Câu chuyện khởi nghiệp sáng tạo: Hãy cho người trẻ cơ hội được thử sức

Trần Văn Lực chia sẻ tại Ngày hội khởi nghiệp quốc gia của học sinh, sinh viên ngày 20/4. 

Tại Lễ hưởng ứng Ngày hội Đổi mới sáng tạo Quốc gia 2026, anh Trần Văn Lực - Cựu sinh viên ngành Khoa học máy tính, Đại học Bách khoa Hà Nội, đồng thời là Nhà sáng lập Công ty Cổ phần Awake Drive đã có những chia sẻ rất thiết thực về hành trình khởi nghiệp đổi mới sáng tạo - từ ý tưởng đến sản phẩm cụ thể.

Khởi nghiệp từ câu hỏi thực tế

Năm 2022, Awake Drive ra đời từ một câu hỏi rất thực tế: làm thế nào để phát hiện trạng thái buồn ngủ của tài xế sớm hơn, từ đó đưa ra cảnh báo kịp thời trước khi xảy ra nguy hiểm. Từ một phòng nghiên cứu nhỏ ở Bách khoa Hà Nội, anh Lực cùng các cộng sự lựa chọn một hướng đi khó: kết hợp công nghệ sóng não và trí tuệ nhân tạo để phát triển thiết bị đeo tai có khả năng nhận biết sớm trạng thái buồn ngủ của tài xế.

Dự án từng bước trưởng thành với sự hướng dẫn của thầy cô và đồng hành của nhà trường. Nhóm giành giải tại các cuộc thi khởi nghiệp, kỹ thuật, hoàn thành vòng gọi vốn đầu tiên và thành lập doanh nghiệp để tiếp tục phát triển sản phẩm.

Những thành công ban đầu khiến nhóm tin rằng một sản phẩm công nghệ do người trẻ Việt Nam phát triển có thể đi xa và tạo ra giá trị cho cộng đồng. Tuy nhiên, khi bước ra khỏi phòng nghiên cứu, những khó khăn thực tế cũng nhanh chóng xuất hiện.

Có những lúc, nhóm tưởng rằng chỉ cần thêm một lần thử nghiệm nữa là có thể chạm đích. Nhưng rồi một vấn đề kỹ thuật xuất hiện, dữ liệu thay đổi hoặc chỉ một nhiễu nhỏ cũng khiến kết quả bị ảnh hưởng, buộc cả nhóm phải làm lại.

Khó khăn đầu tiên là kỹ thuật. Với một đội ngũ trẻ, việc biến ý tưởng thành một sản phẩm phần cứng kết hợp AI hoàn thiện, đáp ứng yêu cầu sử dụng của khách hàng là bài toán không đơn giản. Tiếp đó là thử nghiệm. Nhóm đã thử nghiệm trong các mối quan hệ và nguồn lực sẵn có nhưng chưa đủ điều kiện để đưa sản phẩm đến người dùng cuối ở quy mô cần thiết.

Trong khi đó, các thành viên vẫn phải đồng thời học tập, nghiên cứu và vận hành doanh nghiệp. Những vấn đề về kế toán, thuế, pháp lý, hợp đồng trở thành bài toán không nhỏ đối với một đội ngũ vốn xuất phát từ nghiên cứu công nghệ. 

Sau nhiều lần thử nghiệm, anh Lực cùng cộng sự nhận ra ba khoảng cách lớn mà một startup công nghệ phải vượt qua: khoảng cách kỹ thuật, vì làm sản phẩm phần cứng - AI không giống làm một ý tưởng trên giấy; khoảng cách thị trường, vì doanh nghiệp luôn cần bằng chứng, cần kiểm định, cần sự tin cậy; khoảng cách vận hành, vì khi một đội ngũ trẻ vừa làm nghiên cứu, vừa làm sản phẩm, vừa học cách vận hành doanh nghiệp, thì kế toán, thuế, pháp lý, hợp đồng… đều trở thành vấn đề lớn cần đối mặt.

“Thất bại là mẹ thành công”

Sau 4 năm gắn bó với Awake Drive, đầu năm 2026, nhóm quyết định dừng dự án. Đó là một quyết định rất khó khăn bởi phía sau sản phẩm không chỉ có thời gian và nguồn lực mà còn có niềm tin của thầy cô, đồng đội, nhà đầu tư và những người đã đồng hành cùng dự án từ những ngày đầu. Khi nguồn lực và công nghệ không thể tiếp tục đưa sản phẩm phát triển, nhóm buộc phải dừng lại.

