Năng suất xanh: Làm sao vừa tăng sản lượng vừa giảm phát thải?

Khi năng suất và môi trường không còn là hai mục tiêu đối lập

Trong nhiều năm, không ít doanh nghiệp cho rằng các yêu cầu về môi trường sẽ làm gia tăng chi phí sản xuất và ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh. Tuy nhiên, thực tế cho thấy một phần đáng kể chi phí sản xuất lại đến từ việc sử dụng nguyên liệu chưa hiệu quả, tiêu hao năng lượng quá mức hoặc phát sinh chất thải trong quá trình vận hành. Điều đó đồng nghĩa với việc những tổn thất về môi trường cũng chính là tổn thất về năng suất.

Từ nhận thức này, khái niệm Green Productivity được hình thành với mục tiêu kết hợp giữa nâng cao năng suất và bảo vệ môi trường. Khái niệm này như một chiến lược nhằm tăng hiệu quả sử dụng nguồn lực, đồng thời giảm tác động tiêu cực đến môi trường.

Khác với quan điểm chỉ tập trung xử lý ô nhiễm sau khi phát sinh, năng suất xanh hướng tới ngăn ngừa lãng phí ngay từ đầu thông qua cải tiến quy trình, đổi mới công nghệ và tối ưu hóa sử dụng tài nguyên.

Theo cách tiếp cận này, môi trường không còn được xem là chi phí bổ sung mà trở thành một phần của chiến lược nâng cao hiệu quả sản xuất.

Giảm lãng phí chính là nâng cao năng suất

Một trong những nguyên tắc quan trọng nhất của năng suất xanh là nhận diện và loại bỏ các dạng lãng phí trong quá trình sản xuất. Những lãng phí này có thể xuất hiện dưới nhiều hình thức như tiêu hao điện năng vượt mức cần thiết, sử dụng nguyên liệu không hiệu quả, thất thoát nước, phát sinh phế phẩm hoặc chi phí xử lý chất thải.

Khi doanh nghiệp giảm được những tổn thất này, hiệu quả sản xuất thường được cải thiện đồng thời với việc giảm tác động đến môi trường.

Tối ưu hóa quy trình sản xuất giúp doanh nghiệp vừa tiết kiệm chi phí vừa giảm tác động đến môi trường.

Ví dụ, việc tối ưu hóa quy trình vận hành có thể giúp giảm mức tiêu thụ năng lượng trên mỗi đơn vị sản phẩm. Tương tự, cải tiến công nghệ hoặc kiểm soát tốt chất lượng đầu vào có thể làm giảm lượng nguyên liệu bị hao hụt trong sản xuất.

Nhiều giải pháp năng suất xanh không nhất thiết đòi hỏi đầu tư lớn mà có thể bắt đầu từ những thay đổi trong quản lý và tổ chức sản xuất. Việc áp dụng các công cụ như 5S, Kaizen, Lean Manufacturing hay sản xuất sạch hơn đều có thể góp phần giúp doanh nghiệp giảm lãng phí tài nguyên và nâng cao hiệu quả vận hành.

Chính vì vậy, năng suất xanh thường được xem là sự kết hợp giữa công cụ nâng cao năng suất và các giải pháp quản lý môi trường.

Mô hình được nhiều quốc gia áp dụng

Từ khi được giới thiệu Green Productivity đã được thúc đẩy tại nhiều quốc gia thành viên của APO như Singapore, Malaysia, Thailand, Việt Nam… Mặc dù cách triển khai có thể khác nhau tùy điều kiện từng quốc gia, điểm chung là đều hướng tới việc sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực như năng lượng, nguyên vật liệu và nước trong quá trình sản xuất.

Tại nhiều nước châu Á, năng suất xanh được xem là công cụ giúp doanh nghiệp đáp ứng đồng thời hai mục tiêu: nâng cao sức cạnh tranh và thực hiện các cam kết về phát triển bền vững. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động mạnh mẽ đến hoạt động kinh tế, nhiều quốc gia cũng coi đây là giải pháp quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng xanh và giảm phát thải khí nhà kính.

Đối với Việt Nam, định hướng tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 đang tạo động lực để doanh nghiệp quan tâm nhiều hơn đến các mô hình sản xuất hiệu quả về tài nguyên.

Từ năng suất xanh đến lợi thế cạnh tranh mới

Xu hướng tiêu dùng và thương mại toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng. Các thị trường xuất khẩu lớn không chỉ quan tâm đến chất lượng sản phẩm mà còn chú ý đến cách thức sản phẩm được tạo ra, mức độ sử dụng tài nguyên và lượng phát thải trong toàn bộ vòng đời sản phẩm.

Điều này khiến doanh nghiệp muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu phải từng bước chuyển đổi sang mô hình sản xuất bền vững hơn. Trong bối cảnh đó, năng suất xanh không chỉ là giải pháp môi trường mà còn trở thành một yếu tố nâng cao năng lực cạnh tranh.

Năng suất xanh hướng tới mục tiêu nâng cao hiệu quả sản xuất đồng thời giảm tiêu hao tài nguyên và phát thải.

Doanh nghiệp sử dụng hiệu quả hơn nguyên liệu và năng lượng thường có chi phí sản xuất thấp hơn, khả năng thích ứng tốt hơn với yêu cầu mới của thị trường và giảm rủi ro trước các quy định ngày càng chặt chẽ về môi trường.

Quan trọng hơn, năng suất xanh giúp doanh nghiệp thay đổi tư duy từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa lãng phí ngay từ đầu. Đây cũng là nguyên tắc cốt lõi của quản trị hiện đại: tạo ra nhiều giá trị hơn từ cùng một lượng nguồn lực.

Các chuyên gia năng suất nhấn mạnh, trong hành trình hướng tới phát triển bền vững, năng suất xanh vì thế không chỉ là một công cụ cải tiến sản xuất mà còn là chiến lược dài hạn. Khi doanh nghiệp biết cách sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải và nâng cao năng suất cùng lúc, tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường sẽ không còn là hai mục tiêu đối lập mà trở thành những yếu tố hỗ trợ lẫn nhau.

Nguyễn Hương