Đo lường hướng đến hiện đại hóa và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế

Hoạt động đo lường – một lĩnh vực tưởng như kỹ thuật và xa lạ với đời sống nhưng thực tế là “xương sống” của mọi giao dịch kinh tế, khoa học và công nghệ. Với vai trò then chốt trong đảm bảo công bằng trong thương mại và nâng cao chất lượng sản phẩm, đo lường đang được Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng quốc gia (STAMEQ) và Bộ Khoa học và Công nghệ quyết liệt cải cách để thống nhất trong cả nước và phù hợp với thông lệ quốc tế. Đây được xem là công cụ chiến lược nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh cho nền kinh tế quốc dân trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và chuyển đổi số.

Trong những năm gần đây, hoạt động đo lường ở Việt Nam đã đạt được nhiều tiến bộ đáng kể. Toàn quốc đã xây dựng một hệ thống văn bản quy phạm pháp luật khá đầy đủ, gồm 1 luật, 6 nghị định và 14 thông tư, tạo khung pháp lý tương đối vững chắc cho các hoạt động đo lường trên phạm vi cả nước. Cùng với đó, hệ thống hạ tầng kỹ thuật đo lường ghi nhận 51 chuẩn đo lường quốc gia đã được phê duyệt và hơn 8.000 chuẩn công tác được chứng nhận, góp phần đảm bảo tính chính xác và nhất quán trong các phép đo. Ngoài ra, mỗi năm, mạng lưới hàng trăm tổ chức dịch vụ thực hiện kiểm định hơn 10 triệu phương tiện đo, giúp minh bạch hóa các giao dịch thương mại, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và tăng cường an toàn cho sản xuất kinh doanh.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy Luật Đo lường năm 2011 bắt đầu bộc lộ nhiều hạn chế trong bối cảnh yêu cầu của nền kinh tế số và hội nhập quốc tế ngày càng cao. Luật này chưa tập trung đủ vào vai trò trung tâm của doanh nghiệp, thiếu một số cơ chế pháp lý cho chuyển đổi số và chưa phản ánh đầy đủ đòi hỏi về hợp tác quốc tế trong đo lường, cũng như cần tinh gọn các quy định về thanh tra, kiểm tra nhà nước.

Trong bối cảnh đó, ngành đo lường đã tích cực triển khai Đề án theo Quyết định số 996/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ với mục tiêu tăng cường, đổi mới hoạt động đo lường, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập quốc tế. Đến nay, ngành đã hỗ trợ hơn 45.000 doanh nghiệp, đạt hơn 91% kế hoạch đề ra, góp phần thúc đẩy hoạt động đo lường trên cả nước hiệu quả hơn.

Không chỉ tập trung vào hạ tầng kỹ thuật, ngành đo lường còn thúc đẩy hoạt động so sánh liên phòng một trong những phương pháp quan trọng nhằm đảm bảo tính tương đương giữa các phép đo thực hiện tại các phòng thử nghiệm khác nhau theo tiêu chuẩn quốc tế. Hoạt động này đã được Việt Nam đưa vào văn bản quy phạm pháp luật trong những năm gần đây và thu hút sự tham gia tích cực từ các Sở Khoa học và Công nghệ cũng như các tổ chức kiểm định, hiệu chuẩn và thử nghiệm.

Nhận thức rõ nhu cầu đổi mới, ngành đo lường đang chủ động chuẩn bị sửa đổi Luật Đo lường theo hướng hiện đại, lấy doanh nghiệp và người tiêu dùng làm trung tâm, đồng thời đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và nâng cao hội nhập quốc tế. Tại một hội thảo mới đây, đại diện các cơ quan quản lý và chuyên gia đều nhấn mạnh cần cắt giảm những thủ tục hành chính không cần thiết, đơn giản hóa cơ chế kiểm tra, thanh tra để thúc đẩy hoạt động đo lường thực tiễn.

Song song với sửa luật, ngành cũng đặt ra mục tiêu dài hạn đến năm 2030, trong đó Việt Nam phấn đấu nằm trong nhóm 45 quốc gia dẫn đầu về hạ tầng chất lượng, xây dựng và áp dụng nhiều tiêu chuẩn quốc gia hài hòa với quốc tế, đảm bảo một phần lớn kết quả đánh giá sự phù hợp được quốc tế thừa nhận.

Ngoài ra, các Sở Khoa học và Công nghệ tại địa phương cũng tích cực hưởng ứng các ngày lễ truyền thống của đo lường, tuyên truyền pháp luật đo lường đến doanh nghiệp và người dân, đồng thời tham mưu sửa đổi các quy định quản lý đo lường địa phương, nhằm góp phần thực thi pháp luật đo lường hiệu quả và đồng bộ trên toàn quốc.

Tầm quan trọng của đo lường đối với kinh tế – xã hội không chỉ nằm ở đảm bảo tính chính xác trong đo đếm thông thường mà còn là đòn bẩy giúp nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và tạo uy tín trên thị trường quốc tế. Khi hệ thống đo lường được thống nhất, hiện đại và tương thích quốc tế, doanh nghiệp trong nước sẽ dễ dàng hơn trong tiếp cận thị trường toàn cầu, đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật và cạnh tranh công bằng với hàng hóa nhập khẩu.

Trong bối cảnh nền kinh tế số và hội nhập sâu rộng, thống nhất hoạt động đo lường theo thông lệ quốc tế không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là nhiệm vụ chiến lược để đưa Việt Nam tiến xa hơn trên bản đồ chất lượng toàn cầu. Với quyết tâm hoàn thiện khung pháp lý, phát triển chuẩn đo lường quốc gia và đẩy mạnh hợp tác quốc tế, lĩnh vực đo lường đang góp phần kiến tạo một nền kinh tế minh bạch, chính xác và bền vững trong tương lai.

An Dương