Siết quản lý, tăng hậu kiểm đối với hàng hóa trên thương mại điện tử

Mới bước sang năm 2026, tình trạng buôn bán hàng hóa giả mạo và hàng kém chất lượng trên môi trường mạng đã diễn biến phức tạp tại nhiều địa phương. Sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử và mạng xã hội đã tạo điều kiện cho các đối tượng vi phạm dễ dàng tiếp cận người tiêu dùng thông qua các hình thức như livestream bán hàng, quảng cáo trên các nền tảng trực tuyến hoặc lập các gian hàng trên sàn thương mại điện tử.

Ghi nhận trên các nền tảng mạng xã hội cho thấy nhiều tài khoản thường xuyên đăng tải các bài quảng cáo hoặc tổ chức livestream bán hàng với những lời giới thiệu hấp dẫn như “hàng chính hãng”, “hàng xách tay giá rẻ”, “xả kho cuối mùa” nhằm thu hút người mua. Tuy nhiên, nhiều sản phẩm được rao bán với mức giá thấp bất thường, trong khi thực tế lại là hàng giả, hàng nhái hoặc hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ.

Thực tế kiểm tra cho thấy tại nhiều địa phương như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và Quảng Ninh, lực lượng quản lý thị trường đã phát hiện và thu giữ lượng lớn hàng hóa vi phạm liên quan đến nguồn gốc xuất xứ, hàng giả mạo nhãn hiệu. Điều này cho thấy hoạt động kinh doanh hàng hóa vi phạm trên môi trường mạng vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro và đặt ra thách thức lớn đối với công tác quản lý thị trường.

Nhiều nhóm đối tượng có hành vi buôn bán hàng giả trên thương mại điện tử bị triệt phá tại nhiều địa phương. Ảnh: Hòa Trang- Nguyễn Anh

Thông tin về tình trạng này, ông Nguyễn Mạnh Quyền, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội, Trưởng Ban Chỉ đạo 389 thành phố Hà Nội, vi phạm trong môi trường thương mại điện tử đang có xu hướng gia tăng nhanh và ngày càng tinh vi hơn qua từng năm. Các đối tượng vi phạm thường không có địa điểm kinh doanh cố định mà sử dụng nhiều tài khoản ảo, số điện thoại ảo, thậm chí thiết lập các website có tên miền hoặc địa chỉ IP ở nước ngoài để thực hiện giao dịch. Đồng thời, các đối tượng này thường xuyên thay đổi địa chỉ kho hàng và sử dụng các phương thức thanh toán điện tử nhằm che giấu danh tính, khiến cơ quan chức năng gặp nhiều khó khăn trong quá trình xác minh và xử lý vi phạm.

Bên cạnh đó, các đối tượng buôn bán hàng giả còn lợi dụng sự phát triển mạnh mẽ của các nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội để mở rộng hoạt động kinh doanh. Thông qua các hình thức như livestream bán hàng, quảng cáo trên mạng xã hội hoặc hợp tác với các cá nhân có sức ảnh hưởng như diễn viên, nghệ sĩ, người có lượng người theo dõi lớn, các đối tượng này quảng bá và tiêu thụ hàng lậu, hàng giả, hàng cấm với quy mô ngày càng lớn. Thực tế này cho thấy môi trường thương mại điện tử đang trở thành một kênh tiêu thụ hàng hóa tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu không được kiểm soát chặt chẽ.

Theo ông Nguyễn Tấn Phong, Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật – Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam), cuộc chiến chống hàng giả trên không gian mạng không thể giải quyết trong thời gian ngắn mà cần những giải pháp đồng bộ từ nhiều phía. Ông cho rằng cơ quan quản lý cần xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về hàng thật – hàng giả, tích hợp mã định danh sản phẩm và ứng dụng các công nghệ như trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn để tăng cường khả năng giám sát. Đồng thời, cần nâng mức xử phạt dựa trên doanh thu thu lợi từ hàng giả, hoàn thiện khung pháp lý đối với thương mại điện tử xuyên biên giới và thực thi nghiêm quy định yêu cầu các nền tảng phải gỡ bỏ nội dung vi phạm trong vòng 24 giờ.

