ISO 14024:2026 về nhãn sinh thái trên sản phẩm

Thị trường hàng hóa đang chứng kiến sự gia tăng nhanh chóng của các thông tin liên quan đến môi trường. Trên bao bì, website hay các nền tảng thương mại, người tiêu dùng dễ dàng bắt gặp những sản phẩm được giới thiệu là “xanh hơn”, “thân thiện với khí hậu”, “tuần hoàn” hoặc “bền vững”. Tuy nhiên, càng nhiều tuyên bố được đưa ra, việc nhận biết đâu là thông tin có cơ sở và đâu chỉ là thông điệp tiếp thị càng trở nên khó khăn.

Để nâng cao chất lượng từ những sản phẩm được quảng cáo là "xanh", Tổ chức Tiêu chuẩn hóa quốc tế (ISO) chính thức công bố ISO 14024:2026 – Environmental statements and programmes for products — Ecolabels (Tuyên bố và chương trình môi trường đối với sản phẩm – Nhãn sinh thái). Đây là phiên bản thứ ba, thay thế ISO 14024:2018. Theo ISO, tiêu chuẩn được công bố chính thức ngày 4/5/2026 và do Tiểu ban ISO/TC 207/SC 3 về ghi nhãn môi trường xây dựng.

Nhãn sinh thái không chỉ là một biểu tượng “xanh”

ISO 14024 từ lâu đã tạo nền tảng quốc tế cho mô hình thường được biết đến là ghi nhãn môi trường kiểu I. Theo đó, một chương trình nhãn sinh thái thiết lập các tiêu chí môi trường cho từng nhóm sản phẩm, đánh giá sản phẩm dựa trên những tiêu chí này và chứng nhận cho sản phẩm đáp ứng yêu cầu để được phép sử dụng nhãn sinh thái.

Phiên bản 2026 tiếp tục duy trì nền tảng đó nhưng đặt nhãn sinh thái trong một hệ thống thông tin môi trường sản phẩm rộng hơn. Tiêu chuẩn quy định các nguyên tắc, yêu cầu và hướng dẫn đối với chương trình nhãn sinh thái và nhãn sinh thái; áp dụng từ quá trình xây dựng chương trình, lựa chọn nhóm sản phẩm, xác lập tiêu chí môi trường và tiêu chí về chức năng sản phẩm đến đánh giá, chứng nhận sản phẩm được phép mang nhãn.

Điểm đáng chú ý là ISO 14024:2026 còn đưa ra hướng dẫn giúp phân biệt nhãn sinh thái phù hợp với tiêu chuẩn này với các tuyên bố và nhãn môi trường khác đang xuất hiện trên thị trường. Đây là vấn đề ngày càng quan trọng khi cùng một sản phẩm có thể đồng thời đi kèm nhiều dạng thông tin về môi trường với phương pháp xây dựng và mức độ bảo đảm khác nhau.

Vì vậy, giá trị của nhãn sinh thái không nằm ở biểu tượng được in trên bao bì. Phía sau biểu tượng phải là một hệ thống gồm phạm vi sản phẩm rõ ràng, tiêu chí môi trường phù hợp, yêu cầu đối với chức năng sản phẩm cùng quá trình đánh giá và chứng nhận có cơ sở.

 Tiêu chuẩn ISO 14024:2026 đưa ra hướng dẫn rõ ràng về cách phân biệt các nhãn sinh thái tuân thủ tiêu chuẩn này 

Từ tuyên bố “xanh” đến tín hiệu có thể tin cậy

Một trong những ý nghĩa quan trọng của ISO 14024:2026 là góp phần biến thông tin môi trường từ một thông điệp quảng bá thành tín hiệu có độ tin cậy đối với thị trường. Một tuyên bố môi trường chỉ thực sự có giá trị khi người mua tin tưởng vào căn cứ phía sau nó; số lượng thông tin nhiều hơn không đồng nghĩa với mức độ tin cậy cao hơn.

Cấu trúc của chương trình nhãn sinh thái vì thế đóng vai trò then chốt. Chương trình cần xác định những nhóm sản phẩm thuộc phạm vi áp dụng; tiêu chí môi trường cho biết sản phẩm phải chứng minh những gì; trong khi tiêu chí chức năng giúp bảo đảm rằng việc đánh giá đặc tính môi trường không tách rời công dụng mà sản phẩm phải đáp ứng. Sau đó, hoạt động đánh giá và chứng nhận là cơ sở quyết định sản phẩm có đủ điều kiện sử dụng nhãn hay không.

