QCVN 20:2023/BCT về an toàn đường ống dẫn khí đốt cố định bằng kim loại

Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng khí đốt trong công nghiệp và dân dụng ngày càng gia tăng, hệ thống đường ống dẫn khí đốt cố định bằng kim loại đóng vai trò huyết mạch trong cung ứng năng lượng. Từ các khu công nghiệp, nhà máy sản xuất, trung tâm thương mại đến khu dân cư, khí đốt được dẫn truyền qua mạng lưới đường ống cố định với áp suất và lưu lượng lớn. Tuy nhiên, đi cùng với sự phát triển đó là những rủi ro tiềm ẩn về cháy nổ, rò rỉ khí, ăn mòn, hư hỏng kết cấu, đặc biệt khi hệ thống không được thiết kế, lắp đặt và kiểm soát đúng quy chuẩn.

Thực tế cho thấy, nhiều sự cố liên quan đến khí đốt xuất phát từ lỗi kỹ thuật như lựa chọn vật liệu không phù hợp, hàn nối không đạt yêu cầu, thiếu hệ thống bảo vệ chống ăn mòn hoặc không kiểm tra định kỳ. Rò rỉ khí trong không gian kín có thể tạo thành hỗn hợp cháy nổ nguy hiểm; chỉ cần một tia lửa điện cũng có thể gây hậu quả nghiêm trọng về người và tài sản. Trong khi đó, ở một số công trình cũ, hệ thống đường ống được lắp đặt từ nhiều năm trước nhưng chưa được đánh giá lại theo tiêu chuẩn mới, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn.

Trước yêu cầu cấp thiết phải tăng cường quản lý rủi ro kỹ thuật, Bộ Công Thương đã ban hành QCVN 20:2023/BCT – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn đường ống dẫn khí đốt cố định bằng kim loại. Quy chuẩn này thiết lập các yêu cầu bắt buộc áp dụng trong thiết kế, chế tạo, lắp đặt, thử nghiệm, vận hành, bảo dưỡng và kiểm định hệ thống đường ống dẫn khí đốt cố định bằng kim loại trên lãnh thổ Việt Nam.

Đường ống khí đốt cần đảm bảo yêu cầu an toàn theo quy chuẩn. Ảnh minh họa

Một trong những nội dung cốt lõi của QCVN 20:2023/BCT là yêu cầu về thiết kế kỹ thuật. Theo đó, đường ống phải được tính toán phù hợp với áp suất làm việc tối đa cho phép, điều kiện môi trường, đặc tính của khí đốt và các tải trọng tác động như rung động, giãn nở nhiệt, tác động cơ học từ bên ngoài. Vật liệu chế tạo ống, phụ kiện, van và mối nối phải đáp ứng yêu cầu về cơ tính, độ bền, khả năng chịu áp lực và tương thích với môi trường khí dẫn truyền. Việc lựa chọn vật liệu phải dựa trên tiêu chuẩn kỹ thuật rõ ràng, có chứng nhận chất lượng và khả năng truy xuất nguồn gốc.

Quy chuẩn cũng nhấn mạnh yêu cầu về gia công, chế tạo và lắp đặt. Các mối hàn phải được thực hiện bởi thợ hàn có chứng chỉ phù hợp, theo quy trình hàn đã được phê duyệt. Sau khi hoàn thành, mối hàn và các vị trí quan trọng phải được kiểm tra bằng các phương pháp không phá hủy như siêu âm, chụp bức xạ hoặc thẩm thấu để bảo đảm không có khuyết tật ảnh hưởng đến độ bền. Trong quá trình lắp đặt, hệ thống phải được cố định chắc chắn, bảo đảm khoảng cách an toàn với các công trình lân cận, nguồn nhiệt, nguồn phát tia lửa hoặc khu vực đông người.

Đối với đường ống đặt ngầm hoặc ngoài trời, QCVN 20:2023/BCT quy định rõ các biện pháp bảo vệ chống ăn mòn. Đường ống phải được phủ lớp bảo vệ phù hợp, kết hợp với hệ thống bảo vệ catốt nhằm hạn chế quá trình ăn mòn điện hóa. Việc kiểm tra lớp phủ và hiệu quả bảo vệ chống ăn mòn phải được thực hiện định kỳ trong suốt vòng đời công trình.

Một yêu cầu quan trọng khác là thử nghiệm và nghiệm thu trước khi đưa vào vận hành. Hệ thống đường ống phải được thử áp lực với môi chất phù hợp, ở mức áp suất cao hơn áp suất làm việc, trong thời gian nhất định để đánh giá độ kín và độ bền. Chỉ khi kết quả thử nghiệm đạt yêu cầu, hệ thống mới được phép vận hành chính thức. Hồ sơ kỹ thuật, bản vẽ hoàn công và tài liệu kiểm tra phải được lưu trữ đầy đủ phục vụ công tác quản lý lâu dài.

Trong giai đoạn vận hành, quy chuẩn yêu cầu đơn vị quản lý phải xây dựng quy trình vận hành an toàn, bao gồm kiểm soát áp suất, lưu lượng, theo dõi rò rỉ và xử lý tình huống khẩn cấp. Hệ thống phải được kiểm tra, bảo dưỡng định kỳ; các thiết bị an toàn như van an toàn, thiết bị ngắt khẩn cấp, hệ thống cảnh báo phải luôn ở trạng thái sẵn sàng hoạt động. Khi phát hiện dấu hiệu bất thường như sụt áp, mùi khí lạ hoặc ăn mòn nghiêm trọng, phải kịp thời dừng vận hành và khắc phục.

QCVN 20:2023/BCT cũng quy định trách nhiệm của các bên liên quan. Chủ đầu tư, đơn vị thiết kế, thi công và vận hành phải tuân thủ đầy đủ yêu cầu kỹ thuật; đồng thời chịu trách nhiệm trước pháp luật nếu để xảy ra vi phạm. Hoạt động kiểm định, đánh giá sự phù hợp phải được thực hiện bởi tổ chức có đủ năng lực theo quy định. Cơ quan quản lý nhà nước có trách nhiệm thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các trường hợp không tuân thủ quy chuẩn.

Việc ban hành QCVN 20:2023/BCT không chỉ nhằm phòng ngừa sự cố mà còn tạo hành lang pháp lý rõ ràng, thống nhất trong lĩnh vực an toàn khí đốt. Khi các yêu cầu kỹ thuật được áp dụng đồng bộ từ khâu thiết kế đến vận hành, nguy cơ rò rỉ, cháy nổ sẽ được giảm thiểu đáng kể. Đồng thời, quy chuẩn cũng góp phần nâng cao ý thức tuân thủ của doanh nghiệp, thúc đẩy đầu tư công nghệ và vật liệu chất lượng cao.

Trong bối cảnh hệ thống hạ tầng năng lượng tiếp tục mở rộng, việc thực thi nghiêm túc QCVN 20:2023/BCT là yếu tố then chốt để bảo đảm an toàn cho người lao động, cộng đồng và tài sản xã hội. Quy chuẩn này không chỉ là yêu cầu kỹ thuật bắt buộc mà còn là “lá chắn” phòng ngừa rủi ro, hướng tới phát triển bền vững và an toàn trong lĩnh vực khí đốt tại Việt Nam.

An Dương