Cùng quan điểm đó, ông Lê Trọng Anh, đại diện Hiệp hội Chống hàng giả và Bảo vệ thương hiệu Việt Nam, nhấn mạnh rằng doanh nghiệp cũng cần chủ động hơn trong việc bảo vệ sản phẩm và thương hiệu của mình. Theo ông, việc minh bạch nguồn gốc hàng hóa, áp dụng các công nghệ chống giả và phối hợp chặt chẽ với cơ quan chức năng là yếu tố quan trọng để hạn chế tình trạng hàng giả tồn tại trong thời gian dài. Ông cũng cho rằng một trong những nguyên nhân khiến hàng giả vẫn tồn tại là do công tác hậu kiểm chưa được thực hiện nghiêm túc, vì vậy cần siết chặt quy trình quản lý theo hướng “tiền kiểm đi đôi với hậu kiểm” và chuyển từ xử lý bị động sang phòng ngừa chủ động.

Ngoài ra, ông Trần Văn Trọng, Tổng Thư ký Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam, cho rằng một trong những giải pháp hiệu quả nhất để ngăn chặn hàng giả trên môi trường thương mại điện tử là tăng cường cơ chế hậu kiểm thông qua phản ánh của người tiêu dùng. Theo ông, lực lượng kiểm tra của các sàn thương mại điện tử khó có thể bao quát toàn bộ hoạt động giao dịch, trong khi hàng chục triệu người tiêu dùng chính là “mạng lưới giám sát” rộng lớn nhất. Vì vậy, người tiêu dùng cần nâng cao nhận thức, chủ động tố giác các hành vi kinh doanh hàng giả, đồng thời nói không với việc mua và sử dụng các sản phẩm không rõ nguồn gốc.

Tại Hội nghị trực tuyến toàn quốc tổng kết công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả năm 2025, định hướng nhiệm vụ năm 2026, Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn, Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả (Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia), cũng chỉ ra rằng số vụ việc vi phạm được phát hiện và xử lý trong thời gian qua vẫn chưa phản ánh đúng thực tế của tình hình. Ông cho biết vẫn còn tình trạng một số cán bộ buông lỏng quản lý hoặc chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm trong công tác kiểm soát, dẫn đến việc nhiều hành vi buôn lậu, gian lận thương mại và sản xuất hàng giả chưa được phát hiện và xử lý kịp thời. Điều này không chỉ gây thất thu ngân sách nhà nước mà còn tạo tâm lý lo lắng cho người tiêu dùng và ảnh hưởng đến môi trường đầu tư, kinh doanh của Việt Nam.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Thuận Đạt, Giám đốc điều hành DAFC – đơn vị đại diện cho Tập đoàn Liên Thái Bình Dương, cho rằng gian lận thương mại trên không gian mạng không chỉ gây thiệt hại lớn cho các doanh nghiệp kinh doanh hàng chính hãng mà còn ảnh hưởng đến uy tín của quốc gia. Theo ông, nếu tình trạng này không được xử lý nghiêm, Việt Nam có nguy cơ bị đánh giá là thị trường có rủi ro cao về sở hữu trí tuệ, khiến nhiều thương hiệu quốc tế e ngại khi đầu tư và mở rộng hoạt động kinh doanh tại thị trường Việt Nam.

Trước thực trạng đó, Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành và địa phương tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát, đặc biệt tại các tuyến biên giới, cửa khẩu và những nhóm hàng hóa có nguy cơ cao phát sinh vi phạm. Đồng thời, các cơ quan chức năng cần xử lý nghiêm các trường hợp cán bộ, công chức thiếu trách nhiệm trong quản lý hoặc có hành vi tiếp tay, bao che cho hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại và sản xuất, kinh doanh hàng giả.

An Dương (T/h)