Hàng giả ngày càng khó nhận diện, tinh vi từ sản xuất đến bán hàng online

Sự phát triển nhanh của thương mại điện tử, mạng xã hội và livestream đang mở rộng cơ hội đưa hàng hóa đến người tiêu dùng, nhưng đồng thời cũng tạo thêm “đất sống” cho hàng giả, hàng nhái và các hành vi mạo danh thương hiệu. Nếu trước đây hàng giả thường dễ nhận biết qua mức giá rẻ bất thường hoặc bao bì sơ sài, nay nhiều sản phẩm được đầu tư khá bài bản, thậm chí bán với mức giá tương đương hàng thật để tạo cảm giác uy tín.

Theo thống kê từ Ban Chỉ đạo 389 quốc gia, năm 2025, các lực lượng chức năng trên toàn quốc đã phát hiện và xử lý 123.513 vụ vi phạm, thu nộp ngân sách 15.395 tỷ đồng, đồng thời khởi tố hình sự 3.178 vụ án với 4.477 đối tượng.

Đáng chú ý, tình hình tiếp tục diễn biến phức tạp trong 6 tháng đầu năm 2026. Tổng số vụ việc bị phát hiện, xử lý đạt 67.937 vụ, tăng 36,66% so với cùng kỳ năm 2025; số tiền thu nộp ngân sách đạt hơn 9.647 tỷ đồng, tăng 49,36%. Các lực lượng chức năng đã khởi tố 1.676 vụ án với 2.789 đối tượng. Riêng nhóm hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ có tới 5.723 vụ, vượt con số 4.929 vụ của cả năm 2025.

Hàng giả, hàng nhái và các hành vi mạo danh thương hiệu ngày càng tinh vi với quy mô lớn. Ảnh: Chi Cục QLTT Bắc Ninh

Tại Hà Nội, trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng chức năng đã ghi nhận và xử lý 9.922 vụ vi phạm. Riêng tháng 7, các lực lượng chức năng Thủ đô kiểm tra, xử lý 2.734 vụ, thu nộp ngân sách hơn 748,5 tỷ đồng. Trong đó, một cơ sở kinh doanh tại quận Hà Đông bị phát hiện, thu giữ 33.670 sản phẩm quần áo giả mạo các nhãn hiệu nổi tiếng đã được bảo hộ, với tổng giá trị tang vật ước tính hơn 4 tỷ đồng.

Những con số trên cho thấy hàng giả không còn tập trung ở một vài nhóm hàng riêng lẻ mà đang len vào nhiều lĩnh vực, từ thời trang, giày dép, thực phẩm đến các sản phẩm có yêu cầu cao về an toàn.

Một trong những điểm đáng lo ngại hiện nay là hàng giả xuất hiện ngày càng phổ biến trên các nền tảng thương mại điện tử. Người bán không chỉ sao chép bao bì, tên gọi mà còn sử dụng hình ảnh sản phẩm chính hãng để tạo lòng tin, trong khi hàng thực tế giao đến người mua có thể là một sản phẩm hoàn toàn khác.

Trường hợp gạo Ông Cua là một ví dụ. Trên thị trường xuất hiện những sản phẩm sử dụng bao bì có thiết kế gần giống, tên gọi dễ gây nhầm lẫn như “Gạo Ông Vua”. Có trường hợp gian hàng trực tuyến đăng hình ảnh sản phẩm chính hãng nhưng khi giao hàng lại cung cấp sản phẩm khác.

Tương tự, các loại mũ bảo hiểm gắn mác Masontex dù đã được cơ quan chức năng cảnh báo vẫn được rao bán trên Shopee, Lazada và TikTok Shop với mức giá từ vài chục nghìn đồng đến dưới 200.000 đồng. Nhiều gian hàng sử dụng những lời quảng cáo như “hàng chính hãng 100%”, “mũ phượt cao cấp”, “chuẩn kiểm định chất lượng”. Tuy nhiên, khi đối chiếu thực tế, nhiều sản phẩm thiếu nhãn phụ tiếng Việt, không có thông tin đầy đủ về nhà sản xuất, đơn vị nhập khẩu và không có dấu hợp quy CR theo quy định.

Không chỉ dừng lại ở hoạt động bán hàng trực tuyến, hàng giả còn được sản xuất, tập kết và phân phối qua những cơ sở hoạt động như một chuỗi kinh doanh thông thường.

