Tiêu chuẩn đầu tiên về phục hồi rừng ngập mặn của Ấn Độ có gì đáng chú ý?

Trong nhiều năm qua, rừng ngập mặn được xem là một trong những "lá chắn xanh" quan trọng nhất bảo vệ các khu vực ven biển trước tác động của bão, triều cường và xói lở. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa, phát triển hạ tầng, nuôi trồng thủy sản cùng những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu đã khiến diện tích và chất lượng rừng ngập mặn tại nhiều địa phương của Ấn Độ suy giảm đáng kể.

Trước yêu cầu cấp thiết phải phục hồi hệ sinh thái này theo hướng bài bản và bền vững, BIS đã xây dựng bộ tiêu chuẩn đầu tiên dành riêng cho hoạt động phục hồi rừng ngập mặn, thay vì chỉ tập trung vào các chiến dịch trồng cây như trước đây.

Dự thảo tiêu chuẩn có tên "Restoration of Mangrove Ecosystem – Guidelines" (Hướng dẫn phục hồi hệ sinh thái rừng ngập mặn) và dự kiến sẽ sớm được công bố chính thức sau gần ba năm nghiên cứu, tham vấn chuyên gia cũng như lấy ý kiến từ các bang có diện tích rừng ngập mặn lớn. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong việc mở rộng phạm vi của hoạt động tiêu chuẩn hóa sang lĩnh vực phục hồi hệ sinh thái và thích ứng với biến đổi khí hậu.

 Ấn Độ đang xây dựng tiêu chuẩn đầu tiên đối với rừng ngập mặn.

Điểm khác biệt lớn nhất của tiêu chuẩn này là không coi việc trồng cây là mục tiêu cuối cùng. Thay vào đó, BIS tiếp cận theo hướng phục hồi toàn bộ hệ sinh thái rừng ngập mặn. Điều đó đồng nghĩa với việc các dự án không chỉ phải quan tâm đến số lượng cây được trồng mà còn phải đánh giá điều kiện tự nhiên của khu vực, lựa chọn đúng loài cây bản địa, khôi phục chế độ thủy văn, bảo đảm khả năng sinh trưởng lâu dài của rừng cũng như thiết lập cơ chế theo dõi, giám sát sau phục hồi. Cách tiếp cận này được kỳ vọng sẽ nâng cao đáng kể tỷ lệ thành công của các dự án, đồng thời giúp hệ sinh thái có thể tự duy trì và phát triển ổn định trong thời gian dài.

Để xây dựng bộ tiêu chuẩn, BIS đã thành lập Nhóm công tác EED 06: WG 02 từ năm 2023 với sự tham gia của các chuyên gia trong lĩnh vực môi trường, lâm nghiệp, bảo tồn thiên nhiên và tiêu chuẩn hóa. Nhóm công tác đã tổng hợp kết quả nghiên cứu khoa học, rà soát các mô hình phục hồi đang được triển khai tại nhiều bang, đồng thời tham khảo kinh nghiệm quốc tế nhằm xây dựng một bộ hướng dẫn có tính khoa học nhưng vẫn phù hợp với điều kiện tự nhiên và đặc điểm sinh thái của Ấn Độ.

Quá trình xây dựng tiêu chuẩn cũng được đánh giá cao khi không chỉ dựa vào ý kiến của các nhà khoa học mà còn huy động sự tham gia của chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư đang trực tiếp sinh sống tại các vùng rừng ngập mặn. Sau khi công bố dự thảo để lấy ý kiến vào tháng 3/2026, BIS đã tiếp nhận nhiều góp ý từ cơ quan quản lý, tổ chức bảo tồn và người dân. Đến tháng 6/2026, cơ quan này tiếp tục tổ chức hội nghị tham vấn tại Jharkhali, thuộc khu vực Sundarbans của bang Tây Bengal, nhằm lắng nghe những kinh nghiệm thực tiễn trong quá trình phục hồi và quản lý rừng ngập mặn.

Nhiều đề xuất từ cộng đồng đã được xem xét đưa vào dự thảo tiêu chuẩn. Trong đó có khuyến nghị sử dụng túi vải hoặc vật liệu phân hủy sinh học thay cho túi nilon trong quá trình ươm cây giống nhằm hạn chế phát sinh rác thải nhựa tại các khu vực phục hồi. Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng đề xuất kết hợp mục tiêu bảo tồn với phát triển sinh kế cho người dân thông qua việc lựa chọn những loài cây phù hợp, vừa góp phần phục hồi hệ sinh thái, vừa tạo nguồn thu nhập bền vững cho cộng đồng địa phương.

Theo BIS, việc xây dựng tiêu chuẩn thống nhất cho toàn quốc không hề đơn giản bởi hệ sinh thái rừng ngập mặn của Ấn Độ phân bố trên nhiều vùng địa lý với điều kiện tự nhiên rất khác nhau. Từ Sundarbans ở phía Đông đến Gujarat ở phía Tây hay các bang Odisha, Andhra Pradesh, Tamil Nadu và các quần đảo ngoài khơi đều có đặc điểm riêng về địa hình, thủy triều, độ mặn, trầm tích và thành phần loài. Chính vì vậy, tiêu chuẩn không đưa ra một quy trình cứng nhắc mà tập trung xây dựng nguyên tắc và hướng dẫn kỹ thuật mang tính khung, cho phép các địa phương linh hoạt lựa chọn giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế của từng khu vực.

Việc BIS xây dựng tiêu chuẩn quốc gia về phục hồi rừng ngập mặn cũng được xem là bước đi quan trọng nhằm hỗ trợ triển khai Chương trình MISHTI (Mangrove Initiative for Shoreline Habitats and Tangible Incomes) của Chính phủ Ấn Độ. Chương trình hướng tới phục hồi khoảng 540 km² rừng ngập mặn tại 9 bang ven biển và 4 vùng lãnh thổ liên bang, góp phần tăng khả năng hấp thụ carbon, giảm thiểu tác động của thiên tai, bảo tồn đa dạng sinh học và cải thiện sinh kế cho cộng đồng ven biển.

Không chỉ mang ý nghĩa đối với công tác bảo tồn thiên nhiên, việc ban hành bản tiêu chuẩn mới lần này còn phản ánh xu hướng mở rộng vai trò của tiêu chuẩn hóa trong quản lý tài nguyên và phát triển bền vững. Nếu trước đây tiêu chuẩn chủ yếu được xây dựng cho sản phẩm, dịch vụ hay quy trình sản xuất, thì nay tiêu chuẩn đang từng bước trở thành công cụ hỗ trợ các quốc gia quản trị hệ sinh thái, ứng phó với biến đổi khí hậu và hiện thực hóa các mục tiêu phát triển bền vững thông qua những hướng dẫn kỹ thuật có cơ sở khoa học và khả năng áp dụng rộng rãi.

Bảo Linh