Bếp gas đặt trong nhà kín: Cảnh báo ô nhiễm benzen, lưu ý giải pháp thông gió theo tiêu chuẩn

Benzen từ bếp gas có thể lan sang các phòng khác

Bếp gas được nhiều gia đình sử dụng nhờ khả năng điều chỉnh nhiệt nhanh và thuận tiện khi chế biến thực phẩm. Tuy nhiên, bên cạnh nguy cơ rò rỉ nhiên liệu, quá trình đốt gas khi nấu ăn còn có thể phát sinh các chất ảnh hưởng đến chất lượng không khí trong nhà, trong đó có benzen - hợp chất được xác định là chất gây ung thư ở người.

Bác sĩ Daryl Eber, đồng sáng lập, giám đốc y khoa kiêm bác sĩ chẩn đoán hình ảnh chính tại 3T Radiology & Research, Mỹ cảnh báo về những rủi ro khi sử dụng bếp gas mà không có hệ thống thông gió phù hợp. Theo ông, benzen có thể tích tụ khi sử dụng bếp ở nhiệt độ cao hoặc vận hành lò nướng dùng gas, sau đó lan sang các khu vực khác trong nhà và tồn tại trong không khí nhiều giờ.

Những cảnh báo này cũng được đề cập trong nghiên cứu đăng trên tạp chí Environmental Science & Technology năm 2023 với tiêu đề “Gas and Propane Combustion from Stoves Emits Benzene and Increases Indoor Air Pollution”. Nhóm nghiên cứu liên quan đến Đại học Stanford đã khảo sát 87 bếp sử dụng khí tự nhiên và propane tại các hộ gia đình ở California và Colorado. Kết quả cho thấy quá trình đốt nhiên liệu có thể phát thải benzen, làm tăng nồng độ chất này trong không khí trong nhà. 

Đáng chú ý, benzen phát sinh từ bếp gas không chỉ ảnh hưởng đến khu vực nấu ăn. Trong một số trường hợp được nghiên cứu, nồng độ benzen tại phòng ngủ tăng lên mức đáng quan tâm về sức khỏe trong nhiều giờ sau khi bếp đã tắt. Mức độ phát tán phụ thuộc vào lượng khí thải, thời gian sử dụng, thể tích không gian và khả năng trao đổi không khí của ngôi nhà.

Thông gió đúng cách giúp hạn chế tích tụ chất ô nhiễm trong nhà khi sử dụng bếp gas. Ảnh minh họa

Tổ chức Nghiên cứu Ung thư Vương quốc Anh nêu rõ: "Benzen có thể làm tăng nguy cơ ung thư nếu một người tiếp xúc với nồng độ cao trong thời gian dài. Điều này thường đến từ việc hút thuốc lá hoặc làm việc tiếp xúc với benzene".

Benzen còn liên quan đến nguy cơ mắc bệnh bạch cầu, đặc biệt là bệnh bạch cầu dòng tủy cấp. Tuy nhiên, việc phát hiện benzen trong không khí không đồng nghĩa một lần sử dụng bếp sẽ trực tiếp gây bệnh. Nguy cơ sức khỏe còn phụ thuộc vào mức độ và thời gian phơi nhiễm cùng nhiều yếu tố khác. Vì vậy, vấn đề cần quan tâm là hạn chế phơi nhiễm kéo dài, nhất là trong những căn bếp kín hoặc thiếu thông gió.

Tiêu chuẩn thông gió góp phần cải thiện chất lượng không khí trong nhà

Để hạn chế tích tụ chất ô nhiễm khi nấu ăn, người sử dụng nên bật máy hút mùi có đường ống thải khí ra ngoài, kết hợp mở cửa sổ hoặc tạo luồng không khí lưu thông phù hợp. Hiệu quả hút thải phụ thuộc vào công suất, vị trí lắp đặt và cách sử dụng thiết bị; loại máy chỉ tuần hoàn qua bộ lọc không loại bỏ được mọi chất ô nhiễm như hệ thống thải khí trực tiếp ra ngoài.

Nếu có nhu cầu thay mới thiết bị, gia đình có thể cân nhắc bếp từ. Nghiên cứu được đề cập không phát hiện benzen phát thải từ bếp từ trong điều kiện thử nghiệm, nhưng thiết bị này không ngăn được các chất ô nhiễm phát sinh từ quá trình chế biến thực phẩm. Vì vậy, thông gió vẫn cần thiết dù sử dụng loại bếp nào.

Bên cạnh lựa chọn thiết bị và cách sử dụng, việc thiết kế hệ thống thông gió trong nhà ở cũng cần được xem xét theo các tiêu chuẩn kỹ thuật liên quan. Đây là cơ sở để tổ chức lưu thông không khí phù hợp, góp phần cải thiện chất lượng không khí trong nhà.

Tại Việt Nam, TCVN 5687:2024 về thông gió và điều hòa không khí – yêu cầu thiết kế đã thay thế TCVN 5687:2010. Tiêu chuẩn quy định yêu cầu thiết kế và lắp đặt hệ thống thông gió, điều hòa không khí cho các không gian công trình dân dụng khi xây dựng mới hoặc cải tạo. Đây là căn cứ kỹ thuật liên quan khi xem xét giải pháp thông gió cho nhà ở, trong đó có việc tổ chức cấp và thải không khí phù hợp với công năng sử dụng. 

Bên cạnh đó, TCVN 13521:2022 về nhà ở và nhà công cộng – các thông số chất lượng không khí trong nhà quy định giới hạn đối với những thông số chất lượng không khí nhất định, đồng thời sử dụng làm cơ sở cho thiết kế hệ thống thông gió, điều hòa không khí và đánh giá môi trường trong nhà. 

Cần lưu ý, hai tiêu chuẩn trên quy định các yêu cầu về thông gió và chất lượng không khí trong nhà, không quy định riêng về mức phát thải benzen từ bếp gas. Vì vậy, việc áp dụng các tiêu chuẩn này góp phần cải thiện môi trường không khí trong nhà, nhưng không đồng nghĩa với việc loại bỏ hoàn toàn các chất ô nhiễm phát sinh trong quá trình nấu nướng.

Theo đó, từ góc độ bảo vệ sức khỏe, người tiêu dùng cần quan tâm đồng thời đến chất lượng thiết bị, cách sử dụng và điều kiện thông gió của căn bếp. Khi xây dựng hoặc cải tạo nhà ở, việc tính toán giải pháp thông gió ngay từ khâu thiết kế sẽ góp phần hạn chế tích tụ chất ô nhiễm, cải thiện chất lượng không khí và giảm phơi nhiễm trong sinh hoạt hằng ngày.

An Dương