Mã số mã vạch: Nền tảng minh bạch chuỗi cung ứng sản phẩm, hàng hóa

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, yêu cầu về minh bạch thông tin, kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc sản phẩm ngày càng trở nên cấp thiết. Một trong những công cụ quan trọng giúp hiện thực hóa các yêu cầu này chính là hệ thống mã số, mã vạch - công nghệ nhận dạng và thu thập dữ liệu tự động đã và đang được ứng dụng rộng rãi trên toàn cầu.

“Chứng minh thư” của sản phẩm, hàng hóa

Mã số, mã vạch là công nghệ cho phép nhận diện sản phẩm thông qua việc gán cho mỗi mặt hàng một dãy số hoặc dãy ký tự duy nhất. Dãy số này sau đó được mã hóa thành các vạch đậm nhạt, dài ngắn, xen kẽ với các khoảng trống theo một quy tắc nhất định để máy quét có thể đọc và xử lý. Mã số thường được in dưới dạng chữ số ngay bên dưới mã vạch, đóng vai trò như “chứng minh thư” của sản phẩm, phản ánh thông tin về xuất xứ sản xuất và quá trình lưu thông hàng hóa.

Điểm đặc biệt của hệ thống mã số mã vạch là mỗi sản phẩm được gán một mã số duy nhất, không trùng lặp, giúp phân biệt hàng hóa không chỉ ở cấp độ doanh nghiệp mà còn theo từng quốc gia, khu vực. Ngày nay, công nghệ mã vạch đã phát triển đa dạng hơn, không chỉ dừng lại ở các vạch tuyến tính truyền thống mà còn mở rộng sang mã hai chiều, mã điểm, mã vòng tròn đồng tâm hoặc được tích hợp ẩn trong hình ảnh.

Mã số mã vạch được coi là "chứng minh thư" của sản phẩm, hàng hóa. Ảnh minh họa

Đối với doanh nghiệp, việc áp dụng mã số, mã vạch mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Trước hết, mã số mã vạch giúp tự động hóa quá trình quản lý hàng hóa, từ khâu nhập - xuất kho, kiểm kê đến bán hàng, qua đó giảm thiểu sai sót do thao tác thủ công và nâng cao hiệu quả vận hành. Thứ hai, hệ thống này hỗ trợ doanh nghiệp kiểm soát chặt chẽ chuỗi cung ứng, theo dõi được hành trình của sản phẩm từ sản xuất đến tiêu thụ, góp phần nâng cao năng lực truy xuất nguồn gốc.

Bên cạnh đó, mã số mã vạch còn giúp tăng cường tính minh bạch và uy tín của sản phẩm trên thị trường. Người tiêu dùng có thể dễ dàng tra cứu thông tin liên quan đến nguồn gốc, nhà sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng… thông qua việc quét mã. Điều này không chỉ tạo niềm tin cho khách hàng mà còn giúp doanh nghiệp nâng cao giá trị thương hiệu, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt.

Ngoài ra, việc sử dụng mã số, mã vạch theo tiêu chuẩn quốc tế (như GS1) còn giúp doanh nghiệp thuận lợi hơn trong hoạt động xuất khẩu, khi sản phẩm có thể được nhận diện và chấp nhận trên nhiều thị trường khác nhau mà không cần thay đổi hệ thống mã hóa. Đây chính là “tấm hộ chiếu thương mại” giúp hàng hóa Việt Nam vươn ra thế giới.

Quản lý nhà nước về hoạt động mã số, mã vạch

Song song với việc thúc đẩy ứng dụng mã số mã vạch trong thực tiễn, công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động này cũng được đặc biệt chú trọng. Nghị định số 37/2026/NĐ-CP của Chính phủ, quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa, đã đưa ra những quy định cụ thể nhằm bảo đảm việc triển khai mã số mã vạch thống nhất, hiệu quả và phù hợp với thông lệ quốc tế.

Theo Nghị định, Chính phủ giao Bộ Khoa học và Công nghệ thống nhất quản lý nhà nước về mã số, mã vạch và các công nghệ dựa trên nền tảng mã số, mã vạch, cụ thể: Xây dựng chiến lược, chương trình, để án, dự án, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và các văn bản quy phạm pháp luật về mã số, mã vạch; Hướng dẫn các bộ, ngành, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố, các tổ chức, cá nhân liên quan triển khai áp dụng mã số, mã vạch.

Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia là cơ quan thường trực giúp Bộ Khoa học và Công nghệ thực hiện quần lý nhà nước về mã số, mã vạch, có trách nhiệm: Hướng dẫn áp dụng mã số, mã vạch, tổ chức phổ biến, triển khai áp dụng mã số, mã vạch theo tiêu chuẩn của Tổ chức mã số, mã vạch quốc tế GS1;

Cấp và quản lý các loại mã số, mã vạch theo cam kết với tổ chức mã số, mã vạch quốc tế GS1; quản lý và triển khai các dịch vụ do tổ chức mã số mã vạch quốc tế GSI ủy quyền; Xây dựng, vận hành, duy trì, nâng cấp và khai thác cơ sở dữ liệu mã số, mã vạch quốc gia là một bộ phận của Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa quốc gia;

Đại diện duy nhất của Việt Nam tại tổ chức mã số, mã vạch quốc tế GS1 và thực hiện hoạt động hợp tác quốc tế về mã số, mã vạch; Tổ chức việc thu, quản lý và sử dụng phí cấp mã số, mã vạch theo quy định của pháp luật; Nghiên cứu phát triển ứng dụng, cung cấp các dịch vụ, giải pháp về mã số, mã vạch và các công nghệ khắc liên quan; Chủ trì kiểm tra, xử lý, giải quyết các khiếu nại, tố cáo về mã số, mã vạch.

Ngoài ra, các bộ quản lý ngành, lĩnh vực, Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ triển khai ứng dụng mã số, mã vạch trong phạm vi, lĩnh vực được phân công quản lý. Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ và các cơ quan liên quan xây dựng quy định và hướng dẫn về thu, quản lý và sử dụng phí cấp mã số, mã vạch.

Hoàng Bách