Cách tiếp cận này có ý nghĩa đối với cả doanh nghiệp và người mua. Doanh nghiệp có cơ sở rõ ràng hơn để xây dựng yêu cầu môi trường cho danh mục sản phẩm, làm việc với nhà cung cấp và chứng minh những thông tin được truyền tải ra thị trường. Trong khi đó, khách hàng và bộ phận mua sắm có thêm căn cứ để nhận diện, so sánh và lựa chọn sản phẩm dựa trên những tín hiệu môi trường đáng tin cậy hơn.

Đáng chú ý, ISO cũng nêu rõ nhãn sinh thái và chương trình nhãn sinh thái tập trung vào các khía cạnh môi trường của sản phẩm, nhưng chương trình có thể xem xét thêm những khía cạnh xã hội và kinh tế nhằm hỗ trợ phát triển bền vững.

Một thay đổi dễ nhận thấy ở phiên bản mới là tên gọi của tiêu chuẩn. Phiên bản năm 2018 mang tên “Environmental labels and declarations — Type I environmental labelling — Principles and procedures”, trong khi phiên bản 2026 được đổi thành “Environmental statements and programmes for products — Ecolabels”. Theo Standards Hero, cách đặt tên mới giúp ISO 14024 gắn rõ hơn với khuôn khổ rộng lớn về thông tin môi trường của sản phẩm.

Điều này đặc biệt cần thiết bởi các thông tin môi trường không phải đều có cùng bản chất. Trong nhóm tiêu chuẩn ISO 14000, ISO 14021:2026 đề cập đến các tuyên bố môi trường tự công bố; ISO 14024:2026 tập trung vào nhãn sinh thái; còn ISO 14025:2026 liên quan đến công bố môi trường của sản phẩm. Mỗi công cụ phục vụ mục đích khác nhau, sử dụng phương thức cung cấp thông tin và mức độ bảo đảm khác nhau. ISO 14020 đóng vai trò thiết lập những nguyên tắc và yêu cầu chung cho hệ thống này.

Việc phân biệt rõ các hình thức trên càng trở nên quan trọng khi thông tin sản phẩm chuyển mạnh sang môi trường số. Trong tương lai, nhãn sinh thái, dữ liệu vòng đời, công bố môi trường, tuyên bố môi trường và nhiều thông tin về tính bền vững có thể cùng tồn tại xung quanh một sản phẩm. Khi đó, thách thức không chỉ là cung cấp thêm dữ liệu mà phải giúp người sử dụng hiểu thông tin đó có ý nghĩa gì, được xây dựng từ đâu và mức độ đánh giá, bảo đảm phía sau đến đâu.

Doanh nghiệp cần rà soát lại cách sử dụng nhãn môi trường

ISO 14024:2026 cũng đặt ra yêu cầu thực tế đối với các tổ chức đang vận hành chương trình nhãn sinh thái, sử dụng nhãn trong chiến lược sản phẩm hoặc lấy nhãn sinh thái làm căn cứ cho hoạt động mua sắm.

Trước hết, doanh nghiệp cần rà soát những thông tin môi trường đang sử dụng và phân biệt rõ đâu là nhãn sinh thái được đánh giá độc lập, đâu là tuyên bố do doanh nghiệp tự công bố, đâu là công bố môi trường sản phẩm và đâu là những dạng thông tin môi trường khác. Bằng chứng phía sau các tuyên bố cũng cần được kiểm tra để bảo đảm thông tin truyền thông có thể truy về tiêu chí, dữ liệu và quá trình đánh giá cụ thể.

Các tiêu chí theo nhóm sản phẩm cũng cần thường xuyên được xem xét để phản ánh những tác động môi trường thực sự đáng quan tâm. Đồng thời, doanh nghiệp có thể kết nối việc sử dụng nhãn sinh thái với hoạt động mua sắm và quản lý nhà cung cấp, giúp bộ phận mua hàng hiểu nhãn chứng minh điều gì và sử dụng nhãn như thế nào khi xây dựng yêu cầu môi trường.

Đặc biệt, cách truyền thông tới khách hàng phải đủ rõ ràng để tránh làm mờ ranh giới giữa các loại tuyên bố môi trường. Đây chính là điểm quan trọng khi thị trường đang chuyển từ giai đoạn mà chỉ cần có một biểu tượng “xanh” đã tạo ra khác biệt sang giai đoạn doanh nghiệp phải chứng minh vì sao biểu tượng đó xứng đáng được tin tưởng.

Ở góc độ quản trị, ISO 14024:2026 vì vậy không đơn thuần hướng dẫn cách xây dựng một nhãn sinh thái. Tiêu chuẩn góp phần tạo ra hạ tầng niềm tin cho thông tin môi trường của sản phẩm, kết nối yêu cầu về môi trường với chiến lược sản phẩm, nhà cung cấp, mua sắm và truyền thông thị trường.

Bảo Linh