Nhận diện nguyên nhân và yêu cầu an toàn theo tiêu chuẩn, quy chuẩn để không cháy xe

Tăng cường bảo đảm an toàn cho xe

Xe điện ngày càng được sử dụng trong giao thông cá nhân và vận tải công cộng, kéo theo yêu cầu kiểm soát an toàn trong quá trình khai thác. Khác với phương tiện sử dụng động cơ đốt trong, xe điện có hệ thống pin điện áp cao, dây dẫn, bộ điều khiển và các thiết bị điện phục vụ vận hành. Những bộ phận này cần được kiểm soát chặt chẽ nhằm hạn chế nguy cơ chập điện, quá nhiệt và phát sinh cháy.

Một trong những nguy cơ đáng chú ý là sự cố tại bộ pin. Pin có thể bị hư hỏng do va đập, biến dạng, lỗi sản xuất hoặc xuống cấp trong quá trình sử dụng. Khi các bộ phận bên trong pin bị tổn thương, hiện tượng đoản mạch có thể xảy ra, làm tăng nhiệt độ và dẫn đến phản ứng dây chuyền nhiệt nếu điều kiện sự cố không được kiểm soát. Đối với pin lithium-ion, hiện tượng này có thể khiến đám cháy diễn biến phức tạp, khó xử lý và có nguy cơ tái bùng phát.

Bên cạnh pin, hệ thống điện cũng là yếu tố cần lưu ý. Dây dẫn bị hư hỏng, đầu nối lỏng, cách điện suy giảm hoặc linh kiện không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật có thể gây chập điện, phát sinh nhiệt. Việc tự ý sửa chữa, thay thế linh kiện không phù hợp hoặc can thiệp vào hệ thống điện, bộ quản lý pin cũng có thể làm gia tăng rủi ro nếu không được thực hiện đúng quy trình.

Quá trình sạc là một khâu khác cần kiểm soát. Sử dụng bộ sạc không tương thích, thiết bị sạc bị hỏng, nguồn điện không bảo đảm hoặc hệ thống sạc gặp lỗi có thể dẫn đến quá nhiệt và sự cố điện. Việc sạc tại nơi thông gió kém, gần vật liệu dễ cháy hoặc sử dụng thiết bị đã có dấu hiệu bất thường cũng làm tăng mức độ nguy hiểm khi xảy ra sự cố.

Ngoài các nguyên nhân liên quan trực tiếp đến hệ thống điện và pin, tác động bên ngoài như va chạm, ngập nước hoặc hư hỏng phần gầm có thể ảnh hưởng đến vỏ bảo vệ, dây dẫn và các bộ phận điện. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp va chạm hay ngập nước đều dẫn đến cháy; nguy cơ phụ thuộc vào mức độ hư hỏng, cấu tạo phương tiện và khả năng bảo vệ của hệ thống.

Để hạn chế rủi ro, người sử dụng cần tuân thủ hướng dẫn sạc và bảo dưỡng của nhà sản xuất, không tiếp tục sử dụng phương tiện khi phát hiện pin biến dạng, có mùi bất thường, phát nhiệt hoặc xuất hiện cảnh báo lỗi. Sau va chạm mạnh, ngập nước hoặc tác động vào khu vực lắp đặt pin, phương tiện cần được kiểm tra bởi đơn vị có chuyên môn trước khi tiếp tục vận hành.

Kiểm soát rủi ro gắn với quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật

Bên cạnh ý thức sử dụng và công tác bảo dưỡng, quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật là cơ sở quan trọng để đánh giá an toàn phương tiện và các bộ phận liên quan. Tuy nhiên, cần phân biệt phạm vi áp dụng của từng văn bản, tránh coi một quy chuẩn về ô tô hoặc một tiêu chuẩn thử nghiệm pin là căn cứ bao quát mọi nguy cơ cháy xe điện.

Đối với ô tô khách thành phố, QCVN 10:2024/BGTVT quy định các yêu cầu kỹ thuật liên quan đến kiểm tra chất lượng, an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường đối với phương tiện thuộc phạm vi điều chỉnh. Các nội dung liên quan đến kết cấu xe, khoang hành khách, cửa lên xuống và lối thoát khẩn cấp góp phần bảo đảm an toàn trong quá trình vận chuyển hành khách. Tuy nhiên, khi đề cập đến nguy cơ cháy do pin, cần đối chiếu cụ thể các yêu cầu áp dụng cho hệ thống điện và phương tiện chạy điện, không suy rộng từ quy định chung về ô tô khách thành phố.

Đối với pin lithium-ion dùng để truyền lực cho xe điện chạy bằng pin và xe điện hybrid, TCVN 12241-3:2018 (IEC 62660-3:2016) đề cập đến các phép thử và tiêu chí chấp nhận liên quan đến tính năng an toàn của pin và khối pin. Tiêu chuẩn này cung cấp cơ sở kỹ thuật để đánh giá an toàn của pin trong các điều kiện sử dụng được xác định, bao gồm một số tình huống sử dụng sai có thể dự đoán hợp lý.

Việc thử nghiệm theo tiêu chuẩn giúp đánh giá những đặc tính an toàn của pin trong phạm vi quy định, nhưng không đồng nghĩa có thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ cháy trong mọi tình huống vận hành. An toàn thực tế còn phụ thuộc vào thiết kế phương tiện, hệ thống quản lý pin, chất lượng lắp đặt, tình trạng bảo dưỡng và cách sử dụng.

Vì vậy, kiểm soát nguy cơ cháy xe điện cần được thực hiện đồng bộ từ khâu thiết kế, sản xuất, kiểm tra chất lượng đến sạc, bảo dưỡng và vận hành. Việc áp dụng đúng quy chuẩn, tiêu chuẩn theo từng loại phương tiện và bộ phận, kết hợp phát hiện sớm dấu hiệu bất thường, sẽ góp phần hạn chế sự cố và bảo vệ người sử dụng.

An Dương