Hệ luỵ từ ngộ độc thực phẩm: Hóa chất và vi khuẩn âm thầm đe dọa sức khỏe
08:42 13/12/2025(VietQ.vn) - Từ đầu năm 2025 cả nước ghi nhận nhiều vụ ngộ độc thực phẩm tại trường học, khu công nghiệp... cho thấy lỗ hổng trong kiểm soát nguồn cung và an toàn bếp ăn tập thể, đòi hỏi siết chặt quản lý đồng bộ.
ASTM phát triển tiêu chuẩn mới cho bảo trì và sử dụng an toàn bộ xương ngoài
Dàn sao Việt bất ngờ “đổ bộ” tại các trường TP.HCM, tiếp sức học sinh trước kỷ lục đồng diễn võ nhạc Vovinam
Hơn 80 người nghi ngộ độc sau ăn bánh mì: Phát hiện vi khuẩn Salmonella
Thời gian qua, công tác phòng chống ngộ độc thực phẩm đã đạt được những kết quả nhất định, song vẫn xảy ra nhiều vụ ngộ độc tại bếp ăn tập thể của trường học và khu công nghiệp, hay thức ăn đường phố khiến nhiều người ngộ độc, trong đó có trường hợp chưa xác định được nguyên nhân.
Theo báo cáo công tác y tế tháng 11/2025 của Bộ Y tế, từ đầu năm đến nay cả nước xảy ra 64 vụ ngộ độc thực phẩm, làm 1.255 người mắc và 16 người tử vong. Riêng tháng 11 ghi nhận 7 vụ với 301 người mắc; trong đó có 2 vụ xác định do hóa chất và vi sinh vật, 5 vụ chưa rõ nguyên nhân.
Một trong những vụ việc gây chú ý là vụ 316 người nhập viện sau khi ăn bánh mì cóc Cô Bích trên đường Nguyễn Thái Sơn, phường Hạnh Thông Tây (TP.HCM). Kết quả xét nghiệm xác định tác nhân chính là vi khuẩn Salmonella.
Tại Quảng Trị, 41 học sinh Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học Kim Thủy cũng phải nhập viện sau khi ăn món cá chim kho; mẫu xét nghiệm do Viện Pasteur Nha Trang phân tích cho thấy dương tính với Bacillus cereus – loại vi khuẩn có khả năng gây ngộ độc thực phẩm.
Ngộ độc thực phẩm gây ảnh hưởng lâu dài cho sức khỏe con người. (Ảnh: Znews)
PGS. TS Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM cho rằng những vụ ngộ độc cấp tính chỉ là “phần nổi của tảng băng”. Mối đe dọa lớn hơn đến từ các hóa chất độc hại tích tụ trong cơ thể qua thời gian dài, khó phát hiện và xử lý. Theo bà, những hóa chất này không khiến người dùng ngã bệnh ngay mà âm thầm lưu trữ trong cơ thể, có thể nhiều năm sau mới biểu hiện thành bệnh lý.
Chính vì vậy, theo bà Lan, chiến lược dài hạn không chỉ dừng lại ở xử lý các ca ngộ độc cấp tính mà phải đi sâu vào kiểm soát nguồn cung, xây dựng chuỗi thực phẩm sạch và chống thực phẩm bẩn một cách bền vững.
Chuyển sang vấn đề chất lượng bữa ăn học sinh, bà Lan cho rằng điểm rủi ro lớn nhất trong trường học không giống khu công nghiệp. Nếu tại doanh nghiệp, việc lựa chọn nhà cung cấp thường được đấu thầu minh bạch, thì ở trường học, sự “thân hữu” kéo dài nhiều năm giữa nhà trường và đơn vị cung cấp có thể gây chủ quan trong kiểm soát chất lượng. “Chúng tôi ngại nhất là việc chọn nhà cung cấp theo mối quan hệ quen biết, dễ dẫn đến lơi lỏng giám sát", bà nói.
Liên quan vấn đề này, Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Nội Vũ Cao Cương cho biết, bữa ăn bán trú không chỉ cung cấp năng lượng cho học sinh mà còn tác động trực tiếp đến sự phát triển thể chất và trí tuệ của các em. Năm học 2025–2026, toàn thành phố có khoảng 3.100 bếp ăn tập thể với hơn 730.000 suất ăn mỗi ngày.