Tại Cần Thơ, Công an thành phố đã khởi tố bị can và cấm đi khỏi nơi cư trú đối với Phạm Văn Tân để điều tra hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp. Cơ quan công an tạm giữ 1.520 sản phẩm giày dép giả các thương hiệu đang được bảo hộ tại Việt Nam, gồm Polo, Chanel, Louis Vuitton, Adidas, Gucci, Crocs, Burberry, Dior, Versace, Lacoste, Nike và Hermès. Tại cơ quan điều tra, Tân thừa nhận hành vi mua bán hàng hóa giả mạo nhãn hiệu. Tổng giá trị lô hàng được xác định hơn 200 triệu đồng.

Trong khi đó, tại Bắc Ninh, Đội Quản lý thị trường số 10 phối hợp Công an phường Từ Sơn phát hiện một cơ sở đang sản xuất chè giả mạo nhãn hiệu Chè Liên Đà Nẵng. Lực lượng chức năng thu giữ 1.220 gói chè thành phẩm, gồm 1.010 gói Chè Liên loại 300 gram in thông tin giả mạo cơ sở sản xuất tại đường Yên Khê 2 và Nguyễn Tất Thành, thành phố Đà Nẵng, cùng 210 gói Chè Thái in thông tin giả mạo địa chỉ cơ sở phân phối trên đường Lý Triện. Toàn bộ máy móc, nguyên liệu không rõ nguồn gốc cũng bị niêm phong để xử lý.

Đáng chú ý hơn, khi hàng giả xâm nhập vào nhóm sản phẩm liên quan trực tiếp đến sức khỏe, mức độ rủi ro không còn dừng ở thiệt hại kinh tế hay quyền lợi thương hiệu.

Điển hình là vụ MediUSA - MediPhar tại Hà Nội, được đưa ra xét xử vào tháng 7/2026. Các đối tượng đã sản xuất và tiêu thụ gần 100 tấn thực phẩm chức năng giả với 88 mặt hàng, thu lợi bất chính gần 265 tỷ đồng. Để thực hiện hành vi, các đối tượng lập khống chứng từ kế toán, đưa hối lộ nhằm làm lộ thông tin kiểm tra, qua đó tìm cách chiếm thị phần của các hãng dược chính thống.

Nhìn từ các vụ việc trên, có thể thấy phương thức làm giả ngày càng đa dạng. Có trường hợp lợi dụng sự tương đồng về tên gọi, bao bì; có trường hợp giả mạo trực tiếp nhãn hiệu đã được bảo hộ; cũng có những đường dây tổ chức sản xuất, đóng gói và phân phối với quy mô lớn.

Đáng chú ý, môi trường thương mại điện tử đang khiến việc nhận diện hàng thật - hàng giả trở nên khó khăn hơn. Người tiêu dùng có thể nhìn thấy hình ảnh sản phẩm chính hãng trên màn hình nhưng không có gì bảo đảm sản phẩm nhận được hoàn toàn giống với thông tin quảng cáo. Một thương hiệu chỉ cần bị thay đổi vài ký tự, một bao bì được thiết kế tương tự hoặc một gian hàng được dựng lên với hình thức chuyên nghiệp cũng có thể khiến người mua mất cảnh giác.

Trong bối cảnh đó, kiểm soát hàng giả không thể chỉ dừng ở việc phát hiện và thu giữ tang vật. Việc bảo vệ nhãn hiệu cần được đặt song song với kiểm soát chất lượng, nguồn gốc và thông tin hàng hóa. Đối với các sản phẩm thuộc diện áp dụng quy chuẩn kỹ thuật, việc tuân thủ các yêu cầu về nhãn hàng hóa, dấu hợp quy và công bố thông tin là những căn cứ quan trọng để cơ quan chức năng và người tiêu dùng nhận diện sản phẩm hợp pháp.

Với doanh nghiệp, hàng giả không chỉ làm mất doanh thu mà còn kéo theo chi phí bảo vệ thương hiệu, xác thực sản phẩm và xử lý tranh chấp. Với người tiêu dùng, hậu quả có thể nghiêm trọng hơn khi hàng giả liên quan đến thực phẩm, mỹ phẩm, dược phẩm, thiết bị điện hoặc phụ tùng phương tiện.

Khi hàng giả chuyển mạnh từ thị trường truyền thống sang môi trường số, cuộc chiến chống hàng giả vì thế cũng cần chuyển từ xử lý đơn lẻ sang kiểm soát cả chuỗi: từ sản xuất, lưu thông, quảng cáo đến bán hàng trực tuyến. Chỉ khi nguồn gốc, chất lượng và quyền sở hữu trí tuệ được kiểm soát đồng bộ, doanh nghiệp mới có thêm công cụ bảo vệ thương hiệu và người tiêu dùng mới có cơ sở để lựa chọn hàng hóa an toàn, chính hãng.

An Dương