Bát nháo thị trường thức phẩm chức năng online – Ai cũng tự xưng “thần y” và rủi ro sức khỏe

Nguy cơ mất tiền, nguy hiểm tính mạng từ các sản phẩm không rõ nguồn gốc

Trong những năm gần đây, mạng xã hội và thương mại điện tử phát triển nhanh chóng đã kéo theo sự bùng nổ của thị trường thuốc và thực phẩm chức năng (TPCN). Thế nhưng, đi kèm với sự tiện lợi là tình trạng bát nháo, quảng cáo thổi phồng công dụng, và nhiều sản phẩm không rõ nguồn gốc. Không ít người, đặc biệt là người cao tuổi, trở thành nạn nhân, mất hàng chục triệu đồng cho các sản phẩm được gắn mác “thần dược” nhưng thực chất chưa được kiểm chứng khoa học.

Theo ghi nhận từ báo Tuổi Trẻ, một chiêu thức phổ biến là tổ chức “buổi thuyết giảng sức khỏe online” qua Zalo, Facebook hay livestream. Nhóm người tự xưng là trợ giảng, bác sĩ hay chuyên gia đông y tiếp cận người cao tuổi bằng cách xưng hô thân mật, tạo cảm giác tin tưởng. Sau vài buổi nghe miễn phí, họ dẫn dắt khán giả mua những sản phẩm “thảo dược đông y”, “hỗ trợ dưỡng thận, trị đau khớp” với lời giới thiệu được cắt ghép, thổi phồng thành “bí quyết cả đời khỏe mạnh”.

Một trường hợp điển hình, ông Đ. ở thành phố Hồ Chí Minh đã mua tới 90 hộp sản phẩm trị giá hơn 37,7 triệu đồng sau khi tin vào quảng cáo online. Gia đình ông nhận thấy sức khỏe không cải thiện và tìm đến các cơ quan chức năng nhưng sản phẩm không có thông tin rõ ràng về đơn vị nhập khẩu, thành phần hay chứng nhận an toàn, khiến việc xử lý và truy nguồn gốc gặp khó khăn.

Thực phẩm chức năng mua online tiềm ẩn nhiều rủi ro. Ảnh minh họa

Trên mạng còn xuất hiện các quảng cáo “xịt sạch phổi Nhật Bản 4” với nội dung khẳng định chỉ cần xịt là phổi sạch dù hút 8–10 bao thuốc/ngày, chữa hen suyễn, khó thở. TS. Đặng Huy Quốc Thịnh, nguyên Phó Giám đốc Bệnh viện Ung bướu thành phố Hồ Chí Minh, khẳng định không có loại xịt hay thực phẩm chức năng nào có tác dụng như quảng cáo. Những lời quảng cáo này không chỉ gây nhầm lẫn mà còn khuyến khích hành vi nguy hiểm, khiến người dùng trì hoãn điều trị bệnh nền.

Không chỉ mất tiền, việc sử dụng sản phẩm không rõ nguồn gốc còn dẫn đến hậu quả sức khỏe nghiêm trọng. Bệnh viện Quân y 175 từng tiếp nhận trường hợp chị T. (40 tuổi) nhập viện với sốt cao, mệt mỏi, nổi ban đỏ toàn thân sau một tháng dùng các sản phẩm giảm mỡ bụng và collagen làm đẹp. Kết quả xét nghiệm cho thấy rối loạn sinh hóa, suy thận, phản ứng viêm mạnh. Một trường hợp khác, phụ nữ 66 tuổi ở Phú Thọ, nhập viện nguy kịch nghi do tự ý dùng hơn 10 loại thuốc không nhãn mác mỗi ngày, nguy cơ đột quỵ và viêm màng não cao. Các bác sĩ cảnh báo việc tự ý dùng sản phẩm trôi nổi có thể gây tương tác thuốc, ngộ độc và làm nặng bệnh nền, đặc biệt ở người cao tuổi.

Cảnh báo pháp lý và chuẩn quốc gia mới về kiểm soát thực phẩm chức năng

Thực trạng thị trường TPCN online hiện nay rất bát nháo. Đa phần sản phẩm chưa được cấp phép vẫn tràn lan, người bán sử dụng tài khoản ảo, thuê người nổi tiếng hay giả danh chuyên gia y tế để quảng cáo. Thông tin quảng cáo sai sự thật, thổi phồng công dụng như thuốc chữa bệnh là phổ biến. Nhiều sản phẩm được phân phối qua livestream, mạng xã hội hoặc nền tảng thương mại điện tử, khiến việc kiểm soát nguồn gốc và chất lượng trở nên khó khăn. Khảo sát gần đây cho thấy khoảng 80% quảng cáo TPCN trên mạng vi phạm, gây nhầm lẫn người tiêu dùng.

