Một chai nước uống phải qua bao nhiêu bước kiểm soát chất lượng?

Từ nguồn nước đến nhà máy: Bước kiểm soát đầu tiên

Theo quy định tại QCVN 6-1:2010/BYT – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đối với nước khoáng thiên nhiên và nước uống đóng chai do Bộ Y tế ban hành, nước dùng để sản xuất phải đáp ứng nhiều yêu cầu nghiêm ngặt về chất lượng hóa học và vi sinh. Đây được xem là “hàng rào kỹ thuật” đầu tiên nhằm bảo đảm an toàn cho sản phẩm.

Đối với nước khoáng thiên nhiên đóng chai, nguồn nước phải được khai thác từ các mạch nước ngầm tự nhiên có thành phần khoáng ổn định. Khu vực khai thác phải có vùng bảo vệ vệ sinh để tránh ô nhiễm từ hoạt động sản xuất, chăn nuôi hoặc nước thải sinh hoạt xung quanh. Các doanh nghiệp phải thường xuyên đánh giá chất lượng nguồn nước để phát hiện nguy cơ nhiễm kim loại nặng hoặc vi sinh vật gây hại.

Trong khi đó, nước uống đóng chai thông thường có thể sử dụng nước ngầm hoặc nước máy đạt chuẩn làm nguyên liệu đầu vào. Tuy nhiên, trước khi được đưa vào dây chuyền sản xuất, nước phải trải qua nhiều công đoạn xử lý như lọc cát, lọc than hoạt tính, làm mềm nước, lọc tinh bằng màng RO (Reverse Osmosis), khử khuẩn bằng tia cực tím UV hoặc ozone.

Theo các chuyên gia trong ngành xử lý nước, mỗi công đoạn có một nhiệm vụ khác nhau. Lọc than hoạt tính giúp loại bỏ mùi và chất hữu cơ; màng RO loại bỏ ion kim loại nặng và vi sinh vật siêu nhỏ; trong khi ozone và tia UV có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn còn sót lại. Các bước này được thiết kế theo nguyên tắc nhiều lớp kiểm soát để giảm thiểu tối đa nguy cơ mất an toàn thực phẩm.

Hàng chục chỉ tiêu phải được xét nghiệm

Sau khi xử lý, nước chưa thể đưa ngay vào đóng chai mà phải trải qua các bước kiểm nghiệm chất lượng. Đây là giai đoạn tốn nhiều thời gian và chi phí nhất trong quá trình sản xuất nước uống đóng chai.

Theo QCVN 6-1:2010/BYT, sản phẩm phải được kiểm tra nhiều nhóm chỉ tiêu khác nhau, gồm chỉ tiêu cảm quan, hóa học và vi sinh vật.

Ở nhóm hóa học, nhiều chất có nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe như asen, chì, thủy ngân, cadimi, nitrat hoặc bromat đều được quy định ngưỡng tối đa cho phép. Chẳng hạn, hàm lượng asen trong nước uống đóng chai không được vượt quá 0,01 mg/lít. Đây là mức giới hạn tương đồng với khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).

Bên cạnh đó là nhóm chỉ tiêu vi sinh, yếu tố đặc biệt quan trọng vì liên quan trực tiếp đến nguy cơ ngộ độc hoặc bệnh đường ruột. Các vi khuẩn như E.coli, Coliform tổng số, Streptococci feacal hay Pseudomonas aeruginosa không được phép xuất hiện trong mẫu thử.

Các phép thử thường được thực hiện theo tiêu chuẩn ISO hoặc TCVN tương ứng nhằm bảo đảm kết quả chính xác và có thể truy xuất. Ví dụ, việc xác định Coliform và E.coli thường áp dụng phương pháp màng lọc hoặc lên men nhiều ống theo tiêu chuẩn quốc tế.

Không chỉ nước thành phẩm, nhiều doanh nghiệp còn lấy mẫu kiểm tra ở từng công đoạn trung gian để phát hiện sớm nguy cơ nhiễm khuẩn. Nếu phát hiện chỉ tiêu không đạt, toàn bộ lô sản xuất có thể bị loại bỏ hoặc tái xử lý.

Bao bì cũng phải đạt chuẩn

Ít người để ý rằng, ngay cả chai nhựa và nắp chai cũng nằm trong diện kiểm soát chất lượng.

