Vấn đề chất lượng thực phẩm chức năng trên mạng cận Tết và khuyến cáo của chuyên gia

Những ngày giáp Tết, khi nhu cầu chăm sóc sức khỏe và mua quà biếu tăng cao, mạng xã hội và các sàn thương mại điện tử trở nên sôi động hơn bao giờ hết. Chỉ với vài thao tác lướt TikTok, Facebook hay Zalo, người tiêu dùng có thể dễ dàng tiếp cận hàng loạt sản phẩm được quảng cáo là “khắc tinh bệnh tật”, từ hỗ trợ dạ dày, tăng chiều cao cho trẻ đến làm đẹp, chống lão hóa. Tuy nhiên, đằng sau những lời chào mời đầy sức thuyết phục ấy là vô số rủi ro đang bị che giấu một cách tinh vi.

Có bệnh liên quan đến dạ dày, anh Đức (44 tuổi, ngụ phường Gò Vấp, thành phố Hồ Chí Minh tranh thủ dịp cuối năm tìm mua các loại trà hỗ trợ trào ngược trên TikTok. Tin vào lời giới thiệu “canh tác hữu cơ tận Tây Bắc”, “uống thường xuyên sẽ hết bệnh lúc nào không biết”, anh đặt mua combo 4 hộp trà dây với giá gần 500.000 đồng. Thế nhưng, sau gần một tuần chờ đợi, thứ anh nhận được chỉ là những túi trà lọc chứa hỗn hợp cây cỏ khô, thông tin sản phẩm sơ sài, không có giấy tờ chứng nhận. Khi anh hỏi về nguồn gốc, người bán khẳng định đây là “sản phẩm gia truyền”, nhiều người đã dùng và khỏi bệnh nên “cứ yên tâm”.

Không chỉ người lớn, trẻ em cũng trở thành đối tượng bị nhắm tới nhiều nhất vào dịp cận Tết, khi cha mẹ mong muốn bồi bổ sức khỏe cho con sau một năm học tập. Chị Hoa (ngụ phường Bình Tân, thành phố Hồ Chí Minh) đã mua đủ các sản phẩm tăng chiều cao cho con gái 10 tuổi, từ kẹo dinh dưỡng, siro ăn ngon đến nước uống bổ sung can-xi, thậm chí cả những loại được quảng cáo là “thảo dược quý”. Chị cho biết bản thân rất tin tưởng vì “nhiều người nổi tiếng cũng cho con dùng” và được tư vấn rằng phải “sử dụng lâu dài mới có tác dụng”. Thế nhưng, sau hơn một năm, chiều cao của bé không cải thiện, ngược lại còn thường xuyên mệt mỏi, ăn kém và đau khớp gối.

Từ những trường hợp này, chỉ cần dạo một vòng trên các nền tảng mạng xã hội vào dịp cận Tết, người tiêu dùng dễ dàng lạc vào “mê trận” thực phẩm chức năng được gắn mác đông trùng hạ thảo, tổ yến, nhụy hoa nghệ tây… Những sản phẩm này thường được thổi phồng là “dược liệu quý”, “quà Tết sang trọng cho sức khỏe”, có thể bồi bổ toàn diện cho người già, tăng sức đề kháng cho trẻ em và giúp phụ nữ làm đẹp, chống lão hóa. Chính những lời quảng cáo “rót mật vào tai” ấy đã đánh trúng tâm lý lo lắng, mong muốn phòng bệnh và chăm sóc sức khỏe của nhiều gia đình mỗi dịp cuối năm.

Đáng lo ngại hơn, thị trường thực phẩm chức năng trên các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội đang rơi vào tình trạng “vàng thau lẫn lộn”. Không ít sản phẩm được rao bán với giá rẻ bất thường, thiếu giấy công bố, không mã vạch, mập mờ về đơn vị sản xuất và phân phối. Người bán thường gắn mác “nội địa Nhật”, “chính hãng Mỹ” hay “hàng xách tay” để tạo lòng tin, trong khi thực tế nguồn gốc hoàn toàn không được kiểm chứng.

Để né tránh sự kiểm soát của cơ quan chức năng trong mùa cao điểm cuối năm, các đối tượng kinh doanh hàng giả ngày càng sử dụng nhiều thủ đoạn tinh vi. Kho hàng thường được đặt tách rời khỏi nơi livestream bán hàng; tài khoản liên tục đổi tên, ẩn danh; đường link sản phẩm biến mất chỉ sau vài giờ. Thậm chí, nhiều người chỉ chốt đơn qua tin nhắn riêng hoặc trong các nhóm kín. Nguy hiểm hơn, có trường hợp trộn lẫn thuốc thật với hàng giả để tạo lòng tin, hoặc tự đặt tên công ty sản xuất “ở nước ngoài” rồi quảng cáo dưới danh nghĩa nhân viên hoặc dược sĩ tư vấn.

