Vấn nạn hàng giả, hàng kém chất lượng và yêu cầu đảm bảo tiêu chuẩn

Hàng giả lan rộng từ chợ truyền thống đến không gian mạng

Thị trường hàng hóa Việt Nam đang đối mặt với tình trạng hàng giả, hàng nhái và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ diễn biến ngày càng phức tạp. Không chỉ xuất hiện tại các chợ truyền thống, hàng giả còn len lỏi vào cửa hàng bán lẻ, sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và các buổi livestream bán hàng, khiến người tiêu dùng khó phân biệt thật - giả.

Từ mỹ phẩm, quần áo, giày dép, túi xách đến linh kiện điện tử, thực phẩm chức năng hay thiết bị điện tử dùng trong gia dụng, gần như không còn nhóm hàng nào nằm ngoài "tầm ngắm" của các đối tượng sản xuất, kinh doanh hàng giả. Điều đáng lo ngại hơn là không ít người tiêu dùng vẫn sẵn sàng mua những sản phẩm có giá rẻ bất thường mà bỏ qua yếu tố nguồn gốc, chất lượng, vô tình tiếp tay cho thị trường hàng giả phát triển.

Theo Chi cục Quản lý thị trường TP.HCM, chỉ trong những tháng đầu năm 2026, lực lượng chức năng đã kiểm tra và xử lý 882 vụ vi phạm liên quan đến hàng giả mạo nhãn hiệu và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Hơn 77.100 sản phẩm vi phạm đã bị tạm giữ, gồm mỹ phẩm, giày dép, quần áo, phụ tùng xe máy, linh kiện điện thoại cùng nhiều mặt hàng khác với tổng trị giá hơn 10,1 tỷ đồng. Tổng số tiền xử phạt vượt 5,1 tỷ đồng, đồng thời hai vụ việc có dấu hiệu hình sự đã được chuyển sang cơ quan điều tra. Riêng trong đợt cao điểm kiểm tra tháng 5/2026, Chi cục Quản lý thị trường TP.HCM tiếp tục phát hiện 138 vụ vi phạm, thu giữ hơn 7.200 sản phẩm có giá trị ước tính trên 4,6 tỷ đồng, cho thấy quy mô hoạt động của các đường dây kinh doanh hàng giả vẫn rất lớn.

Hàng giả, hàng kém chất lượng vẫn không ngừng tăng gây ra không ít hệ lụy cho người tiêu dùng. Ảnh: Tuổi Trẻ

Tại nhiều chợ dân sinh, người mua không khó bắt gặp các loại quần áo, giày dép, túi xách gắn nhãn những thương hiệu nổi tiếng thế giới nhưng được bán với giá chỉ bằng một phần rất nhỏ so với hàng chính hãng. Nhiều sản phẩm được giới thiệu là "hàng xách tay", "hàng xuất khẩu", "hàng chính hãng thanh lý", trong khi người bán không thể xuất trình hóa đơn hay giấy tờ chứng minh nguồn gốc.

Đáng chú ý, môi trường trực tuyến còn trở thành "mảnh đất màu mỡ" của hàng giả. Chỉ với một chiếc điện thoại, người bán có thể phát trực tiếp (livestream), thuê người nổi tiếng quảng bá, sử dụng hình ảnh đẹp mắt cùng hàng nghìn bình luận tích cực để tạo lòng tin. Nhiều tài khoản còn quảng cáo "giảm giá sốc", "xả kho", "giá đại lý", khiến người tiêu dùng dễ dàng xuống tiền mà không kiểm tra nguồn gốc sản phẩm.

Theo cơ quan điều tra, nhiều đường dây kinh doanh hàng giả đã thu lợi bất chính hàng tỷ đồng nhờ bán các sản phẩm giả mạo thương hiệu nổi tiếng như Gucci, Louis Vuitton, Dior, Hermes, Rolex, Nike, Adidas hay Converse trên Facebook, TikTok, Zalo và các sàn thương mại điện tử.

Bên cạnh quần áo, giày dép và phụ kiện thời trang, mỹ phẩm tiếp tục là một trong những nhóm hàng có nguy cơ bị làm giả, làm nhái và kinh doanh không rõ nguồn gốc. Qua các đợt kiểm tra tại nhiều địa phương như Hưng Yên, Hà Nội và Đà Nẵng, lực lượng chức năng đã phát hiện không ít cơ sở bày bán mỹ phẩm không có hóa đơn, chứng từ hợp pháp, thiếu nhãn phụ bằng tiếng Việt hoặc không xác định được nguồn gốc xuất xứ. Điển hình, tại Hà Nội, lực lượng chức năng đã tạm giữ gần 3.500 sản phẩm mỹ phẩm gồm dầu gội, kem chống nắng, kem dưỡng da... không có hóa đơn, chứng từ và có dấu hiệu nhập lậu tại bốn cơ sở kinh doanh.