Theo quy định về an toàn thực phẩm, vật liệu bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm phải bảo đảm không thôi nhiễm hóa chất độc hại vào sản phẩm trong quá trình bảo quản và vận chuyển. Vì vậy, chai nhựa PET dùng cho nước uống đóng chai phải đáp ứng các yêu cầu về an toàn vật liệu.

Trong các nhà máy hiện đại, chai và nắp trước khi đưa vào chiết rót thường được rửa và khử trùng bằng khí sạch hoặc ozone để hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn từ môi trường bên ngoài. Toàn bộ khu vực chiết rót thường được thiết kế theo mô hình khép kín với hệ thống lọc không khí nhằm giảm bụi và vi sinh vật trong không khí.

Nhiều doanh nghiệp còn đầu tư dây chuyền chiết rót tự động nhằm hạn chế tối đa sự tiếp xúc trực tiếp của con người với sản phẩm. Việc tự động hóa không chỉ giúp tăng năng suất mà còn giảm rủi ro nhiễm khuẩn chéo trong quá trình sản xuất.

Ngoài việc tuân thủ quy chuẩn trong nước, nhiều doanh nghiệp sản xuất nước uống tại Việt Nam hiện áp dụng thêm các hệ thống quản lý quốc tế như HACCP, ISO 22000 hoặc FSSC 22000.

HACCP là hệ thống phân tích mối nguy và kiểm soát điểm tới hạn, được sử dụng rộng rãi trong ngành thực phẩm toàn cầu. Hệ thống này yêu cầu doanh nghiệp xác định các công đoạn có nguy cơ gây mất an toàn thực phẩm để giám sát chặt chẽ.

Trong khi đó, ISO 22000 là tiêu chuẩn quốc tế về hệ thống quản lý an toàn thực phẩm do Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế ban hành. Tiêu chuẩn này kết hợp giữa HACCP với quản trị quy trình nhằm kiểm soát an toàn thực phẩm xuyên suốt chuỗi sản xuất.

Theo Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, việc áp dụng ISO 22000 giúp doanh nghiệp giảm sai lỗi trong sản xuất, nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc và tăng niềm tin của người tiêu dùng đối với sản phẩm.

Kiểm soát sau sản xuất chưa đưa ra thị trường ngay

Ngay cả khi đã hoàn thành đóng chai, sản phẩm vẫn chưa được đưa ra thị trường ngay lập tức. Nhiều doanh nghiệp tiếp tục lưu mẫu sản phẩm theo từng lô để theo dõi chất lượng trong suốt thời hạn sử dụng.

Một số chỉ tiêu vi sinh có thể thay đổi theo thời gian bảo quản, đặc biệt nếu bao bì bị lỗi hoặc điều kiện vận chuyển không phù hợp. Vì vậy, doanh nghiệp phải kiểm soát cả nhiệt độ kho lưu trữ, thời gian vận chuyển và điều kiện phân phối.

Ngoài sự giám sát nội bộ, cơ quan chức năng cũng thường xuyên tiến hành thanh tra, lấy mẫu kiểm nghiệm trên thị trường. Những sản phẩm không đạt quy chuẩn có thể bị yêu cầu thu hồi hoặc xử phạt theo quy định pháp luật.

Trong những năm gần đây, đã có nhiều vụ việc nước uống đóng chai bị phát hiện vi phạm chỉ tiêu vi sinh hoặc ghi nhãn không đúng quy định. Điều này cho thấy hệ thống kiểm soát chất lượng không chỉ dừng ở nhà máy mà còn kéo dài suốt vòng đời sản phẩm trên thị trường.

Sự phát triển của ngành đồ uống khiến người tiêu dùng có thêm nhiều lựa chọn, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về minh bạch và an toàn thực phẩm. Một chai nước uống đóng chai hôm nay không đơn thuần chỉ là sản phẩm giải khát mà còn là “bài kiểm tra” về năng lực quản lý chất lượng của doanh nghiệp.

Từ nguồn nước, công nghệ xử lý, xét nghiệm vi sinh, kiểm soát bao bì đến truy xuất nguồn gốc, mỗi công đoạn đều là một mắt xích quan trọng trong chuỗi bảo đảm an toàn sản phẩm. Chỉ cần một khâu lỏng lẻo, toàn bộ quy trình có thể bị phá vỡ.

Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm tới sức khỏe, việc đầu tư cho tiêu chuẩn và hệ thống kiểm soát chất lượng không còn là lựa chọn mang tính hình thức. Đó đã trở thành điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp tồn tại và cạnh tranh trên thị trường thực phẩm, đồ uống hiện nay.

Hùng Anh