Thực tế kiểm tra cho thấy nhiều bếp ăn quy mô nhỏ, thay đổi địa điểm liên tục, đặc biệt ở các cơ sở giáo dục ngoài công lập, gây khó khăn cho công tác quản lý. Một số đơn vị không lưu trữ đầy đủ hóa đơn, chứng từ, làm gián đoạn quá trình truy xuất nguồn gốc thực phẩm. Đáng chú ý, một số địa phương vẫn chưa xử lý nghiêm sai phạm, còn nặng tính “hình thức” hoặc “nể nang”, nhất là với cơ sở cung cấp suất ăn sẵn hay hộ gia đình kinh doanh thực phẩm quanh trường học.
Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được nhấn mạnh, an toàn thực phẩm là vấn đề cả nước quan tâm, nhất là trong bối cảnh nhiều vụ mỹ phẩm và thực phẩm chức năng giả bị phanh phui thời gian qua. Ông nhấn mạnh, đảm bảo an toàn thực phẩm là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, nhưng đồng thời phải tuyên truyền để người dân có ý thức phòng tránh và tiêu dùng thông minh. Ông cũng đề nghị cơ quan quản lý phối hợp chặt với công an để áp dụng chế tài đủ mạnh, tương tự các vụ triệt phá hàng giả gần đây, nhằm ngăn chặn các vi phạm.
Trước tình trạng ngộ độc thực phẩm xảy ra tại nhiều trường học, Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng Ban Chỉ đạo liên ngành tại các địa phương tăng cường thanh tra, kiểm tra và hậu kiểm việc chấp hành quy định an toàn thực phẩm. Công tác kiểm soát phải thực hiện từ nguồn gốc – chế biến – bảo quản – vận chuyển – giao nhận – lưu mẫu tại các bếp ăn tập thể; đồng thời đảm bảo quản lý đầy đủ, không để cơ sở mất an toàn lọt lưới.
Ban Chỉ đạo cũng yêu cầu xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm và công khai thông tin trên phương tiện truyền thông để cảnh báo kịp thời. Người đứng đầu cơ sở sản xuất, cung cấp dịch vụ ăn uống và đơn vị tổ chức bếp ăn tập thể phải hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về an toàn thực phẩm.
Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 5603:2023 – Nguyên tắc chung về vệ sinh thực phẩm
Tiêu chuẩn được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố nhằm hướng đến mục tiêu đảm bảo an toàn và vệ sinh thực phẩm trong toàn bộ chuỗi sản xuất – chế biến – phân phối – kinh doanh thực phẩm tại Việt Nam. Tiêu chuẩn thay thế phiên bản cũ TCVN 5603:2008, được xây dựng dựa trên tiêu chuẩn quốc tế CODEX CXC 1:1969, bản soát xét 2020, giúp phù hợp với các yêu cầu quản lý an toàn thực phẩm hiện đại.
Mục đích chính của TCVN 5603:2023 là cung cấp các nguyên tắc và hướng dẫn giúp cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm thiết lập hệ thống vệ sinh phù hợp, từ khâu thu nhận nguyên liệu, chế biến, bảo quản đến lưu thông và tiêu thụ, nhằm giảm thiểu nguy cơ ô nhiễm và rủi ro đối với sức khỏe người tiêu dùng. Tiêu chuẩn cũng làm rõ mối quan hệ giữa Thực hành vệ sinh tốt (GHP) và Hệ thống phân tích mối nguy, điểm kiểm soát tới hạn (HACCP) và tạo cơ sở xây dựng các quy phạm vệ sinh chuyên ngành.
Theo tiêu chuẩn, vệ sinh thực phẩm được kiểm soát bằng các biện pháp phòng ngừa dựa trên cơ sở khoa học, trong đó GHP là nền tảng giúp hạn chế sự có mặt của các chất ô nhiễm trong thực phẩm. Các biện pháp kiểm soát bao gồm giám sát, hành động khắc phục và kiểm tra xác nhận phù hợp với bản chất sản phẩm và quy mô cơ sở. Việc giám sát phải được duy trì thường xuyên, hệ thống vệ sinh cần được xem xét, điều chỉnh định kỳ khi có thay đổi về quy trình hoặc sản phẩm. TCVN 5603:2023 góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm cung cấp ra thị trường và là cơ sở pháp lý để doanh nghiệp áp dụng hệ thống an toàn thực phẩm một cách bài bản, đồng thời tạo niềm tin cho người tiêu dùng.
An Dương (T/h)