Những rủi ro hiện hữu đối với người tiêu dùng

Theo Chi cục Quản lý thị trường TP.HCM, một trong những nguyên nhân khiến hàng giả vẫn còn "đất sống" là lợi nhuận quá lớn. Các đối tượng liên tục thay đổi phương thức hoạt động, kết hợp kinh doanh trực tiếp và trực tuyến nhằm né tránh sự kiểm tra, xử lý của cơ quan chức năng.

Bên cạnh đó, tâm lý chuộng hàng giá rẻ của một bộ phận người tiêu dùng cũng vô tình tiếp tay cho hàng giả lưu thông. Khi người mua chấp nhận mức giá thấp bất thường mà không quan tâm đến nguồn gốc, xuất xứ hay chất lượng sản phẩm, thị trường hàng giả vẫn còn cơ hội phát triển.

Các chuyên gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cảnh báo, hàng giả không chỉ gây thiệt hại cho doanh nghiệp làm ăn chân chính mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với sức khỏe và sự an toàn của người sử dụng. Nguy cơ này đặc biệt đáng lo ngại ở các nhóm sản phẩm như mỹ phẩm, thực phẩm chức năng, thuốc, thiết bị điện - điện tử và đồ dùng trẻ em.

Những cảnh báo này không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà đã được phản ánh qua thực tế tại các cơ sở y tế. Theo thống kê của Bệnh viện Da liễu tỉnh Hưng Yên, chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, đơn vị đã tiếp nhận hơn 15.000 lượt khám, trong đó có nhiều trường hợp gặp biến chứng do sử dụng mỹ phẩm không rõ nguồn gốc. Không ít bệnh nhân nhập viện trong tình trạng viêm da nặng, giãn mao mạch, mụn mủ toàn mặt, bỏng hóa chất hoặc nhiễm trùng da. Đáng chú ý, số ca là học sinh, sinh viên có xu hướng gia tăng do sử dụng các sản phẩm trị mụn, làm trắng da được quảng cáo "hiệu quả thần tốc" trên mạng xã hội.

Theo các bác sĩ da liễu, nhiều loại mỹ phẩm giả hoặc kém chất lượng có thể chứa corticoid, hydroquinone hoặc các hoạt chất bị cấm. Ban đầu, những chất này có thể tạo cảm giác trắng da, giảm mụn nhanh, nhưng thực chất đang bào mòn hàng rào bảo vệ tự nhiên của da. Việc sử dụng kéo dài có thể dẫn đến teo da, giãn mao mạch, phụ thuộc corticoid, tăng sắc tố và nhiều tổn thương khó phục hồi.

Tiêu chuẩn, quy chuẩn góp phần ngăn chặn, hạn chế hàng giả, kém chất lượng

Để nâng cao chất lượng hàng hóa và bảo vệ người tiêu dùng, cơ quan chức năng Việt Nam đã ban hành nhiều tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật đối với từng nhóm sản phẩm. Đây là cơ sở để doanh nghiệp tổ chức sản xuất, đồng thời giúp cơ quan quản lý kiểm soát chất lượng hàng hóa lưu thông trên thị trường.

Đối với mỹ phẩm, tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13634:2023 (ISO 17516:2014) về mỹ phẩm - Giới hạn vi sinh vật quy định sản phẩm phải được kiểm soát chặt chẽ về mức độ nhiễm vi sinh vật nhằm bảo đảm an toàn cho người sử dụng. Tiêu chuẩn yêu cầu mỹ phẩm không được chứa các vi sinh vật gây bệnh như Escherichia coli (E. coli), Staphylococcus aureus, Pseudomonas aeruginosa và Candida albicans, đồng thời tổng số vi sinh vật phải nằm trong giới hạn cho phép đối với từng nhóm sản phẩm.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp sản xuất cần áp dụng ISO 22716 và thực hành sản xuất tốt (GMP) để kiểm soát nguyên liệu, quy trình sản xuất, đóng gói và bảo quản, góp phần hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn và bảo đảm chất lượng sản phẩm trước khi đưa ra thị trường.

Đối với các thiết bị điện, điện tử sử dụng trong gia đình, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 25:2025/BKHCN quy định các yêu cầu về an toàn đối với thiết bị trước khi lưu thông trên thị trường, góp phần hạn chế nguy cơ mất an toàn điện, chập cháy và bảo vệ người sử dụng. Theo lộ trình áp dụng, các thiết bị thuộc phạm vi điều chỉnh phải đáp ứng các yêu cầu của quy chuẩn trước khi được lưu thông trên thị trường.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn sẽ chỉ phát huy hiệu quả khi được doanh nghiệp tuân thủ nghiêm túc và cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm. Về phía người tiêu dùng, cần ưu tiên mua hàng tại các đại lý phân phối chính thức hoặc sàn thương mại điện tử có cơ chế kiểm soát chặt chẽ; kiểm tra kỹ nhãn hàng hóa, tem chống giả, hóa đơn và thông tin nhà sản xuất trước khi mua. Đồng thời, cần cảnh giác với những sản phẩm được quảng cáo "giá sốc", "hàng xách tay chính hãng", "hiệu quả thần tốc" nhưng không chứng minh được nguồn gốc xuất xứ.

An Dương