Việt Nam thúc đẩy công nhận dịch vụ tin cậy số xuyên biên giới trong thời đại AI

Ngày 29/10, tại Quảng Ninh, trong khuôn khổ Tuần lễ Số quốc tế Việt Nam năm 2026, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo quốc tế “Dịch vụ tin cậy xuyên biên giới: Thiết lập hạ tầng tin cậy số trong thời đại AI”.

Hoàn thiện hành lang pháp lý, thúc đẩy công nhận dịch vụ tin cậy số

Chia sẻ tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Phạm Đức Long cho biết, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi cách chúng ta quản lý, sản xuất, kinh doanh và giao dịch. Ngày càng nhiều hoạt động được thực hiện trên môi trường số. Một doanh nghiệp có thể ký hợp đồng với đối tác ở quốc gia khác mà không cần gặp mặt trực tiếp. Hồ sơ, chứng từ có thể được trao đổi và xử lý hoàn toàn bằng phương thức điện tử. AI còn giúp nhiều công việc được thực hiện nhanh hơn và tự động hơn.

Những thay đổi này mở ra nhiều cơ hội phát triển, nhưng cũng đặt ra câu hỏi rất căn bản: Làm thế nào để các chủ thể có thể tin cậy lẫn nhau khi giao dịch trên môi trường số?

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Phạm Đức Long.

Trong đời sống, niềm tin giúp con người hợp tác với nhau. Trong nền kinh tế số, niềm tin cũng cần được tạo lập và bảo đảm bằng những cơ chế phù hợp. Các dịch vụ chứng thực chữ ký số, cấp dấu thời gian và chứng thực thông điệp dữ liệu giúp xác minh chủ thể, bảo đảm tính xác thực, toàn vẹn của thông tin và khả năng kiểm chứng giao dịch điện tử. 

Vì vậy, chúng ta cần nhìn nhận dịch vụ tin cậy không chỉ là một dịch vụ công nghệ, mà là một bộ phận quan trọng của hạ tầng kinh tế số. Nếu hạ tầng viễn thông giúp kết nối con người và các hệ thống, thì hạ tầng tin cậy số giúp các chủ thể nhận biết, xác minh và giao dịch với nhau một cách an toàn.

Thứ trưởng nhấn mạnh: “Khi nền kinh tế số vượt qua biên giới quốc gia, niềm tin số cũng phải có khả năng vượt qua biên giới”.

Thứ trưởng cho rằng, một chữ ký số được chấp nhận ở quốc gia này chưa đương nhiên được công nhận ở quốc gia khác. Các quốc gia có thể có quy định pháp luật, tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế quản lý và mức độ bảo đảm tin cậy khác nhau. Do đó, phát triển dịch vụ tin cậy xuyên biên giới không chỉ là kết nối các hệ thống công nghệ. Điều quan trọng là các bên phải có cơ sở pháp lý và kỹ thuật để tin cậy kết quả xác minh của nhau, đồng thời có cơ chế rõ ràng về trách nhiệm khi xảy ra sự cố.

Kết nối kỹ thuật là điều kiện cần, nhưng chưa đủ. Chúng ta cần từng bước tăng cường tính tương thích giữa các hệ thống, hài hòa tiêu chuẩn và xây dựng cơ chế công nhận lẫn nhau trên cơ sở phù hợp với pháp luật của mỗi quốc gia. Đây là công việc đòi hỏi sự phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức cung cấp dịch vụ tin cậy, các tổ chức tiêu chuẩn và cộng đồng doanh nghiệp.

Tại Việt Nam, phát triển dịch vụ tin cậy là một nội dung quan trọng trong thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển kinh tế số và hội nhập quốc tế. Luật Giao dịch điện tử năm 2023 và Nghị định số 23/2025/NĐ-CP là những cơ sở pháp lý quan trọng cho việc phát triển chữ ký điện tử và dịch vụ tin cậy, trong đó có việc xem xét công nhận dịch vụ tin cậy nước ngoài theo quy định của pháp luật Việt Nam.

Thứ trưởng đề nghị tập trung vào bốn định hướng: hoàn thiện hành lang pháp lý, thúc đẩy liên thông kỹ thuật và khả năng kiểm chứng, phát triển dịch vụ tin cậy số gắn với nhu cầu thực tế, chủ động hợp tác quốc tế và khu vực. Việc triển khai cần ưu tiên những lĩnh vực có nhu cầu rõ ràng, khả năng thực hiện và mang lại lợi ích thiết thực, sau đó từng bước mở rộng.

Xây dựng hệ sinh thái AI an toàn, minh bạch và có trách nhiệm

Hội thảo quốc tế “Dịch vụ tin cậy xuyên biên giới: Thiết lập hạ tầng tin cậy số trong thời đại AI”.

Một nội dung đáng chú ý tại hội thảo là vai trò của dịch vụ tin cậy số trong xây dựng hệ sinh thái AI đáng tin cậy. AI có thể tạo lập, chỉnh sửa và phân phối văn bản, hình ảnh, âm thanh, video ngày càng giống thật. Điều này mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng làm gia tăng thách thức về nội dung giả mạo, thông tin sai lệch và xác minh nguồn gốc dữ liệu.

Thứ trưởng cho rằng, chúng ta không thể chỉ chờ nội dung giả mạo xuất hiện rồi mới tìm cách xử lý. Cần chủ động xác thực nguồn gốc, ghi nhận quá trình tạo lập, chỉnh sửa và duy trì khả năng kiểm chứng tính toàn vẹn của nội dung số. Các công nghệ như chữ ký số, dấu thời gian, hạ tầng khóa công khai và các tiêu chuẩn xác thực nguồn gốc nội dung có thể đóng góp quan trọng vào quá trình này. 

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ: xác minh được nguồn gốc và tính toàn vẹn của thông tin không có nghĩa là mọi nội dung đều chính xác. Đó là cơ sở quan trọng để kiểm chứng thông tin và xác định trách nhiệm của các chủ thể liên quan. Khi AI ngày càng tham gia vào các hoạt động kinh tế và thực hiện giao dịch tự động, chúng ta còn cần xác định rõ thẩm quyền, phạm vi ủy quyền và trách nhiệm đối với các giao dịch đó. 

Vì vậy, xây dựng hệ sinh thái AI đáng tin cậy đòi hỏi sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, tổ chức cung cấp dịch vụ tin cậy, doanh nghiệp công nghệ và các tổ chức xây dựng tiêu chuẩn. Mục tiêu không chỉ là phát triển AI mạnh hơn, mà còn là xây dựng một môi trường trong đó AI được ứng dụng an toàn, minh bạch, có thể kiểm chứng và có trách nhiệm.

Đối với Việt Nam, mở rộng hợp tác quốc tế cần đi cùng với bảo đảm an toàn, bảo vệ dữ liệu và nâng cao năng lực tự chủ. Tự chủ không có nghĩa là khép kín, mà là có đủ năng lực để hợp tác bình đẳng, lựa chọn giải pháp phù hợp và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp và quốc gia.

“Xây dựng niềm tin số không chỉ là bảo đảm an toàn cho các giao dịch, mà còn là tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp và các hệ thống AI có thể giao dịch, hợp tác an toàn với nhau, kể cả khi ở những quốc gia khác nhau”, Thứ trưởng Phạm Đức Long nhấn mạnh.

Thanh Tùng