Tiêu chuẩn ISO 59000 - nền tảng cho chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn

Chia sẻ theo hình thức trực tuyến tại hội thảo, ông Erich Kieck, Giám đốc Bộ phận Xây dựng năng lực, Ban Thư ký Tổ chức ISO (ISO/CS) cho biết, tiêu chuẩn quốc tế được Ngân hàng Thế giới đánh giá là “chất xúc tác thầm lặng cho phát triển”, đóng góp vào thương mại, an ninh lương thực và ứng phó biến đổi khí hậu.

Chương trình Tiêu chuẩn vì Phát triển bền vững của ISO được triển khai nhằm hỗ trợ các nước đang phát triển áp dụng những tiêu chuẩn quốc tế ưu tiên. Tại châu Á, chương trình về kinh tế tuần hoàn được triển khai từ năm 2025, tập trung phát triển năng lực địa phương về bộ tiêu chuẩn ISO 59000.

Chương trình được thực hiện qua hai giai đoạn: đào tạo giảng viên nguồn và áp dụng thực tế tại các tổ chức thí điểm với sự hỗ trợ của chuyên gia quốc tế. Qua đó, chương trình góp phần hình thành các mô hình thực tiễn, nâng cao năng lực của cơ quan tiêu chuẩn quốc gia và thúc đẩy áp dụng tiêu chuẩn kinh tế tuần hoàn.

Ông Erich Kick nhấn mạnh sự kiện là cơ hội để chia sẻ kinh nghiệm, nâng cao nhận thức và làm rõ vai trò của ISO 59000 trong thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững.

GS. Adrian T H Kuah, chuyên ngành Chiến lược và bền vững, Đại học James Cook tại Australia và Singapore.

Trong bộ tiêu chuẩn này, ISO 59004 đưa ra các nguyên tắc và hướng dẫn triển khai; ISO 59010 hỗ trợ chuyển đổi mô hình kinh doanh và mạng lưới giá trị; ISO 59020 hướng dẫn đo lường hiệu quả tuần hoàn; ISO 59014 tập trung vào tính bền vững, truy xuất vật liệu thứ cấp; và ISO 59040 hỗ trợ trao đổi dữ liệu về tính tuần hoàn của sản phẩm.

Cũng theo GS. Adrian T H Kuah, ISO 59004 xác định 6 nguyên tắc gồm tư duy hệ thống, tạo giá trị, chia sẻ giá trị, quản lý tài nguyên, truy xuất nguồn lực và khả năng chống chịu của hệ sinh thái. Các nguyên tắc được cụ thể hóa qua những hoạt động như thiết kế tuần hoàn, tái sử dụng, sửa chữa, tái sản xuất, logistics ngược, tái chế và thu hồi vật liệu.

Một trọng tâm khác là đo lường. ISO 59020 đưa ra các nhóm chỉ số về tài nguyên đầu vào, đầu ra, năng lượng, nước và kinh tế, giúp doanh nghiệp đánh giá cụ thể lượng tài nguyên được giữ lại, nguyên liệu nguyên sinh được thay thế và tác động môi trường được giảm. Để kinh tế tuần hoàn phát triển ở quy mô lớn, GS. Adrian T H Kuah đưa ra 5 định hướng để kinh tế tuần hoàn có thể mở rộng tại Việt Nam: Thứ nhất, chuẩn hóa ngôn ngữ về kinh tế tuần hoàn, chuyển từ việc coi kinh tế tuần hoàn là một khái niệm sang một hệ thống vận hành với cách hiểu và phương pháp thực hiện thống nhất. Thứ hai, làm cho tính tuần hoàn có thể đo lường được, qua đó chuyển từ báo cáo hoạt động sang báo cáo hiệu quả và kết quả thực tế.

Thứ ba, vượt ra ngoài tái chế để hướng tới duy trì giá trị và xây dựng mạng lưới giá trị. ISO 59010 đặc biệt nhấn mạnh mô hình kinh doanh và mạng lưới giá trị thay vì chỉ tập trung vào từng hoạt động riêng lẻ. Thứ tư, tăng cường quan hệ đối tác. Kinh tế tuần hoàn cần sự phối hợp giữa cơ quan tiêu chuẩn hóa, cơ quan quản lý, doanh nghiệp, doanh nghiệp nhỏ và vừa và các ngành sản xuất. Thứ năm, coi chính sách là một phần của hạ tầng kinh tế tuần hoàn. Các công cụ được đề cập gồm trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), tiêu chuẩn thiết kế sinh thái, mua sắm tuần hoàn, hộ chiếu sản phẩm, yêu cầu báo cáo truy xuất nguồn gốc, cơ chế đặt cọc – hoàn trả hoặc thu hồi sản phẩm và nâng cao năng lực cho cơ quan quản lý, doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Trong khuôn khổ hội thảo, ông Nguyễn Vũ Lê – Chuyên gia, Trung tâm Đào tạo nghiệp vụ Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đã thông tin về Công ty TNHH Môi trường Ngôi Sao Xanh ứng dụng ISO 59004, ISO 59010, ISO 59020 và ISO 59014 trong quản lý dòng vật liệu, đo lường tính tuần hoàn và xây dựng lộ trình chuyển đổi đem lại hiệu quả thiết thực.

Đại diện Công ty TNHH Toàn Phát cũng đã chia sẻ về ứng dụng ISO 59000 trong mô hình tuần hoàn lốp xe hết vòng đời: chuỗi giá trị vòng kín, đo lường tính tuần hoàn và truy xuất nguồn gốc vật liệu thứ cấp tại công ty.

Hội thảo cũng diễn ra phiên thảo luận trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm giữa chuyên gia, đại diện các doanh nghiệp thí điểm, các đại biểu tham dự về kinh nghiệm áp dụng ISO 59000, bài học thực tiễn, khó khăn trong quá trình chuyển đổi và khuyến nghị thúc đẩy kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam.

Toàn cảnh hội thảo.

Bế mạc hội thảo, ông Christian Schoen - Cố vấn Viện Đo lường Quốc gia Đức (PTB) gửi lời cảm ơn tới các đơn vị đã phối hợp tổ chức và triển khai chương trình. Ông nhấn mạnh, đối với quá trình thúc đẩy tính tuần hoàn của nền kinh tế, bộ tiêu chuẩn ISO 59000 có vai trò quan trọng, cung cấp cơ sở để các tổ chức từng bước chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn. 

Theo ông Christian Schoen, Việt Nam hiện đã bước vào giai đoạn thiết lập, áp dụng và thí điểm bộ tiêu chuẩn, qua đó tích lũy kinh nghiệm thực tiễn để tiếp tục hoàn thiện và nhân rộng mô hình tại Việt Nam cũng như các quốc gia khác. Ông cho biết, để phát triển kinh tế tuần hoàn, cần xây dựng hạ tầng chất lượng dựa trên các tiêu chuẩn có tính thực tiễn, đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp và các ngành kinh tế.

Hồng Vân