Chủ tịch Công ty Luật SBLAW: Pháp luật đang cân bằng quyền lợi của chủ nợ và bên vay

Thay đổi hành vi người vay

Nghị quyết 42 (NQ42) từng đóng vai trò là "liều thuốc đặc trị" mang tính đặc thù giúp các tổ chức tín dụng (TCTD) đẩy nhanh tiến độ thu hồi nợ. Tuy nhiên, tính chất thí điểm và có thời hạn của nó đã tạo ra những rào cản tâm lý nhất định.

Luật sư Nguyễn Thanh Hà – Chủ tịch công ty luật SBLAW đánh giá việc chuyển dịch từ một nghị quyết tạm thời sang quy định luật chính thức (Luật số 96/2025/QH15) là bước ngoặt quan trọng để tạo ra tính nhất quán. Theo ông Hà, khó khăn trước đây không chỉ nằm ở câu chữ của luật mà còn ở tâm lý thực thi. “Trước đây, do cơ chế chỉ mang tính thí điểm và có thời hạn nên nhiều cơ quan thực thi như Tòa án, cơ quan thi hành án hay chính quyền địa phương vẫn tồn tại tâm lý thận trọng, thậm chí e ngại trong việc phối hợp xử lý tài sản bảo đảm”, ông Hà cho biết.

Sau những đứt gãy của thị trường vốn giai đoạn 2022-2024, việc Nhà nước hoàn thiện khung pháp lý xử lý nợ xấu đã phát đi một thông điệp mạnh mẽ về ưu tiên bảo vệ sự an toàn hệ thống và quyền lợi hợp pháp của chủ nợ.

Luật sư Nguyễn Thanh Hà - Chủ tịch công ty luật SBLAW. (Ảnh: NVCC)

Luật sư Hà nhìn nhận, một trong những tác động rõ nét nhất sau gần một năm triển khai luật mới là sự thay đổi ý thức của bên vay vốn. Trước đây, ranh giới giữa thu giữ tài sản hợp pháp và các tranh chấp về quyền sở hữu thường rất mong manh, khiến ngân hàng e ngại thực hiện quyền hợp pháp của mình.

Khi hành lang pháp lý được chuẩn hóa, tính răn đe đối với bên vay sẽ được nâng cao rõ rệt. Tuy nhiên, ông Hà cũng nhấn mạnh tính răn đe không đến từ việc "siết quyền" người vay, mà đến từ việc thị trường nhìn thấy cơ chế xử lý nợ hiện nay khả thi và thực chất hơn trước.

Chính vì thấy được cơ chế xử lý nợ có thể thực hiện được một cách quyết liệt, các bên vay đã bắt đầu dịch chuyển hành vi từ tâm lý chây ỳ, né tránh sang chủ động hợp tác và thương lượng với ngân hàng. Đây chính là chìa khóa để cải thiện tốc độ xử lý nợ xấu trên toàn hệ thống.

Ở chiều ngược lại, trước những lo ngại về việc trao quyền quá lớn cho ngân hàng sẽ gây áp lực lên người vay, Luật sư Nguyễn Thanh Hà khẳng định hệ thống pháp luật hiện nay đã tiệm cận sự cân bằng hơn. Theo quy định, ngân hàng cần tuân thủ các điều kiện khắt khe trước khi thu giữ tài sản bảo đảm như: có thỏa thuận trước trong hợp đồng, công khai thông tin tối thiểu 15 ngày trước khi thu giữ, phối hợp với cơ quan chức năng tại địa phương…

“Hệ thống pháp luật hiện nay không trao cho ngân hàng “quyền tuyệt đối”, mà đang cố gắng thiết lập một cơ chế xử lý minh bạch, nơi quyền lợi của cả chủ nợ và bên vay đều được đặt trong khuôn khổ pháp luật”, ông Hà nhìn nhận.

Tìm lối ra cho pháp lý tài sản và bất động sản

Dù luật mới đã trao thêm quyền năng nhưng thực tế nợ có khả năng mất vốn vẫn neo cao tại nhiều nhà băng. Luật sư Nguyễn Thanh Hà chỉ ra rằng hệ thống ngân hàng vẫn đang phải đối mặt với rủi ro chưa được phản ánh đầy đủ trên sổ sách khi các cơ chế giãn, hoãn nợ dần hết hiệu lực.

Đại diện VPBank, Ngân hàng ghi nhận tín dụng hợp nhất đạt 1,06 triệu tỷ đồng vào cuối quý I vừa qua, với mức tăng trưởng nằm trong top đầu ngành ngân hàng, nhận định, bất động sản chiếm tỷ trọng rất lớn trong tổng giá trị tài sản thế chấp của ngân hàng, nhưng lại vướng nhiều vấn đề liên quan đến tính pháp lý như chưa có “sổ đỏ”, tranh chấp đồng sở hữu hoặc dự án chưa đủ điều kiện chuyển nhượng. “Hai yếu tố này tạo thành một vòng luẩn quẩn khiến quá trình xử lý nợ xấu kéo dài trong nhiều năm”, Luật sư Hà chia sẻ.

Để tháo gỡ tình trạng ngân hàng “thu giữ được nhưng không xử lý được” tài sản, Chủ tịch công ty luật SBLAW đề xuất cần có sự phối hợp liên thông giữa pháp luật ngân hàng, đất đai và kinh doanh bất động sản. Theo ông, cần xây dựng cơ chế cho phép chuyển nhượng dự án theo hướng “chuyển nhượng nguyên trạng”. Điều này cho phép nhà đầu tư mới tiếp nhận dự án khi đáp ứng các điều kiện quy hoạch cốt lõi, thay vì bắt buộc phải hoàn tất mọi thủ tục hành chính rườm rà trước khi mua bán.

Ngoài ra, Việt Nam cần phát triển một thị trường mua bán nợ thực thụ thay vì chỉ xoay quanh VAMC hay các công ty xử lý nợ nội bộ của ngân hàng. Tại đây, điều kiện tiên quyết là tính minh bạch và chuẩn hóa thông tin hồ sơ pháp lý.

Ngoài ngân hàng, thị trường nợ nên mở rộng đối tượng tham gia cho các quỹ đầu tư, tổ chức tài chính quốc tế và xây dựng cơ chế định giá độc lập. Nếu làm được điều này, thị trường nợ sẽ trở thành một cấu phần quan trọng của thị trường vốn Việt Nam.

“Một môi trường tài chính minh bạch, nơi quyền tài sản và nghĩa vụ hợp đồng được thực thi hiệu quả sẽ là nền tảng quan trọng để nâng hạng thị trường tài chính, thu hút dòng vốn đầu tư dài hạn và cải thiện chất lượng môi trường kinh doanh của Việt Nam”, Luật sư Nguyễn Thanh Hà nhấn mạnh.

Kim Anh