Nhật Bản đề xuất tiêu chuẩn mới cho xe tự lái không vô lăng

Xây dựng tiêu chuẩn thống nhất cho phương tiện tự hành

Bộ Đất đai, Cơ sở hạ tầng, Giao thông vận tải và Du lịch Nhật Bản đang xem xét điều chỉnh quy định an toàn nhằm cho phép chứng nhận ô tô tự lái không có vô lăng, bàn đạp phanh và bàn đạp ga. Quy định mới dự kiến được triển khai từ tháng 12/2026, tạo cơ sở pháp lý cho việc phát triển và sản xuất hàng loạt phương tiện tự hành có thiết kế khác biệt so với ô tô truyền thống.

Đối tượng áp dụng chủ yếu là phương tiện tự lái cấp độ 4 và cấp độ 5. Trong đó, cấp độ 4 cho phép xe vận hành hoàn toàn tự động trong những điều kiện xác định, còn cấp độ 5 hướng tới khả năng tự điều khiển trong mọi điều kiện mà không cần sự can thiệp của con người.

Nhật Bản đang cân nhắc các tiêu chuẩn cho xe tự lái không cần vô lăng.

Hiện nay, những mẫu xe không có thiết bị điều khiển truyền thống thường phải trải qua quy trình đánh giá riêng do chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu kỹ thuật hiện hành. Việc thiết lập tiêu chuẩn thống nhất giúp doanh nghiệp giảm bớt thủ tục chứng nhận đặc biệt, đồng thời thuận lợi hơn trong nghiên cứu, thiết kế và mở rộng quy mô sản xuất.

Thay đổi yêu cầu thiết kế, bảo đảm an toàn vận hành

Điểm đáng chú ý trong định hướng sửa đổi là cho phép loại bỏ một số bộ phận như vô lăng, bàn đạp điều khiển, gương chiếu hậu và hệ thống giám sát người lái đối với những phương tiện có khả năng tự vận hành hoàn toàn. Điều này mở ra khả năng thiết kế lại khoang xe, tối ưu không gian sử dụng và phát triển các dòng phương tiện chuyên dụng cho vận tải hành khách, giao nhận hàng hóa.

Tuy nhiên, việc loại bỏ thiết bị điều khiển không đồng nghĩa với giảm yêu cầu an toàn. Nhật Bản dự kiến phân loại phương tiện theo mục đích sử dụng để áp dụng phương pháp đánh giá phù hợp. Đối với taxi tự hành và xe buýt chở khách, thử nghiệm va chạm bằng hình nộm vẫn được duy trì nhằm kiểm tra khả năng bảo vệ hành khách khi xảy ra tai nạn.

Riêng phương tiện vận chuyển hàng hóa không có người trên xe có thể được miễn những thử nghiệm liên quan trực tiếp đến bảo vệ người ngồi trong khoang. Dù vậy, phương tiện vẫn phải đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật nhằm hạn chế nguy cơ mất an toàn trong quá trình vận hành.

Cách tiếp cận này phản ánh sự thay đổi trong hoạt động tiêu chuẩn hóa ô tô, từ kiểm tra các thiết bị điều khiển bắt buộc sang đánh giá khả năng bảo đảm an toàn của hệ thống tự hành.

Hài hòa tiêu chuẩn quốc tế, thúc đẩy thương mại hóa

Việc sửa đổi quy định của Nhật Bản gắn với tiến trình xây dựng tiêu chuẩn quốc tế dành cho phương tiện tự hành. Tháng 6/2026, Diễn đàn Thế giới về hài hòa hóa các quy định phương tiện giao thông thuộc Liên hợp quốc đã đạt được thỏa thuận về yêu cầu an toàn đối với ô tô tự lái không sử dụng thiết bị điều khiển truyền thống. Những quy định liên quan dự kiến được chính thức thông qua vào tháng 12/2026.

Hài hòa tiêu chuẩn giúp giảm khác biệt về yêu cầu kỹ thuật giữa các thị trường, tạo thuận lợi cho hoạt động thử nghiệm, chứng nhận và phát triển sản phẩm. Đây cũng là yếu tố quan trọng để các nhà sản xuất mở rộng ứng dụng công nghệ tự hành mà không phải điều chỉnh quá nhiều về thiết kế cho từng quốc gia.

Nhật Bản đặt mục tiêu đưa ít nhất 10.000 xe buýt, taxi và phương tiện tự lái cấp độ 4 vào hoạt động trong năm tài chính 2030. Việc hoàn thiện tiêu chuẩn an toàn được kỳ vọng góp phần tháo gỡ những rào cản kỹ thuật, hỗ trợ doanh nghiệp đẩy nhanh quá trình thương mại hóa.

Bảo Linh (theo Nikkei)