TCVN 13716-2:2025 về thử nghiệm hệ thống động cơ xe điện

Trong những năm gần đây, xu hướng điện hóa phương tiện giao thông đang diễn ra mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu. Tại Việt Nam, xe điện không còn là sản phẩm mang tính thử nghiệm mà đã dần trở thành lựa chọn quen thuộc của nhiều người tiêu dùng. Từ ô tô điện, xe buýt điện đến các dòng xe chuyên dụng sử dụng động cơ điện, thị trường đang chứng kiến sự gia tăng nhanh chóng về số lượng phương tiện cũng như sự tham gia của nhiều doanh nghiệp sản xuất.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển đó là những thách thức không nhỏ liên quan đến chất lượng và độ an toàn của các bộ phận động lực điện. Không giống như xe sử dụng động cơ đốt trong truyền thống, hiệu quả vận hành của xe điện phụ thuộc rất lớn vào khả năng làm việc ổn định của hệ thống động cơ, bộ điều khiển và các thiết bị điện tử công suất. Chỉ một sai lệch nhỏ trong quá trình thiết kế hoặc đánh giá hiệu năng cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng tăng tốc, mức tiêu thụ năng lượng, độ bền của thiết bị và trải nghiệm vận hành của người sử dụng.

Trong bối cảnh đó, việc xây dựng các tiêu chuẩn thống nhất để đánh giá hiệu năng của hệ thống động cơ xe điện trở thành yêu cầu cấp thiết. Đây không chỉ là cơ sở để các nhà sản xuất kiểm chứng chất lượng sản phẩm mà còn giúp cơ quan quản lý và người tiêu dùng có căn cứ khách quan để đánh giá năng lực vận hành của phương tiện. Chính vì vậy, Bộ Khoa học và Công nghệ đã công bố TCVN 13716-2:2025, hoàn toàn tương đương với ISO 21782-2:2019, về phương tiện giao thông đường bộ chạy điện – yêu cầu kỹ thuật về thử nghiệm bộ phận động lực điện, phần 2: Thử nghiệm tính năng của hệ thống động cơ.

Khi ngành công nghiệp xe điện bước vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ, yêu cầu về chất lượng không chỉ dừng ở thiết kế, công nghệ pin mà tới toàn bộ hệ thống động lực điện. Ảnh minh họa

Theo tiêu chuẩn, đối tượng áp dụng là các hệ thống động cơ được thiết kế như một hệ thống động lực điện thuộc loại điện áp B sử dụng trên các phương tiện giao thông đường bộ chạy điện. Tiêu chuẩn đóng vai trò như một bộ hướng dẫn kỹ thuật nhằm xác định phương pháp đánh giá và đo lường các thông số vận hành quan trọng của hệ thống động cơ.

Điểm đáng chú ý của TCVN 13716-2:2025 là việc đưa ra quy trình thử nghiệm thống nhất nhằm đánh giá toàn diện hiệu năng của hệ thống động cơ trong các điều kiện vận hành khác nhau. Thông qua các phép thử, nhà sản xuất có thể xác định chính xác các chỉ tiêu như công suất đầu ra, mô-men xoắn, hiệu suất hoạt động, khả năng đáp ứng tải và mức tiêu thụ năng lượng của hệ thống. Những thông số này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi chúng phản ánh trực tiếp khả năng vận hành thực tế của xe điện.

Bên cạnh việc quy định các phép thử đánh giá hiệu năng, tiêu chuẩn còn kế thừa hệ thống thuật ngữ, định nghĩa và các điều kiện thử nghiệm chung từ TCVN 13716-1 (ISO 21782-1). Nhờ đó, quá trình thử nghiệm được thực hiện theo một khuôn khổ thống nhất, giúp giảm thiểu sự khác biệt trong kết quả đánh giá giữa các phòng thử nghiệm cũng như giữa các nhà sản xuất.

Đối với hệ thống động cơ điện được cấu thành từ bộ biến tần và động cơ hoạt động như một cặp đồng bộ, tiêu chuẩn yêu cầu đo lường tổng tổn thất năng lượng và hiệu suất tổng thể của hệ thống, từ công suất đầu vào của bộ biến tần đến công suất đầu ra của động cơ. Kết quả thử nghiệm là cơ sở để xác định hệ thống động cơ có đạt được hiệu suất vận hành như thiết kế hay không.

Tiêu chuẩn cũng đưa ra các yêu cầu cụ thể về điều kiện làm mát trong quá trình thử nghiệm. Theo đó, nếu điều kiện kỹ thuật cho phép, đường dẫn chất làm mát giữa bộ biến tần và động cơ phải được kết nối liên tục, với dòng chất làm mát lưu thông từ bộ biến tần tới động cơ. Các phép thử được thực hiện ở nhiệt độ chất làm mát 65°C nhằm bảo đảm tính thống nhất và khả năng so sánh kết quả. Trong trường hợp không thể đáp ứng điều kiện này, cấu hình làm mát hoặc sự sai lệch về nhiệt độ phải được ghi rõ trong báo cáo thử nghiệm.

Ngoài việc đánh giá hiệu suất, tiêu chuẩn còn yêu cầu khảo sát đặc tính tăng nhiệt của từng bộ phận trong hệ thống động cơ khi vận hành. Thông qua phép thử này, nhà sản xuất có thể xác định khả năng chịu nhiệt của các thành phần, từ đó bảo đảm hệ thống hoạt động ổn định, an toàn và duy trì hiệu năng theo đúng thiết kế trong các điều kiện làm việc thực tế.

Từ góc độ doanh nghiệp, việc áp dụng tiêu chuẩn mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Trước hết, các kết quả thử nghiệm được thực hiện theo cùng một phương pháp sẽ giúp doanh nghiệp dễ dàng so sánh, đánh giá và cải tiến sản phẩm. Đây cũng là cơ sở để nâng cao độ tin cậy của hệ thống động cơ, giảm nguy cơ phát sinh lỗi trong quá trình vận hành thực tế. Đồng thời, việc tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế tương đương còn tạo thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu và hội nhập vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đối với cơ quan quản lý, tiêu chuẩn là công cụ hỗ trợ hiệu quả trong việc kiểm tra, đánh giá chất lượng sản phẩm trước khi đưa ra thị trường. Trong khi đó, người tiêu dùng cũng được hưởng lợi khi các thông số kỹ thuật của xe điện được xác định trên cơ sở những phương pháp thử nghiệm minh bạch, có tính khoa học và khả năng đối chứng cao.

Việc ban hành TCVN 13716-2:2025 là một bước đi quan trọng nhằm chuẩn hóa hoạt động thử nghiệm, nâng cao độ tin cậy của sản phẩm và thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành công nghiệp xe điện tại Việt Nam. Xa hơn, đây cũng là nền tảng để các doanh nghiệp trong nước tiếp cận các chuẩn mực quốc tế, nâng cao năng lực cạnh tranh và từng bước khẳng định vị thế trên thị trường xe điện đang phát triển nhanh chóng trên toàn thế giới.

An Dương