Hàng lậu thay đổi đường đi vào nội địa bằng nhiều phương thức và thủ đoạn tinh vi

Từ đường biên đến cảng biển, sân bay

Theo Cục Hải quan, từ ngày 15/7 đến 14/8/2026, toàn ngành phát hiện, bắt giữ và xử lý 1.860 vụ, trị giá hàng hóa vi phạm ước tính 3.391 tỷ đồng; khởi tố 6 vụ và chuyển nguồn tin, kiến nghị khởi tố 17 vụ. Đáng chú ý, cơ quan Hải quan đánh giá các vụ việc có dấu hiệu hình sự có chiều hướng gia tăng, đặc biệt là hành vi buôn lậu trên tuyến đường biển và đường hàng không.

Không chỉ qua đường mòn, lối mở, hàng lậu đang được đưa vào nội địa bằng nhiều tuyến và phương thức khác nhau. Khi một cung đường bị kiểm soát, các đối tượng có thể thay đổi thời gian, phương tiện, chia nhỏ hàng hóa, lợi dụng đường biển, hàng không, hoạt động xuất nhập khẩu và cả không gian mạng để che giấu hành vi.

Tại khu vực biên giới do Đồn Biên phòng Cửa khẩu Chi Ma (Bộ đội Biên phòng tỉnh Lạng Sơn) quản lý, hoạt động buôn lậu cơ bản được kiểm soát nhưng vẫn tiềm ẩn phức tạp tại các đường mòn, lối tắt và khu vực hai bên cánh gà cửa khẩu.

Theo Trung tá Nguyễn Văn Thạch, Phó Đồn trưởng Nghiệp vụ, các đối tượng thường lợi dụng khu vực giáp ranh, trong đó có khu vực mốc 1226/1, 1227, lựa chọn ban đêm, rạng sáng để đưa hàng qua biên giới. Chủ hàng thường không trực tiếp vận chuyển mà thuê người mang vác hoặc sử dụng xe máy, trả công theo từng chuyến. Khi bị phát hiện, người vận chuyển có thể bỏ lại hàng hóa để chạy thoát.

Nhiều vụ buôn lậu hàng hóa quy mô lớn bị phát hiện. Ảnh: Hoài Trang - Nguyễn Anh

Hàng cũng được chia nhỏ thành từng bao, kiện, đưa về các điểm tập kết trước khi vận chuyển sâu vào nội địa. Đồn Biên phòng Cửa khẩu Chi Ma từng phát hiện xe điện ba bánh được cải tạo, tạo khoang phía dưới để cất giấu gần 550kg xúc xích, lạp xưởng nhập lậu từ Trung Quốc vào Việt Nam. 

Theo Cục Hải quan, không chỉ thay đổi đường đi, phương tiện, người vận chuyển và thời gian, hàng vi phạm còn có thể được che giấu trong dòng hàng xuất nhập khẩu. Điển hình vụ ba container từ châu Phi cập cảng Quy Nhơn, khai báo hàng hóa là gỗ xẻ. Qua dấu hiệu nghi vấn, lực lượng Hải quan giám sát, thu thập, xác minh thông tin và khám xét trong các ngày 6-8/8. Kết quả phát hiện 1.193 kg ngà voi và 79,3 kg xương động vật. Giám định xác định ngà thuộc họ Voi, xương thuộc họ Mèo lớn và liên quan đến các phụ lục của Công ước CITES. Đây là vụ việc có lượng tang vật đặc biệt lớn được phát hiện tại khu vực miền Trung trong những năm gần đây.

Tại lĩnh vực hàng không, Công an TP. Hồ Chí Minh thông tin phát hiện 17.930 bao thuốc lá điếu nhập lậu trong hành lý của bốn hành khách người Trung Quốc tại sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất. Kết quả điều tra ban đầu cho thấy những người này được thuê vận chuyển với tiền công từ 800-1.000 nhân dân tệ/chuyến, được mua vé máy bay, bố trí ăn ở và nhận các kiện hành lý chứa thuốc lá trước khi ký gửi.