Hệ lụy của việc tin vào quảng cáo sai lệch không dừng lại ở chuyện “tiền mất”. Chị Hoa cho biết con gái chị sau thời gian dài sử dụng thực phẩm tăng chiều cao đã được chẩn đoán viêm gan cấp và viêm khớp do lạm dụng thực phẩm chức năng. Tương tự, chị Hạnh (phường Vườn Lài, thành phố Hồ Chí Minh) từng chi hơn 10 triệu đồng mua collagen theo quảng cáo trên TikTok với mong muốn cải thiện nhan sắc dịp Tết, nhưng sau đó phát hiện có dấu hiệu suy thận, may mắn hồi phục khi ngưng sử dụng kịp thời.

Chị L.B (ngụ tỉnh Tây Ninh) đang điều trị glocom (cườm nước trong mắt) nhiều năm, đã nghe theo lời một người tự xưng là bác sĩ trên livestream để mua thuốc nhỏ mắt đặc trị bào chế từ gừng và nghệ. Dù khi nhỏ thuốc thấy đau rát dữ dội, chị vẫn tiếp tục dùng vì tin lời giải thích rằng đó là do tác dụng của gừng. Chỉ 4 ngày sau, mắt chị đau dữ dội và gần như không còn nhìn thấy gì. Tại Bệnh viện Mắt TPHCM, các bác sĩ xác định chị bị tổn thương giác mạc và tăng nhãn áp cấp tính, có nguy cơ mất thị lực vĩnh viễn nếu không can thiệp kịp thời.

Bệnh viện Quân y 175 cho biết, từng tiếp nhận bệnh nhân nhập viện trong tình trạng sốt cao, nổi ban đỏ toàn thân và tổn thương da nặng sau khi sử dụng các sản phẩm “giảm mỡ bụng” và “collagen làm đẹp” không rõ nguồn gốc. Kết quả xét nghiệm cho thấy bệnh nhân bị rối loạn sinh hóa, suy thận và phản ứng viêm mạnh.

Các bệnh viện tại thành phố Hồ Chí Minh cũng từng tiếp nhận nhiều trường hợp nhập viện trong tình trạng sốt cao, tổn thương da, rối loạn sinh hóa sau khi dùng các sản phẩm “giảm mỡ bụng”, “làm đẹp da” không rõ nguồn gốc. Đặc biệt, có bệnh nhân suýt mất thị lực vĩnh viễn khi nhỏ thuốc mắt “gia truyền” mua qua livestream, được người bán tự xưng là bác sĩ tư vấn.

Bác sĩ Đặng Huy Quốc Thịnh, nguyên Phó giám đốc Bệnh viện Ung bướu thành phố Hồ Chí Minh cũng cảnh báo, các quảng cáo thuốc, cũng như thực phẩm chức năng trên mạng xã hội hiện nay ngày càng tràn lan, khó kiểm soát. Nhiều nội dung được thổi phồng công dụng, gắn mác "thần dược", "chữa khỏi mọi bệnh" nhằm thu hút người tiêu dùng, trong khi phần lớn chưa được cơ quan chuyên môn kiểm chứng.

Do môi trường trực tuyến mở, người bán có thể dễ dàng lập tài khoản ảo, thay đổi thông tin hoặc chạy quảng cáo nhắm đúng đối tượng, khiến việc quản lý càng thêm thách thức. Điều này không chỉ gây hiểu lầm cho người xem mà còn tiềm ẩn nguy cơ sử dụng sản phẩm không rõ nguồn gốc, dẫn đến hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe, TS Thịnh nhận xét.

Theo cảnh báo của các chuyên gia y tế, thực phẩm chức năng không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế điều trị. Việc tin tưởng mù quáng vào quảng cáo, nhất là trong thời điểm cận Tết, có thể khiến bệnh nặng thêm, che lấp triệu chứng và gây ra những biến chứng nguy hiểm.

Trong bối cảnh thị trường online nóng lên từng ngày trước Tết, hàng giả, hàng nhái càng có cơ hội “đục nước thả câu”. Bên cạnh nỗ lực của cơ quan chức năng, các chuyên gia khuyến cáo người tiêu dùng cần tỉnh táo trước những lời quảng cáo quá mức, kiểm tra kỹ thông tin sản phẩm và tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng, bởi sức khỏe không thể đặt cược vào những lời “ngọt như mật” trên mạng xã hội.

An Dương (T/h)