khuẩn đường ruột và giúp giảm nhẹ mức tăng đường huyết sau ăn. Tuy nhiên, chuyên gia này cũng nhấn mạnh rằng lợi ích này không lớn như nhiều thông tin lan truyền.

Việc ăn cơm để lạnh không thể thay thế các biện pháp kiểm soát đường huyết đã được chứng minh như điều chỉnh khẩu phần, cân bằng dinh dưỡng hay tăng cường vận động. Ngay cả khi cơm đã được làm lạnh, lượng tinh bột tiêu thụ vẫn là yếu tố quyết định đến sức khỏe.

Dù có một số lợi ích nhất định, TS.BS Trần Thị Minh Nguyệt cũng cảnh báo rủi ro lớn nhất vẫn là nguy cơ nhiễm khuẩn nếu bảo quản không đúng cách, đặc biệt là vi khuẩn Bacillus cereus – tác nhân phổ biến gây ngộ độc thực phẩm. Do đó, để đảm bảo an toàn, người dân cần chú ý làm nguội cơm nhanh, không để ở nhiệt độ phòng quá lâu, bảo quản đúng nhiệt độ và sử dụng trong thời gian hợp lý. Quan trọng hơn, không nên quá phụ thuộc vào một “mẹo” dinh dưỡng mà bỏ qua yếu tố cốt lõi là xây dựng chế độ ăn cân bằng.

Theo TS.BS Trần Thị Minh Nguyệt, việc nấu cơm rồi bảo quản lạnh có thể mang lại một số lợi ích nhất định cho chuyển hóa, đặc biệt với những người cần kiểm soát đường huyết. Tuy nhiên, hiệu quả chỉ ở mức hỗ trợ, không phải giải pháp thay thế cho một chế độ ăn khoa học. Vì vậy, thay vì kỳ vọng vào những phương pháp đơn lẻ, mỗi người nên chú trọng kiểm soát lượng tinh bột, cân đối các nhóm chất và duy trì vận động hợp lý. Đây mới là nền tảng quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe lâu dài.

An Dương (T/h)