Trước tình hình bát nháo và nhiều vụ lừa đảo liên quan đến TPCN, Bộ Y tế Việt Nam đã ban hành các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia mới nhằm siết chặt quản lý, tăng cường kiểm soát chất lượng sản phẩm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Trong đó, QCVN 20‑1:2024/BYT là một văn bản quan trọng, quy định giới hạn các chất ô nhiễm, kim loại nặng, vi sinh vật và các tạp chất khác trong thực phẩm bảo vệ sức khỏe, đồng thời đặt ra yêu cầu về ghi nhãn và hướng dẫn sử dụng chi tiết. Quy chuẩn này có hiệu lực từ 01/08/2025, buộc các cơ sở sản xuất, nhập khẩu và phân phối TPCN phải tuân thủ nghiêm ngặt để sản phẩm lưu hành hợp pháp, không gây hại cho sức khỏe người tiêu dùng.

Song song, TCVN 5603:2023 về an toàn vệ sinh thực phẩm cung cấp tiêu chuẩn nền tảng cho quá trình sản xuất, bảo quản và phân phối các sản phẩm TPCN. Tiêu chuẩn này yêu cầu mọi cơ sở sản xuất phải áp dụng HACCP và các biện pháp kiểm soát chất lượng trong toàn bộ chuỗi cung ứng, từ nguyên liệu đầu vào, chế biến, đóng gói đến lưu kho và vận chuyển. Việc áp dụng tiêu chuẩn này giúp đảm bảo sản phẩm đạt chất lượng đồng nhất, hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn, nhiễm tạp chất và các sai sót có thể gây nguy hại cho người sử dụng.

Ngoài các chuẩn kỹ thuật, pháp luật hiện hành cũng quy định TPCN phải được đăng ký, công bố sản phẩm với cơ quan chức năng, bao gồm thông tin chi tiết về thành phần, công dụng, đơn vị chịu trách nhiệm và hướng dẫn sử dụng. Việc ghi nhãn đầy đủ, minh bạch không chỉ giúp người tiêu dùng nhận biết sản phẩm hợp pháp mà còn là cơ sở để cơ quan quản lý hậu kiểm và xử lý khi có vi phạm. Đồng thời, pháp luật nghiêm cấm quảng cáo TPCN với nội dung làm sai lệch công dụng, khẳng định chữa bệnh hoặc thay thế thuốc, nhằm ngăn ngừa những hiểu lầm tai hại và nguy cơ sức khỏe cộng đồng.

Những quy định này đặt ra trách nhiệm nghiêm ngặt cho nhà sản xuất, nhập khẩu và phân phối, đồng thời tăng cường khả năng kiểm tra, giám sát của cơ quan quản lý nhà nước. Người tiêu dùng khi chọn mua sản phẩm cũng được hướng dẫn căn cứ vào số công bố, nguồn gốc và thành phần rõ ràng, từ đó hạn chế rủi ro mua phải hàng giả, kém chất lượng hoặc lừa đảo. Đây được xem là bước đi quan trọng trong việc thực hiện minh bạch hóa thị trường TPCN và nâng cao nhận thức cộng đồng về an toàn thực phẩm.

Hiện nay mắc dù các cơ quan chức năng đang vào cuộc quyết liệt như công bố danh sách sản phẩm giả, thanh tra và xử lý quảng cáo sai sự thật, xử lý hình sự những trường hợp lừa đảo hàng ngàn khách hàng. Tuy nhiên, người tiêu dùng vẫn cần tự bảo vệ chính mình bằng cách chỉ sử dụng sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, kiểm tra số đăng ký và chứng nhận; tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng nếu đang điều trị bệnh nền; và báo cáo cơ quan quản lý nếu nghi ngờ sản phẩm giả.

Trong bối cảnh quảng cáo online ngày càng tinh vi, nhận thức của người tiêu dùng là biện pháp phòng ngừa quan trọng nhất. Thực phẩm chức năng chỉ hỗ trợ bổ sung dinh dưỡng, không thể thay thế thuốc chữa bệnh, và việc chọn mua sản phẩm an toàn, minh bạch là cách bảo vệ sức khỏe và tránh mất tiền oan.

An Dương (T/h)