Nhưng chính thất bại này giúp anh và cộng sự nhìn rõ hơn một điều: “Điều khó nhất không phải là có một ý tưởng tốt; điều khó nhất là đi hết hành trình sau ý tưởng.”

“Từ thất bại đó, tôi mang theo ba bài học. Hãy bắt đầu từ vấn đề thật của người dùng. Hãy làm ra phiên bản đầu tiên thật nhanh để học từ thực tế. Và hãy tìm đối tác ngay từ những ngày đầu, đừng đợi mọi thứ hoàn hảo mới bắt đầu”, anh Trần Văn Lực chia sẻ.

Sau những bài học từ Awake Drive, nhóm thay đổi cách tiếp cận. Thay vì dành quá nhiều thời gian hoàn thiện sản phẩm trước khi tìm kiếm người dùng và đối tác, nhóm tập trung xác định vấn đề, nhanh chóng tạo sản phẩm thử nghiệm và đưa vào thực tế để tiếp tục hoàn thiện.

Giữa năm 2026, chỉ trong 48 giờ, nhóm đã hoàn thiện sản phẩm SEN AI và sau đó giành giải Ba tại cuộc thi Vietnam AI Stars. Đây là sản phẩm hướng tới bài toán hỗ trợ phiên dịch trong các cuộc họp doanh nghiệp và được hoàn thiện trong khoảng 3 tuần.

Sau khi hoàn thành, SEN AI được giới thiệu tại nhiều sự kiện, đồng thời mở ra cơ hội gọi vốn và tiếp cận người dùng. Với anh Trần Văn Lực và cộng sự, đây là minh chứng rõ ràng cho giá trị của những bài học từ thất bại trước đó: sản phẩm được làm nhanh hơn, thử nghiệm sớm hơn và bám sát hơn với nhu cầu thực tế.

Thất bại của Awake Drive trở thành kinh nghiệm để nhóm thay đổi cách làm, rút ngắn thời gian từ ý tưởng đến sản phẩm và chủ động tìm kiếm những đơn vị đồng hành ngay từ đầu.

Mở cửa cho người trẻ bước vào những bài toán lớn

Từ câu chuyện của bản thân, anh Trần Văn Lực cho rằng: “Điều mà người trẻ tham gia đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp cần không hẳn là một khoản đầu tư lớn hay một phòng lab đầy đủ trang thiết bị, mà là cơ hội để được thử sức, được bước vào những bài toán thật, để được trình bày giải pháp và được đánh giá công bằng”.

Anh mong các bài toán thực tế từ Nhà nước, từ các bộ, ban, ngành, từ nhà trường hay từ doanh nghiệp được mở ra nhiều hơn cho các nhóm trẻ. Hãy để người trẻ được tiếp cận vấn đề, được lắng nghe, được phản biện, được thử nghiệm và được sai trong phạm vi cho phép. Chỉ khi được thử, họ mới trưởng thành. Chỉ khi được trao cơ hội, họ mới chứng minh được người trẻ Việt Nam có thể tạo ra những sản phẩm có ích cho đất nước.

Đồng thời, anh cũng đề xuất về vấn đề được tiếp cận với các không gian thử nghiệm và hạ tầng kiểm định dùng chung; có được “khách hàng đầu tiên” từ các cơ quan, trường đại học và doanh nghiệp; và đơn giản hóa thủ tục pháp lý, kế toán, thuế trong những năm đầu thành lập doanh nghiệp để người trẻ có thêm thời gian cho sản phẩm và nghiên cứu.

“Tôi tin rằng Việt Nam không thiếu người trẻ có trí tuệ. Điều chúng ta cần hơn cả là một hệ sinh thái dám mở cửa cho người trẻ bước vào những bài toán lớn, tin vào khả năng của họ, đồng hành cùng họ qua giai đoạn khó khăn nhất. Những người trẻ được trưởng thành như vậy sẽ có đủ trí tuệ và niềm tin để cùng tạo nên một thế hệ doanh nhân mới đổi mới sáng tạo”, anh Trần Văn Lực nói.

Thanh Tùng