Bài 1: Vì sao đồ chơi trẻ em thuộc nhóm hàng hóa có mức độ rủi ro cao?

Từ ngày 1/7/2026, đồ chơi trẻ em được đưa vào Danh mục sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao thuộc trách nhiệm quản lý của Bộ KH&CN. Quy định này được đặt trong bối cảnh pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa chuyển sang cách tiếp cận quản lý dựa trên mức độ rủi ro.

Việc xếp đồ chơi vào nhóm rủi ro cao không có nghĩa mọi món đồ chơi đều nguy hiểm. Đây là cách phân loại để áp dụng mức độ quản lý phù hợp đối với nhóm hàng hóa mà nếu không bảo đảm an toàn, hậu quả có thể ảnh hưởng trực tiếp đến người sử dụng, trong đó trẻ em là nhóm đặc biệt cần được bảo vệ.

Khi người sử dụng là trẻ nhỏ

Lý do đầu tiên nằm ở chính đối tượng sử dụng. Trẻ nhỏ thường khám phá đồ vật bằng cách cầm, nắm, kéo, xoay, lắp ghép và ở một số độ tuổi còn có thói quen đưa đồ vật vào miệng. Trong khi đó, khả năng nhận biết và tránh né nguy hiểm của trẻ chưa đầy đủ.

Vì vậy, một chi tiết tưởng rất nhỏ trên đồ chơi cũng có thể trở thành vấn đề an toàn. Một bộ phận có thể tách rời nếu không được kiểm soát phù hợp có thể tạo nguy cơ trẻ nuốt phải. Những cạnh hoặc đầu có cấu tạo không phù hợp có thể gây tổn thương. Với sản phẩm có cơ cấu chuyển động, thiết kế không bảo đảm cũng có thể làm phát sinh rủi ro trong quá trình sử dụng.

Đặc biệt, trẻ không phải lúc nào cũng sử dụng đồ chơi đúng theo cách người lớn hình dung. Một món đồ được thiết kế để cầm nắm có thể bị kéo, cắn hoặc ném; sản phẩm có nhiều chi tiết có thể bị tháo rời khi chơi. Bởi vậy, yêu cầu an toàn đối với đồ chơi trẻ em phải được tính đến ngay từ thiết kế, cấu tạo và vật liệu của sản phẩm.

Rủi ro không chỉ đến từ hình dáng

Một món đồ chơi nhìn bằng mắt thường có thể hoàn toàn bình thường, nhưng mức độ an toàn không phải lúc nào cũng có thể nhận biết bằng cảm quan. Đồ chơi trẻ em được làm từ nhiều loại vật liệu như nhựa, cao su, gỗ, vải, kim loại và có thể sử dụng sơn, mực, chất kết dính hoặc linh kiện điện. Mỗi loại sản phẩm có thể phát sinh nguy cơ khác nhau.

Lực lượng chức năng kiểm tra cơ sở kinh doanh đồ chơi.

Xuất phát từ thực tiễn đó, QCVN 3:2019/BKHCN về an toàn đồ chơi trẻ em quy định yêu cầu an toàn và phương pháp thử đối với đồ chơi thuộc phạm vi điều chỉnh. Quy chuẩn áp dụng đối với đồ chơi sản xuất trong nước, nhập khẩu và lưu thông trên thị trường. Các yêu cầu kỹ thuật bao quát nhiều nhóm vấn đề, từ đặc tính cơ lý, tính cháy đến giới hạn đối với một số nguyên tố độc hại và hợp chất hữu cơ trong vật liệu làm đồ chơi.

Điều này cho thấy một món đồ chơi an toàn không chỉ cần có cấu tạo phù hợp mà vật liệu tạo nên sản phẩm cũng phải được kiểm soát.

