Khoa học công nghệ, chuyển đổi số - động lực quan trọng nâng cao năng suất lao động

Theo báo cáo tình hình kinh tế - xã hội năm 2025, Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho biết, năng suất lao động toàn nền kinh tế năm 2025 ước đạt khoảng 245 triệu đồng/người lao động, tương đương 9.809 USD/người, tăng 6,83% so với năm 2024. Mức tăng này phản ánh nỗ lực cải thiện hiệu quả sản xuất kinh doanh, song vẫn thấp hơn so với mặt bằng chung của các nước phát triển và một số quốc gia ASEAN có trình độ công nghiệp cao.

Thực tế cho thấy, năng suất lao động giữa các khu vực và ngành nghề còn chênh lệch lớn. Các lĩnh vực ứng dụng công nghệ cao, quản trị hiện đại, đặc biệt là khu vực có vốn đầu tư nước ngoài, đạt mức năng suất vượt trội so với những ngành thâm dụng lao động như dệt may, da giày hay chế biến giản đơn.

Khoảng cách này không chỉ phản ánh trình độ công nghệ mà còn cho thấy hạn chế về kỹ năng lao động, năng lực quản trị và khả năng đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp trong nước.

Nâng cao năng suất lao động trong sản xuất, kinh doanh là yêu cầu cấp thiết.

Trước thực trạng đó, mục tiêu đặt ra thời gian tới là duy trì tốc độ tăng năng suất lao động bình quân trên 7,5%/năm, coi đây là một trong những trụ cột quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Để hiện thực hóa mục tiêu này, việc triển khai các giải pháp riêng lẻ là chưa đủ, mà cần một cách tiếp cận tổng thể, đồng bộ từ chính sách đến thực tiễn sản xuất.

Một trong những giải pháp then chốt là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, gắn đào tạo với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và thị trường lao động. Việc hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, tiếp cận các chương trình đào tạo kỹ năng, áp dụng công cụ cải tiến năng suất, xây dựng đội ngũ chuyên gia về năng suất chất lượng được xác định là hướng đi lâu dài. Song song với đó, cần thúc đẩy hình thành các mô hình liên kết giữa nhà trường, viện nghiên cứu và doanh nghiệp nhằm rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và sản xuất.

Cùng với yếu tố con người, ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số được xem là động lực quan trọng để nâng cao năng suất lao động một cách bền vững. Việc đầu tư vào công nghệ mới, tự động hóa, số hóa quy trình sản xuất quản trị không chỉ giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí mà còn nâng cao chất lượng sản phẩm, khả năng đáp ứng thị trường và sức cạnh tranh dài hạn. Để thúc đẩy quá trình này, các chính sách hỗ trợ tài chính, tín dụng ưu đãi cho hoạt động đổi mới công nghệ cần được triển khai hiệu quả, đúng trọng tâm.

Nâng cao năng suất lao động cũng gắn chặt với mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức cao, trong đó cải cách thể chế và phát triển khoa học công nghệ được xác định là hai đòn bẩy then chốt.

Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng GDP, các tính toán cho thấy, để giai đoạn 2026-2030 đạt tốc độ tăng trưởng 2 con số, các động lực tăng trưởng, bao gồm đất đai, tài nguyên, lao động, xuất khẩu, thị trường trong nước, đầu tư… và TFP, phải được huy động đồng bộ trong khuôn khổ đổi mới sáng tạo, công nghiệp hóa, hiện đại hóa và chuyển đổi số.

Trong đó, tỷ lệ đầu tư trên GDP cần vượt ngưỡng 40%, so với mức khoảng 30-35% của giai đoạn trước, cùng với điều kiện Hệ số sử dụng vốn (ICOR) duy trì ở mức khoảng 4,5; năng suất lao động tăng 8,5%/năm (trong khi giai đoạn 2021-2025, chỉ đạt mức tăng năng suất lao động 5,1%, thấp hơn mục tiêu 6,5%); TFP đóng góp trên 5,6 điểm phần trăm trong cơ cấu tăng trưởng…

Ảnh minh hoạ.

Thực tế cho thấy, khu vực kinh tế tư nhân đang ngày càng khẳng định vai trò là động lực tăng trưởng chủ yếu. Năm 2025, có hơn 300.000 doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động (tăng trên 30%), tổng số vốn đăng ký đạt trên 6 triệu tỷ đồng (tăng trên 71% so với năm 2024).

Trong năm 2025, Trung ương và địa phương đã khởi công, khánh thành 564 công trình, dự án với tổng mức đầu tư trên 5,14 triệu tỷ đồng (tương đương khoảng 40% GDP), trong đó nguồn vốn tư nhân đóng góp 3,84 triệu tỷ đồng (chiếm 74,6%), nguồn vốn Nhà nước 1,3 triệu tỷ đồng (chiếm 25,4%). Điều này cho thấy vai trò của Nhà nước trong việc kích hoạt, dẫn dắt, huy động nguồn lực của xã hội vào đầu tư và phát triển đất nước. Đây là nguồn lực lớn, nếu được hỗ trợ bằng cơ chế chính sách thông thoáng, minh bạch và ổn định, tạo sức bật mạnh mẽ cho năng suất lao động và tăng trưởng kinh tế.

Có thể thấy, nâng cao năng suất lao động không chỉ là bài toán của doanh nghiệp mà là nhiệm vụ mang tính hệ thống, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của Nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp và cơ sở đào tạo. Khi các giải pháp về nguồn nhân lực, khoa học công nghệ và cải cách thể chế được triển khai một cách nhất quán, năng suất lao động sẽ thực sự trở thành nền tảng vững chắc, góp phần đưa nền kinh tế phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.

Thanh Hiền