Mới đây nhất, ngày 3/10, thông tin từ Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh Đắk Lắk, đơn vị đã ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố 4 bị can trong một gia đình cùng 2 đồng phạm để điều tra hành vi buôn bán hàng cấm là thuốc lá điếu nhập lậu. Theo điều tra ban đầu, Phòng cảnh sát kinh tế Công an tỉnh Đắk Lắk kiểm tra tại các cửa hàng và kho của gia đình ông Đức ở xã Krông Pắk. Tại đây, lực lượng công an phát hiện, thu giữ 876 cây thuốc lá điếu ngoại nhập lậu các loại (tương đương 8.760 gói). Các đối tượng khai nhận đã mua số thuốc trên từ nhiều nguồn khác nhau rồi đưa về kho cất giấu để bán lại kiếm lời.

Có thể thấy, từ đường mòn biên giới, container tại cảng Quy Nhơn đến hành lý qua sân bay Tân Sơn Nhất, các vụ việc cho thấy hàng hóa vi phạm đang được đưa vào nội địa bằng nhiều tuyến, với phương thức ngày càng linh hoạt. 

Từ chặn chuyến hàng đến bóc gỡ đường dây

Điểm đáng chú ý trong các vụ việc là sự tách rời giữa người tổ chức, người vận chuyển, nơi tập kết và thị trường tiêu thụ. Tại Chi Ma, chủ hàng thường liên lạc từ xa, thuê người vận chuyển và trả công theo chuyến. Vì vậy, khi hàng bị bắt giữ, người trực tiếp vận chuyển nhiều khi chỉ là một mắt xích và không nắm đầy đủ thông tin về người tổ chức.

Ở các tỉnh biên giới Tây Nam, phương thức này tiếp tục được mở rộng sang môi trường số. Theo bà Võ Phương Thủy, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Đồng Tháp, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo 389 tỉnh, các đối tượng lợi dụng thương mại điện tử và mạng xã hội để buôn bán thuốc lá, giao dịch trong các nhóm Zalo kín, sử dụng tài khoản Facebook ảo hoặc tài khoản thuê; nơi đăng bán và nơi tiêu thụ có thể khác nhau.

Tại An Giang, ông Nguyễn Thống Nhất, Giám đốc Sở Công Thương, Phó Trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo 389 tỉnh, cho biết khi đường bộ được kiểm soát chặt, hoạt động có thể chuyển sang đường thủy, đường biển hoặc khu vực giáp ranh. Thuốc lá thế hệ mới còn được đưa qua cửa khẩu hoặc đường hàng không rồi phân phối qua mạng xã hội, thương mại điện tử và dịch vụ giao hàng.

Như vậy, “đổi đường” của hàng lậu không chỉ là thay một tuyến vận chuyển. Đó còn là việc chia nhỏ hàng hóa, thay người vận chuyển, cải tạo phương tiện, thay đổi điểm tập kết, chuyển tuyến từ đường bộ sang đường thủy, đường biển, hàng không hoặc đưa hoạt động mua bán lên môi trường số. Sự phân tách giữa các mắt xích khiến việc phát hiện một chuyến hàng mới chỉ là bước đầu, trong khi yêu cầu quan trọng hơn là xác định người tổ chức và bóc gỡ toàn bộ đường dây phía sau.

Chính vì vậy, cùng với kiểm soát chặt tại biên giới, cửa khẩu, cảng biển và sân bay, công tác đấu tranh cần đi sâu vào nguồn hàng, điểm tập kết, phương thức vận chuyển và mạng lưới tiêu thụ. Chỉ khi những đầu mối đứng sau được nhận diện và xử lý, việc ngăn chặn hàng lậu mới không dừng lại ở từng chuyến hàng bị phát hiện trên đường vào nội địa.

An Dương