Không chỉ có nguy cơ hóa học

Khi nhắc đến đồ chơi không an toàn, nhiều người thường nghĩ đến hóa chất. Trên thực tế, rủi ro có thể đến từ nhiều phía. Về cơ học, các chi tiết nhỏ, bộ phận có thể tháo rời, cạnh hoặc đầu sản phẩm đều cần được kiểm soát để hạn chế nguy cơ gây thương tích hoặc hóc, nghẹn. Với những sản phẩm có nguy cơ cháy, quy chuẩn đặt ra các yêu cầu về tính cháy. Đồ chơi có sử dụng điện cũng có những yêu cầu an toàn riêng.

Như vậy, rủi ro của đồ chơi có thể liên quan đến các yếu tố cơ học, hóa học, cháy hoặc điện, tùy thuộc đặc điểm của từng sản phẩm. Chính sự đa dạng về cấu tạo, vật liệu và cách sử dụng khiến việc kiểm soát đồ chơi không thể chỉ dựa vào quan sát bằng mắt thường.

Một món đồ chơi phù hợp với trẻ lớn chưa chắc phù hợp với trẻ nhỏ. Trẻ ở những độ tuổi khác nhau có khả năng vận động, nhận thức và cách tương tác với đồ vật khác nhau. Đặc biệt, với trẻ nhỏ, nguy cơ đưa các chi tiết vào miệng là vấn đề cần được lưu ý.

QCVN 3:2019/BKHCN cũng có những yêu cầu riêng liên quan đến nhóm trẻ dưới 36 tháng tuổi. Vì vậy, độ tuổi sử dụng không đơn thuần là thông tin tham khảo. Đây là một trong những yếu tố quan trọng khi đánh giá sự phù hợp của đồ chơi đối với trẻ.

Quản lý theo rủi ro để phòng ngừa từ sớm

Việc đồ chơi trẻ em được đưa vào nhóm hàng hóa có mức độ rủi ro cao cần được nhìn trong bối cảnh Việt Nam đang chuyển sang phương thức quản lý chất lượng dựa trên mức độ rủi ro.

Theo Thông tư 36/2026/TT-BKHCN ban hành danh mục sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro trung bình và cao thuộc trách nhiệm quản lý của Bộ Khoa học và Công nghệ, đồ chơi trẻ em thuộc nhóm rủi ro cao. Cách tiếp cận này hướng tới việc nhận diện và kiểm soát rủi ro từ trước, thay vì chỉ chờ đến khi sản phẩm xảy ra sự cố mới xử lý.

Điều đó đặc biệt có ý nghĩa với đồ chơi, bởi người sử dụng là trẻ em - những người không phải lúc nào cũng có khả năng nhận biết nguy hiểm hoặc tự bảo vệ mình trước rủi ro.

Thế nhưng, cần hiểu đúng rằng việc phân loại đồ chơi trẻ em ở mức độ rủi ro cao không phải lời khẳng định rằng mọi sản phẩm trên thị trường đều nguy hiểm. Đây là căn cứ để cơ quan quản lý áp dụng phương thức quản lý phù hợp với đặc điểm và mức độ rủi ro của nhóm hàng hóa. Một món đồ chơi đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, phù hợp độ tuổi và được sử dụng đúng cách vẫn có thể mang lại những giá trị tích cực cho trẻ.

Đồ chơi vốn được tạo ra để trẻ vui chơi, học hỏi và phát triển nhưng để niềm vui ấy trọn vẹn, yếu tố an toàn phải được đặt lên trước. Việc đưa đồ chơi trẻ em vào nhóm hàng hóa có mức độ rủi ro cao cho thấy quản lý chất lượng đang ngày càng chú trọng đến phòng ngừa rủi ro và bảo vệ người sử dụng, thay vì chỉ xử lý khi sự cố đã xảy ra.

Với mỗi gia đình, lựa chọn đồ chơi phù hợp độ tuổi, có nguồn gốc rõ ràng là bước đầu tiên để giảm thiểu rủi ro. Bởi một món đồ chơi tốt không chỉ khiến trẻ thích thú, quan trọng hơn, đó phải là món đồ để trẻ có thể vui chơi, khám phá và lớn lên trong môi trường an toàn.

(Còn nữa)

Nguyên Hương