Cải cách thể chế: Mở ‘điểm nghẽn’ để hiện thực hóa tăng trưởng hai con số

Giai đoạn phát triển mới đang mở ra với mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này không chỉ cần mở rộng đầu tư mà quan trọng hơn là cải thiện chất lượng môi trường thể chế. Thực tiễn tại Bắc Ninh cho thấy những tín hiệu tích cực ngay từ đầu năm 2026, tỉnh đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP 12,5–13% trong năm, hướng tới duy trì tốc độ hai con số trong giai đoạn 2026–2030.

Trong quý I/2026, GRDP của tỉnh tăng 13,71% so với cùng kỳ. Khu vực công nghiệp tiếp tục đóng vai trò đầu tàu với mức tăng 16,17%; giá trị sản xuất công nghiệp (giá thực tế) ước đạt 234,9 nghìn tỷ đồng, tăng 39%. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu tháng 1/2026 đạt 17,6 tỷ USD, trong đó xuất khẩu 9,2 tỷ USD và nhập khẩu 8,4 tỷ USD.

Công nhân làm việc tại Công ty TNHH Samsung Khu công nghiệp Yên Phong.

Ở giai đoạn 2021–2025, Bắc Ninh duy trì tăng trưởng GRDP bình quân 8,98%/năm; quy mô kinh tế năm 2025 ước đạt 522 nghìn tỷ đồng, đứng thứ 5 cả nước; thu nhập bình quân đầu người đạt 5.810 USD/năm. Những con số này cho thấy dư địa tăng trưởng còn lớn. Tuy nhiên, để duy trì tốc độ cao và nâng tầm chất lượng phát triển, yếu tố quyết định nằm ở cải cách thể chế.

TS. Nguyễn Quốc Việt, Chuyên gia chính sách công thuộc Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, cải cách thể chế hiện là vấn đề then chốt, trong đó điểm nghẽn lớn nhất nằm ở khâu triển khai. Vị chuyên gia cho rằng, nhiều chủ trương, nghị quyết của Trung ương đã “rất đúng và trúng”, song khoảng cách từ chủ trương đến thực tiễn vẫn còn khá lớn. Thể chế hóa vào luật mới chỉ là bước đầu, trong khi các khâu quy hoạch, kế hoạch hành động, dự án cụ thể và hệ thống văn bản hướng dẫn vẫn còn chồng chéo, thiếu đồng bộ.

Ở tầng thực thi, tư duy quản lý còn nặng về an toàn, tuân thủ hình thức hơn là hiệu quả và đổi mới sáng tạo. Tâm lý sợ trách nhiệm, né tránh, đùn đẩy khiến chi phí tuân thủ tăng cao, thời gian xử lý kéo dài, làm chậm tiến độ cả dự án đầu tư công lẫn đầu tư tư nhân.

Chính vì vậy, việc “mở khóa” thể chế cần trở thành nhiệm vụ trung tâm của năm 2026. Khi các điểm nghẽn thể chế được khơi thông, năng lực thực thi được nâng cao, các chính sách tài khóa từ đầu tư công, thu - chi ngân sách đến các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp mới thực sự phát huy vai trò kiến tạo và thúc đẩy tăng trưởng từ phía cung.

Trong khi đó, TS. Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương chỉ rõ điểm nghẽn lớn nhất nằm ở sự chồng chéo giữa các văn bản pháp luật. Tình trạng “luật chờ nghị định, nghị định chờ thông tư” vẫn gây ra sự lúng túng cho cả người thực thi công vụ và người dân.

Theo ông Cung, nếu không quyết liệt tháo gỡ quy định mâu thuẫn, doanh nghiệp sẽ mãi loay hoay trong vòng xoáy tuân thủ thay vì tập trung vào sản xuất, kinh doanh. Đồng thời, việc thiết lập cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm là yếu tố then chốt để tháo gỡ tâm lý e ngại, đùn đẩy trách nhiệm đang cản trở tiến trình cải cách tại một số địa phương.

Mục tiêu tăng trưởng GDP 2 con số đặt ra yêu cầu cấp thiết về cải cách thể chế và khơi thông điểm nghẽn, tạo đà cho giai đoạn phát triển mới.

Mục tiêu tăng trưởng hai con số không chỉ là yêu cầu về tốc độ mà còn đòi hỏi chất lượng tăng trưởng cao hơn. Điều này bao gồm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công, khơi thông nguồn lực khu vực tư nhân, cải thiện môi trường kinh doanh và giảm chi phí tuân thủ pháp lý. Thực tiễn tại Bắc Ninh cho thấy khi môi trường điều hành chủ động, quyết liệt và đồng bộ, tăng trưởng có thể bứt phá mạnh mẽ. Tuy nhiên, nếu không tháo gỡ các rào cản thể chế, những kết quả tích cực có thể khó duy trì trong dài hạn.

Cải cách thể chế vì vậy không chỉ là giải pháp trước mắt mà là nền tảng của tăng trưởng bền vững. Khi thể chế minh bạch, đồng bộ và thực thi hiệu quả, các chính sách kinh tế mới phát huy đầy đủ vai trò kiến tạo, doanh nghiệp mới mạnh dạn đầu tư dài hạn, và năng suất quốc gia mới được cải thiện thực chất.

Tăng trưởng hai con số là mục tiêu đầy tham vọng, nhưng không phải điều bất khả thi. Vấn đề cốt lõi nằm ở việc tháo gỡ những “điểm nghẽn” thể chế, xử lý dứt điểm tình trạng chồng chéo pháp luật và thay đổi tư duy thực thi. Khi “mở khóa” được thể chế, năng lực thực thi nâng cao và tâm lý e ngại trách nhiệm được tháo bỏ, nền kinh tế sẽ có đủ nền tảng để bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới nhanh hơn, hiệu quả hơn và bền vững hơn.

Thanh Hiền