Tiêu chuẩn về kiểm toán hệ thống trí tuệ nhân tạo

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo đang trở thành công nghệ nền tảng của nền kinh tế số, việc bảo đảm các hệ thống AI được phát triển và vận hành một cách an toàn, minh bạch và có trách nhiệm trở thành yêu cầu quan trọng đối với các tổ chức và cơ quan quản lý. Nhằm đáp ứng nhu cầu này, Tổ chức Tiêu chuẩn hóa quốc tế (ISO) và Ủy ban Kỹ thuật Điện quốc tế (IEC) đã ban hành tiêu chuẩn ISO/IEC 42006, thiết lập các yêu cầu cụ thể đối với các tổ chức thực hiện đánh giá và chứng nhận hệ thống quản lý trí tuệ nhân tạo (AI Management System – AIMS).

Tiêu chuẩn ISO/IEC 42006 được xây dựng nhằm bổ sung các quy định chuyên biệt cho hoạt động kiểm toán và chứng nhận AIMS dựa trên tiêu chuẩn ISO/IEC 42001 – tiêu chuẩn quốc tế đầu tiên về hệ thống quản lý trí tuệ nhân tạo. Nếu ISO/IEC 42001 đưa ra các yêu cầu đối với tổ chức triển khai và vận hành hệ thống quản lý AI, thì ISO/IEC 42006 lại tập trung vào năng lực của các tổ chức đánh giá sự phù hợp, bảo đảm rằng các hoạt động kiểm toán và chứng nhận được thực hiện một cách đáng tin cậy và nhất quán.

Về nền tảng kỹ thuật, tiêu chuẩn này được phát triển dựa trên ISO/IEC 17021-1 – tiêu chuẩn quy định các yêu cầu chung đối với các tổ chức cung cấp dịch vụ đánh giá và chứng nhận hệ thống quản lý. Tuy nhiên, do trí tuệ nhân tạo là lĩnh vực công nghệ có nhiều đặc thù liên quan đến thuật toán, dữ liệu và tác động xã hội, ISO/IEC 42006 đã bổ sung các yêu cầu cụ thể nhằm bảo đảm rằng các tổ chức chứng nhận có đủ năng lực chuyên môn để đánh giá các hệ thống AI đang được phát triển, triển khai hoặc cung cấp trên thị trường.

 ISO/IEC 42006 được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm và độ tin cậy của các hệ thống AI

Một điểm đáng chú ý của ISO/IEC 42006 là tiêu chuẩn này tập trung giải quyết những thách thức đặc thù của công nghệ AI. Trong đó, các nội dung liên quan đến quản trị rủi ro, chất lượng dữ liệu, tính minh bạch của thuật toán cũng như các vấn đề đạo đức trong phát triển và sử dụng AI đều được xem là những yếu tố quan trọng cần được đánh giá trong quá trình kiểm toán. Việc xác định rõ các yêu cầu về năng lực của kiểm toán viên và phương pháp đánh giá giúp bảo đảm các hoạt động kiểm toán hệ thống AI được thực hiện một cách nhất quán, qua đó nâng cao độ tin cậy của các chứng nhận liên quan đến AI.

Theo ông Wael Diab, Chủ tịch ủy ban chung ISO/IEC phụ trách phát triển các tiêu chuẩn về trí tuệ nhân tạo, việc ban hành ISO/IEC 42006 sẽ giúp củng cố niềm tin của khách hàng và các bên liên quan đối với các tổ chức đã được chứng nhận. Tiêu chuẩn này mang lại sự bảo đảm rằng các tổ chức đạt chứng nhận đã đáp ứng những yêu cầu và kỳ vọng được đặt ra trong ISO/IEC 42001, qua đó tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm trong việc phát triển và sử dụng AI.

Trên thực tế, niềm tin đối với công nghệ AI phụ thuộc rất lớn vào khả năng chứng minh rằng các hệ thống này được phát triển và vận hành theo những nguyên tắc quản trị rõ ràng và có trách nhiệm. Việc thiết lập một khuôn khổ kiểm toán và chứng nhận tiêu chuẩn hóa vì vậy đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng hệ sinh thái AI đáng tin cậy, đặc biệt khi các hệ thống AI ngày càng tham gia sâu vào các lĩnh vực có ảnh hưởng lớn đến xã hội.

ISO/IEC 42006 được thiết kế dành cho các tổ chức chứng nhận thực hiện kiểm toán hệ thống quản lý AI theo ISO/IEC 42001, đồng thời cũng là tài liệu tham chiếu quan trọng đối với các tổ chức công nhận khi đánh giá năng lực của các tổ chức chứng nhận này. Tiêu chuẩn không thay thế ISO/IEC 17021-1 mà đóng vai trò bổ sung, cung cấp các yêu cầu cụ thể liên quan đến AI trong quy trình kiểm toán và chứng nhận.

Bên cạnh đó, tiêu chuẩn này cũng có thể được tích hợp vào các chương trình đánh giá sự phù hợp rộng hơn đối với các sản phẩm, quy trình hoặc dịch vụ AI được chứng nhận theo ISO/IEC 17065, qua đó hình thành một hệ sinh thái tiêu chuẩn và chứng nhận toàn diện cho các công nghệ trí tuệ nhân tạo.

Sự ra đời của ISO/IEC 42006 được xem là một bước tiến quan trọng trong quá trình xây dựng khung quản trị AI ở cấp độ quốc tế. Khi các tổ chức ngày càng phụ thuộc vào công nghệ AI trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và quản trị, việc thiết lập các cơ chế kiểm toán và chứng nhận đáng tin cậy sẽ đóng vai trò then chốt trong việc bảo đảm rằng trí tuệ nhân tạo được phát triển theo hướng an toàn, minh bạch và có trách nhiệm.

Bảo Linh