Tiết kiệm nguyên liệu, nâng năng suất ngành dệt may

Tiết kiệm vải bắt đầu từ khâu cắt

Trong một sản phẩm may mặc, phần vải bị loại bỏ sau quá trình cắt là điều khó tránh khỏi. Tuy nhiên, lượng vải phải bỏ đi nhiều hay ít lại phụ thuộc đáng kể vào cách doanh nghiệp chuẩn bị sản xuất và bố trí chi tiết trên khổ vải.

Một trong những giải pháp được ngành dệt may áp dụng là tối ưu sơ đồ cắt, hay còn gọi là marker. Cách sắp xếp các chi tiết càng hợp lý thì phần diện tích vải không sử dụng càng được giảm xuống.

Đây không chỉ là câu chuyện môi trường mà còn là bài toán chi phí. Vải là một trong những nguyên liệu đầu vào quan trọng của ngành may, vì vậy giảm hao hụt nguyên liệu cũng đồng nghĩa với sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực của doanh nghiệp.

Thực tế, các doanh nghiệp dệt may lớn đã quan tâm đến quản lý nguyên liệu và phần vải thừa. Một tập đoàn dệt may hoạt động sản xuất tại Việt Nam từng cho biết doanh nghiệp xây dựng bộ phận quản lý nguyên liệu, thiết lập tiêu chuẩn cho từng loại vải, tối ưu sơ đồ cắt, quản lý thất thoát và phân loại, tận dụng vải vụn. Theo chia sẻ của doanh nghiệp này, việc tiết kiệm 1% vải có thể mang lại khoản tiết kiệm đáng kể về chi phí, nước và phát thải.

Điểm đáng chú ý là những giải pháp này được thực hiện trước khi sản phẩm bước vào chuyền may. Nếu sơ đồ cắt được tối ưu ngay từ đầu, doanh nghiệp không chỉ giảm phần vải bỏ đi mà còn hạn chế lượng nguyên liệu phải mua để hoàn thành cùng một đơn hàng.

Vì vậy, giảm vải vụn không nên được hiểu đơn thuần là xử lý phần phế liệu sau sản xuất. Quan trọng hơn là tìm cách không tạo ra lượng phế liệu không cần thiết ngay từ đầu.

Từ phần bỏ đi đến nguồn nguyên liệu mới

Không phải toàn bộ vải thừa đều có thể loại bỏ khỏi quy trình. Một phần phụ thuộc vào kiểu dáng sản phẩm, loại vải, yêu cầu kỹ thuật và đặc điểm của đơn hàng. Vì vậy, bên cạnh giảm lượng phát sinh, một hướng khác đang được quan tâm là phân loại và tận dụng phần vải còn lại. Cách tiếp cận này phù hợp với xu hướng phát triển kinh tế tuần hoàn trong dệt may, trong đó nguyên liệu được sử dụng tiết kiệm hơn, phế liệu được tái sử dụng hoặc tái chế thay vì nhanh chóng trở thành chất thải.

Thông tin từ đơn vị chức năng cho thấy ngành dệt may đang được định hướng chuyển sang mô hình kinh tế tuần hoàn với các nội dung như sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải, tái sử dụng và tái chế phế liệu. Việc nâng năng suất, sử dụng nguyên liệu và năng lượng hiệu quả cũng được đặt trong quá trình chuyển đổi này.

Ở góc độ doanh nghiệp, điều đó đặt ra yêu cầu quản lý chặt hơn phần nguyên liệu sau mỗi công đoạn. Vải thừa cần được phân loại thay vì gom chung, bởi mỗi loại có thể có khả năng tái sử dụng khác nhau. Những phần có kích thước phù hợp có thể được tận dụng cho các chi tiết nhỏ hoặc sản phẩm khác; phần không còn phù hợp cho may mặc có thể được đưa vào các hướng tái chế phù hợp.

Tuy nhiên, không nên đồng nhất việc tái chế vải vụn với việc doanh nghiệp chắc chắn sẽ thu được giá trị kinh tế cao. Hiệu quả còn phụ thuộc vào chất liệu, độ sạch, khả năng phân loại, công nghệ tái chế và thị trường đầu ra. Đây cũng là lý do việc giảm phát sinh ngay từ khâu đầu vào vẫn có ý nghĩa quan trọng. Một mét vải được sử dụng đúng mục đích ngay trong sản xuất thường có giá trị hơn việc phải xử lý nó sau khi đã trở thành phế liệu.

Năng suất nhìn từ từng mét vải

Năm 2026, nâng cao hiệu suất và sử dụng hiệu quả các nguồn lực đang trở thành một trong những định hướng quan trọng của ngành dệt may. Cùng với mục tiêu tăng năng suất, doanh nghiệp chú trọng hơn đến tiết kiệm nguyên liệu, đẩy mạnh tự động hóa và sử dụng năng lượng hiệu quả.

Trong cách nhìn này, tiết kiệm nguyên liệu cũng là một phần của năng suất. Một doanh nghiệp có thể tăng sản lượng, nhưng nếu lượng vải tiêu hao cũng tăng tương ứng thì hiệu quả chưa chắc cải thiện. Ngược lại, với cùng một đơn hàng, nếu sử dụng ít nguyên liệu hơn, rút ngắn thời gian chuẩn bị, giảm sai lỗi và hạn chế sản phẩm phải làm lại, doanh nghiệp có thể tạo ra nhiều giá trị hơn từ cùng một nguồn lực.

Vì vậy, giảm vải vụn cần được nhìn như một phần trong tổng thể các giải pháp cải tiến sản xuất. Công nghệ thiết kế, phần mềm lập sơ đồ cắt, máy cắt tự động hay các hệ thống quản lý dữ liệu có thể giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt hơn lượng nguyên liệu sử dụng. Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được kết hợp với quy trình phù hợp và người lao động có đủ khả năng vận hành.

Với ngành dệt may, bài toán năng suất vì thế không chỉ nằm ở việc một công nhân tạo ra bao nhiêu sản phẩm trong một giờ. Hiệu quả còn được thể hiện ở lượng vải cần sử dụng để tạo ra một sản phẩm đạt yêu cầu, tỷ lệ sản phẩm phải sửa chữa, làm lại và khả năng tận dụng phần nguyên liệu còn lại sau quá trình cắt.

Giảm vải vụn cũng không chỉ là câu chuyện về môi trường. Khi nguyên liệu được sử dụng hiệu quả hơn, chi phí sản xuất được kiểm soát tốt hơn, đồng thời quy trình cũng giảm được những phần việc không tạo thêm giá trị. Từ đó, doanh nghiệp có thể cải thiện hiệu suất mà không nhất thiết phải bắt đầu bằng những khoản đầu tư lớn.

Trong bối cảnh ngành dệt may phải đồng thời nâng năng suất và kiểm soát chi phí, từng mét vải tiết kiệm được đều có ý nghĩa. Cải thiện năng suất đôi khi không bắt đầu từ một dây chuyền mới, mà từ việc nhìn kỹ hơn vào từng công đoạn sản xuất và tìm cách giảm những phần nguyên liệu đang bị bỏ đi mỗi ngày.

Hùng Anh