QCVN 27:2025/BCT: Quy chuẩn mới nâng chuẩn quản lý an toàn công trình thủy điện

Theo QCVN 27:2025/BCT, quy chuẩn quy định các yêu cầu phải thực hiện trong quá trình lập, thẩm tra, thẩm định, phê duyệt các dự án xây dựng mới; sửa chữa, nâng cấp hoặc mở rộng công trình thủy điện; đồng thời áp dụng trong hoạt động kiểm định, đánh giá an toàn công trình trong giai đoạn xây dựng và vận hành.

Quy chuẩn áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động xây dựng công trình thủy điện trên lãnh thổ Việt Nam, không phân biệt nguồn vốn đầu tư.

Theo quy định, công trình thủy điện bao gồm các công trình được xây dựng nhằm mục đích khai thác năng lượng từ nguồn nước để phát điện phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Trong đó có thể bao gồm hồ chứa thủy điện, công trình đầu mối, tuyến năng lượng, hệ thống dẫn, chuyển nước và các công trình phục vụ quản lý, khai thác thủy điện.

Một trong những nội dung quan trọng của QCVN 27:2025/BCT là quy định về phân cấp công trình thủy điện. Theo đó, công trình được phân thành 5 cấp gồm: cấp đặc biệt, cấp I, cấp II, cấp III và cấp IV. Việc phân cấp được xác định dựa trên quy mô công trình hoặc mức độ quan trọng, ảnh hưởng đến phát triển kinh tế - xã hội, an ninh, quốc phòng.

Cấp công trình là căn cứ để xác định các yêu cầu kỹ thuật bắt buộc phải tuân thủ trong thiết kế xây dựng và kiểm định, đánh giá an toàn công trình.

Các tiêu chí được xem xét trong phân cấp gồm nhiều yếu tố như dung tích hồ chứa, công suất nhà máy thủy điện, quy mô công trình cấp nước, chiều cao đập đất, đập đá đắp, đập bê tông và các công trình thủy điện chịu áp khác.

QCVN 27:2025/BCT đưa ra các quy định kỹ thuật liên quan đến yêu cầu chủ yếu trong thiết kế công trình thủy điện, các chỉ tiêu thiết kế chính, tải trọng, tác động và hệ số an toàn của công trình.

Đối với các hạng mục quan trọng như đập chắn nước, công trình tháo nước, công trình lấy nước, đường dẫn nước, đường hầm thủy công, nhà máy thủy điện..., quy chuẩn quy định các yêu cầu kỹ thuật nhằm bảo đảm công trình làm việc an toàn, ổn định trong các điều kiện thiết kế và kiểm tra.

Riêng với công trình lấy nước, quy chuẩn yêu cầu việc thiết kế phải bảo đảm khả năng lấy đủ lưu lượng theo yêu cầu sử dụng, có khả năng điều chỉnh lượng nước cấp, thuận lợi cho công tác kiểm tra, sửa chữa, duy tu bảo dưỡng và áp dụng các giải pháp khoa học kỹ thuật trong quản lý vận hành.

Bên cạnh yêu cầu về kỹ thuật xây dựng và an toàn công trình, QCVN 27:2025/BCT cũng đề cập đến các nội dung liên quan đến bảo vệ thủy sản.

Theo đó, khi xây dựng công trình thủy điện trên sông, hồ tại khu vực có giá trị thủy sản, thiết kế công trình phải dự kiến bố trí công trình cho cá đi và công trình bảo vệ thủy sản phù hợp với yêu cầu bảo vệ nguồn lợi thủy sản.

Các công trình cho cá đi phải bảo đảm khả năng di chuyển của các loài thủy sản được bảo vệ theo đặc tính sinh học của từng loài.

Ngoài ra, quy chuẩn cũng quy định việc tháo dỡ công trình thủy điện chỉ được xem xét trong một số trường hợp như dung tích bồi lắng hồ chứa bị lấp đầy, công trình bị phá hủy lớn hoặc qua kiểm định tổng thể cho thấy công trình không còn bảo đảm khai thác hiệu quả, an toàn theo quy định hiện hành.

Việc ban hành QCVN 27:2025/BCT tạo thêm cơ sở kỹ thuật thống nhất để quản lý các công trình thủy điện trong suốt quá trình đầu tư xây dựng, vận hành và khai thác.

Hùng Anh