Từ chi phí thành lợi thế: Câu chuyện chuyển đổi xanh trong doanh nghiệp Việt

Tuy nhiên, bối cảnh thị trường đang thay đổi rất nhanh. Khi các thị trường xuất khẩu liên tục siết yêu cầu về môi trường, và xu hướng phát triển bền vững trở thành tiêu chí cạnh tranh mới, chuyển đổi xanh không còn đơn thuần là chi phí. Với nhiều doanh nghiệp Việt Nam, đây đang dần trở thành lợi thế để giữ thị trường, thu hút đối tác và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Từ áp lực thị trường đến yêu cầu bắt buộc

Những năm gần đây, cụm từ ESG, phát thải carbon hay kinh tế tuần hoàn xuất hiện ngày càng nhiều trong hoạt động sản xuất kinh doanh. Nếu trước đây các yêu cầu môi trường chủ yếu tập trung ở doanh nghiệp lớn hoặc tập đoàn đa quốc gia, thì hiện nay sức ép đã lan rộng tới cả doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Nhiều thị trường như EU, Mỹ, Nhật Bản đang áp dụng các quy định khắt khe hơn liên quan đến phát thải, truy xuất nguồn gốc nguyên liệu và trách nhiệm môi trường trong chuỗi cung ứng. Điều đó đồng nghĩa với việc doanh nghiệp không chỉ cần sản phẩm đạt chất lượng, mà còn phải chứng minh sản phẩm được tạo ra theo hướng bền vững.

Trong ngành dệt may, nhiều đối tác quốc tế bắt đầu yêu cầu doanh nghiệp cung cấp thông tin về tỷ lệ nguyên liệu tái chế, mức tiêu thụ nước và năng lượng trong quá trình sản xuất. Với ngành thực phẩm, tiêu chuẩn liên quan đến bao bì, phát thải và truy xuất nguồn gốc ngày càng được kiểm soát chặt hơn.

Sự thay đổi này khiến chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mang tính hình thức, mà trở thành điều kiện để doanh nghiệp tiếp tục tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

“Chi phí xanh” từng là nỗi lo của doanh nghiệp

Không thể phủ nhận rằng chuyển đổi xanh đòi hỏi nguồn lực đáng kể. Một dây chuyền sản xuất tiết kiệm năng lượng, hệ thống xử lý nước thải hiện đại hay công nghệ tái chế đều cần vốn đầu tư lớn.

Đối với nhiều doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp sản xuất truyền thống, đây là rào cản không nhỏ. Không ít doanh nghiệp từng e ngại việc đầu tư xanh sẽ làm tăng giá thành sản phẩm, giảm khả năng cạnh tranh hoặc kéo dài thời gian thu hồi vốn.

Bên cạnh vấn đề tài chính, doanh nghiệp còn phải đối mặt với áp lực thay đổi quy trình sản xuất, đào tạo nhân sự và thích ứng với các tiêu chuẩn quốc tế mới. Trong một số trường hợp, việc chuyển đổi đòi hỏi tái cấu trúc gần như toàn bộ hệ thống quản trị sản xuất.

Chính vì vậy, nhiều doanh nghiệp từng coi chuyển đổi xanh là “gánh nặng” hơn là cơ hội.

Tuy nhiên, thực tế vài năm gần đây cho thấy cách nhìn này đang dần thay đổi.

Nhiều doanh nghiệp sau khi đầu tư vào công nghệ tiết kiệm năng lượng đã giảm đáng kể chi phí vận hành. Việc tối ưu quy trình sản xuất giúp giảm hao hụt nguyên liệu, giảm lượng rác thải và nâng cao hiệu suất hoạt động.

Quan trọng hơn, chuyển đổi xanh giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng tiếp cận thị trường quốc tế. Nhiều doanh nghiệp cho biết việc đáp ứng tiêu chuẩn môi trường đã giúp họ giữ được đơn hàng từ các đối tác lớn, thậm chí mở rộng sang các thị trường có giá trị cao hơn.

Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm tới yếu tố môi trường, sản phẩm “xanh” cũng trở thành lợi thế cạnh tranh rõ rệt.

Những doanh nghiệp đang chuyển “màu xanh” thành lợi thế cạnh tranh

Một trong những doanh nghiệp được nhắc đến nhiều trong chiến lược phát triển bền vững tại Việt Nam là Panasonic Việt Nam. Doanh nghiệp này liên tục đầu tư vào các mô hình nhà máy tiết kiệm năng lượng, sản xuất thân thiện môi trường và đặt mục tiêu phát triển theo hướng Net Zero trong hoạt động sản xuất. Theo thông tin công bố, nhà máy IAQ của Panasonic tại Bình Dương áp dụng tự động hóa, số hóa quy trình và triển khai nhiều giải pháp tiết kiệm năng lượng, năng lượng mặt trời cùng nguyên tắc 3R (giảm thiểu – tái sử dụng – tái chế).

Panasonic Appliances Việt Nam cũng từng được vinh danh trong Top 100 Doanh nghiệp Phát triển bền vững (CSI) nhờ các sáng kiến giảm phát thải, đầu tư công nghệ hiện đại và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong sản xuất. Doanh nghiệp cho biết đã đầu tư hệ thống pin năng lượng mặt trời tại nhà máy nhằm giảm tiêu thụ điện năng và hướng tới mục tiêu nhà máy Net Zero.

Một trường hợp khác là Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex) – doanh nghiệp đang theo đuổi chiến lược “xanh hóa” ngành dệt may. Theo định hướng được công bố, Vinatex đặt mục tiêu tăng tỷ lệ sử dụng năng lượng tái tạo, giảm lượng nước thải sau nhuộm và tái sử dụng nước sau xử lý trong sản xuất. Nhiều nhà máy thuộc hệ thống doanh nghiệp này cũng đang từng bước đầu tư điện mặt trời áp mái và công nghệ nhuộm tiết kiệm nước nhằm giảm phát thải và tối ưu chi phí vận hành.

Việc đầu tư cho phát triển bền vững ban đầu có thể làm tăng chi phí, nhưng về dài hạn lại giúp doanh nghiệp giảm tiêu hao năng lượng, nâng cao hình ảnh thương hiệu và đáp ứng tốt hơn yêu cầu từ các thị trường xuất khẩu lớn.

Từ xu hướng thành năng lực cạnh tranh

Điều quan trọng nhất mà nhiều doanh nghiệp nhận ra là chuyển đổi xanh không còn là xu hướng mang tính phong trào. Trong bối cảnh thị trường toàn cầu thay đổi, đây đang trở thành năng lực cạnh tranh thực sự.

Doanh nghiệp chậm thích ứng có thể đối mặt nguy cơ mất thị trường, khó tiếp cận vốn đầu tư hoặc bị loại khỏi chuỗi cung ứng quốc tế. Ngược lại, doanh nghiệp đi sớm trong chuyển đổi xanh lại có cơ hội xây dựng hình ảnh thương hiệu tích cực, tăng khả năng tiếp cận khách hàng và nâng cao giá trị sản phẩm.

Tất nhiên, quá trình này không dễ dàng và không thể hoàn thành trong thời gian ngắn. Nhưng thực tế đang cho thấy, thay vì chỉ là khoản chi phí phải gánh chịu, đầu tư cho phát triển bền vững đang dần trở thành khoản đầu tư cho tương lai.

Trong cuộc cạnh tranh mới của thị trường toàn cầu, “xanh” không còn là lựa chọn để làm đẹp hình ảnh doanh nghiệp. Với nhiều doanh nghiệp Việt Nam, đó đang trở thành điều kiện để tồn tại và phát triển lâu dài.

Nguyễn Hương