TCVN 14459:2025 đo lường 'dấu chân carbon' cho sản phẩm điện – điện tử

Trong bối cảnh chuyển đổi xanh đang trở thành yêu cầu bắt buộc trên toàn cầu, ngành điện – điện tử đối mặt với áp lực ngày càng lớn về việc minh bạch hóa phát thải khí nhà kính. Từ sản xuất linh kiện, lắp ráp thiết bị đến vận hành hệ thống, mỗi công đoạn đều góp phần tạo nên “dấu chân carbon” đáng kể. Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở việc giảm phát thải, mà còn ở cách đo lường và chứng minh mức giảm đó một cách khoa học, nhất quán.

Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp đã triển khai các giải pháp tiết kiệm năng lượng hoặc cải tiến công nghệ, nhưng lại gặp khó khăn khi lượng hóa hiệu quả môi trường đạt được. Không có một phương pháp chung, việc so sánh giữa các sản phẩm hoặc hệ thống trở nên thiếu cơ sở, thậm chí dễ dẫn đến tình trạng “tuyên bố xanh” thiếu kiểm chứng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến uy tín doanh nghiệp mà còn gây khó khăn cho cơ quan quản lý và người tiêu dùng trong việc đánh giá thực chất các nỗ lực giảm phát thải.

Chính trong bối cảnh đó, TCVN 14459:2025 (tương đương IEC/TR 62726:2014) được ban hành, nhằm thiết lập một khung hướng dẫn rõ ràng cho việc định lượng mức giảm phát thải khí nhà kính từ đường cơ sở – yếu tố nền tảng để đánh giá hiệu quả của các giải pháp cải tiến.

Các sản phẩm điện- điện tử góp phần tạo nên dấu chân carbon đáng kể gây ảnh hưởng không nhỏ tới môi trường. Ảnh minh họa

Tiêu chuẩn này đưa ra phương pháp xác định và so sánh mức phát thải khí nhà kính của sản phẩm hoặc hệ thống điện – điện tử trước và sau khi áp dụng các biện pháp cải tiến. Điểm xuất phát quan trọng là đường cơ sở mức phát thải ban đầu được xác định trong điều kiện chuẩn, làm cơ sở đối chiếu cho các đánh giá sau này.

Theo đó, việc xây dựng đường cơ sở phải phản ánh đúng điều kiện vận hành điển hình của sản phẩm hoặc hệ thống, bao gồm các yếu tố như mức tiêu thụ năng lượng, hiệu suất thiết bị và điều kiện sử dụng thực tế. Một đường cơ sở được thiết lập chính xác sẽ giúp đảm bảo mọi thay đổi về phát thải sau này đều được ghi nhận một cách khách quan.

Tiêu chuẩn cũng hướng dẫn cách xác định các kịch bản so sánh, trong đó làm rõ sự khác biệt giữa công nghệ cũ và công nghệ mới, hoặc giữa các phương án vận hành khác nhau. Việc so sánh này không chỉ dừng ở mức tiêu thụ năng lượng mà còn tính đến toàn bộ vòng đời liên quan, tùy theo phạm vi đánh giá được lựa chọn.

Một nội dung quan trọng khác là phương pháp tính toán mức giảm phát thải khí nhà kính. Tiêu chuẩn yêu cầu sử dụng các hệ số phát thải phù hợp, đồng thời đảm bảo tính nhất quán trong dữ liệu đầu vào. Các giả định, điều kiện và phương pháp tính phải được công khai rõ ràng để đảm bảo khả năng kiểm chứng và so sánh giữa các kết quả.

Ngoài ra, TCVN 14459:2025 còn nhấn mạnh việc quản lý dữ liệu và tài liệu hóa quá trình đánh giá. Mọi bước từ xây dựng đường cơ sở, thu thập dữ liệu đến tính toán kết quả đều cần được ghi chép đầy đủ. Điều này không chỉ phục vụ công tác kiểm tra mà còn tạo nền tảng cho việc cải tiến liên tục trong tương lai.

Tiêu chuẩn cũng khuyến khích việc xem xét các yếu tố không chắc chắn trong quá trình tính toán, từ đó giúp nâng cao độ tin cậy của kết quả. Việc nhận diện và kiểm soát sai số sẽ giúp các con số công bố phản ánh sát thực tế hơn, tránh tình trạng đánh giá quá cao hoặc quá thấp hiệu quả giảm phát thải.

Đối với doanh nghiệp, việc áp dụng tiêu chuẩn này mang lại lợi ích rõ ràng trong việc chứng minh hiệu quả của các giải pháp tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải. Các kết quả định lượng có thể được sử dụng trong báo cáo phát triển bền vững, công bố môi trường sản phẩm hoặc làm cơ sở tham gia các cơ chế thị trường carbon trong tương lai.

Ở góc nhìn rộng hơn, TCVN 14459:2025 không chỉ là công cụ kỹ thuật mà còn là “ngôn ngữ chung” để các bên liên quan từ doanh nghiệp, nhà quản lý đến người tiêu dùng hiểu và đánh giá nỗ lực giảm phát thải một cách minh bạch. Khi các con số được chuẩn hóa và có thể kiểm chứng, câu chuyện “xanh hóa” sản phẩm điện – điện tử sẽ không còn là tuyên bố định tính, mà trở thành những bằng chứng cụ thể, có thể so sánh và tin cậy trong thực tiễn.

An Dương