Cảnh báo thủ đoạn biến thực phẩm trôi nổi thành hàng có nhãn mác

Thực phẩm được đóng gói đẹp mắt, có tem nhãn và ngày sản xuất, hạn sử dụng chưa chắc đã bảo đảm nguồn gốc rõ ràng. Một số đối tượng lợi dụng việc người tiêu dùng khó kiểm chứng thông tin để thu mua hàng bán theo cân, sau đó chia nhỏ, đóng gói lại và tự bổ sung thông tin trên bao bì. Khi những sản phẩm này được đưa vào cửa hàng tạp hóa, người mua có thể khó phân biệt hàng hóa có nguồn gốc hợp pháp với sản phẩm bị làm giả thông tin.

Theo cảnh báo của Phòng Cảnh sát kinh tế, Công an tỉnh Quảng Ninh, một vụ việc điển hình xảy ra tại hộ kinh doanh Đ.V.T., phường Hà Lầm. Quá trình điều tra xác định, các đối tượng liên hệ với tiểu thương tại khu vực La Phù, Hà Nội, để mua số lượng lớn bánh kẹo và thực phẩm bán theo cân.

Hàng hóa đi kèm một số loại tem, nhãn ghi thông tin về địa điểm sản xuất, đóng gói tại nhiều tỉnh, thành phố như Vĩnh Long, Đồng Nai, Đồng Tháp, TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội. Tuy nhiên, trên các loại tem, nhãn này không có thông tin về ngày sản xuất và hạn sử dụng.

Sau khi đưa hàng về cơ sở, các đối tượng chia nhỏ, sang chiết thực phẩm rồi đóng thành từng gói. Ngày sản xuất và hạn sử dụng được tự in bổ sung lên tem, nhãn trước khi hàng hóa được đưa ra tiêu thụ. Cách làm này khiến thực phẩm không xác định rõ nguồn gốc ban đầu mang diện mạo của sản phẩm đã được đóng gói và ghi nhãn đầy đủ. Hàng hóa sau đó được đưa đến các cửa hàng tạp hóa, cơ sở kinh doanh thực phẩm để bán cho người tiêu dùng.

Sản phẩm giả mạo về nguồn gốc, xuất xứ, nơi đóng gói sản phẩm được lực lượng chức năng thu giữ. Ảnh: Công an TP Quảng Ninh

Một vụ việc khác tại Hà Nội cũng cho thấy thủ đoạn làm giả thông tin xuất xứ trên bao bì. Theo thông tin được cung cấp về vụ án, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hà Nội đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can Nguyễn Quang Đạt, trú tại xã An Khánh, về hành vi “Sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm”.

Qua kiểm tra đồng thời 5 địa điểm sản xuất, kinh doanh bánh, kẹo và nước uống do Đạt làm chủ, lực lượng chức năng tạm giữ hơn 2.100 thùng sản phẩm thành phẩm, tương đương khoảng 19,3 tấn hàng hóa, trị giá hơn 1,12 tỷ đồng, cùng nguyên liệu, bao bì và thiết bị liên quan.

Theo thông tin về vụ việc, Đạt thu mua bánh, kẹo nguyên liệu và bán thành phẩm từ nhiều nguồn, sau đó phân loại, đóng gói, sử dụng bao bì và mã vạch thể hiện xuất xứ từ Hàn Quốc, Nhật Bản, Thái Lan, Indonesia... trong khi thực tế hàng hóa được đóng gói tại Việt Nam.

Hai vụ việc cho thấy tem nhãn và bao bì có thể bị lợi dụng để tạo dựng thông tin sai lệch về sản phẩm. Vì vậy, chỉ dựa vào hình thức đóng gói hoặc những thông tin được in sẵn trên nhãn là chưa đủ để xác định hàng hóa có nguồn gốc đáng tin cậy. Nếu thiếu hồ sơ về nguyên liệu, cơ sở sản xuất và quá trình lưu thông, việc kiểm tra, truy vết khi xảy ra sự cố cũng gặp nhiều khó khăn.

Để hạn chế nguy cơ mua phải thực phẩm không rõ nguồn gốc, người tiêu dùng cần kiểm tra thông tin về cơ sở sản xuất, xuất xứ, ngày sản xuất và hạn sử dụng; thận trọng với sản phẩm có nhãn mác sơ sài, thông tin bất thường hoặc không thống nhất. Khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn, người dân nên thông báo cho cơ quan chức năng thay vì tiếp tục sử dụng hoặc phân phối sản phẩm.

Về phía cơ sở kinh doanh, việc kiểm soát nguồn cung và lưu giữ hóa đơn, chứng từ là yếu tố quan trọng để chứng minh xuất xứ hàng hóa. Các đơn vị sản xuất, kinh doanh cũng cần bảo đảm thông tin trên nhãn phản ánh đúng quá trình sản xuất, đóng gói và lưu thông thực tế.

Liên quan đến vấn đề này, TCVN 13167:2025 về truy xuất nguồn gốc quy định các tiêu chí đánh giá hệ thống truy xuất nguồn gốc đối với sản phẩm thực phẩm và phi thực phẩm. Tiêu chuẩn đưa ra danh mục kiểm tra nhằm xem xét hệ thống hiện có của tổ chức, từ cơ sở sản xuất, chế biến đến nhà cung cấp, đơn vị vận chuyển, phân phối và bán lẻ. Việc áp dụng tiêu chuẩn góp phần nâng cao khả năng kiểm soát, thu thập và chia sẻ thông tin trong chuỗi cung ứng, hỗ trợ xác minh hành trình sản phẩm khi cần thiết.

Tuy nhiên, truy xuất nguồn gốc chỉ phát huy hiệu quả khi thông tin được ghi nhận đầy đủ, chính xác và có căn cứ đối chiếu. Việc in tem nhãn hoặc mã vạch không tự chứng minh hàng hóa có xuất xứ như công bố. Do đó, doanh nghiệp cần kết hợp quản lý dữ liệu truy xuất với kiểm soát hồ sơ nguyên liệu, quá trình sản xuất, đóng gói và lưu thông, góp phần ngăn chặn hành vi làm giả thông tin, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

 An Dương