TP.HCM lùi thời điểm trình đề án kiểm soát khí thải phương tiện giao thông

Thực tế cho thấy, quá trình chuyển đổi sang phương tiện sử dụng điện và năng lượng xanh tại TP.HCM đã đạt được những kết quả bước đầu nhưng vẫn còn nhiều thách thức. Một số loại hình vận tải công cộng và dịch vụ vận tải hành khách đã có tỷ lệ chuyển đổi khá cao, trong khi phương tiện cá nhân vẫn chiếm tỷ trọng áp đảo và tiến độ chuyển đổi còn chậm.

Theo số liệu của Sở Xây dựng TP.HCM, hiện thành phố có 1.649 trong tổng số 2.432 xe buýt sử dụng điện hoặc năng lượng xanh, chiếm khoảng 67,8%. Đây là lĩnh vực có tốc độ chuyển đổi tương đối tích cực nhờ các chính sách khuyến khích đầu tư và lộ trình chuyển đổi đã được xác định từ nhiều năm trước.

Trong lĩnh vực taxi, kết quả chuyển đổi còn ấn tượng hơn khi có tới 17.375 trên tổng số 19.061 xe sử dụng điện, tương đương hơn 91%. Điều này cho thấy các doanh nghiệp vận tải hành khách đã nhanh chóng thích ứng với xu hướng giao thông xanh, đồng thời tận dụng lợi thế về chi phí vận hành và bảo dưỡng của xe điện.

Đối với nhóm xe máy tham gia vận chuyển hành khách như xe công nghệ và xe giao hàng, tỷ lệ chuyển đổi hiện đạt khoảng 29%, với 25.021 xe điện trên tổng số 88.742 phương tiện. Dù cao hơn mặt bằng chung của toàn thành phố, con số này cho thấy dư địa chuyển đổi vẫn còn rất lớn trong thời gian tới.

TP.HCM đang hoàn thiện Đề án Kiểm soát khí thải phương tiện giao thông với nhiều giải pháp mang tính đột phá. Ảnh minh họa

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay nằm ở nhóm phương tiện cá nhân. TP.HCM đang quản lý khoảng 773.910 ô tô con nhưng mới có 81.718 xe điện, tương đương 10,6%. Đặc biệt, với hơn 11,54 triệu xe máy đang lưu hành, số lượng xe máy điện mới đạt 175.148 chiếc, chiếm khoảng 1,5%. Điều này đồng nghĩa phần lớn phương tiện đang lưu thông trên địa bàn vẫn sử dụng động cơ đốt trong và nhiên liệu hóa thạch.

Các chuyên gia cho rằng đây là nguyên nhân khiến giao thông tiếp tục là một trong những nguồn phát thải lớn tại đô thị đông dân nhất cả nước. Việc thúc đẩy chuyển đổi phương tiện cá nhân sang điện hoặc năng lượng xanh không chỉ đòi hỏi lộ trình kiểm soát khí thải phù hợp mà còn cần hệ thống hạ tầng trạm sạc đồng bộ, cơ chế hỗ trợ tài chính và các chính sách khuyến khích đủ mạnh để tạo động lực cho người dân thay đổi thói quen sử dụng phương tiện.

Trong nỗ lực hiện thực hóa mục tiêu phát triển giao thông xanh và giảm phát thải khí nhà kính, TP.HCM đang hoàn thiện Đề án Kiểm soát khí thải phương tiện giao thông với nhiều giải pháp mang tính đột phá, từ xây dựng vùng phát thải thấp đến thúc đẩy chuyển đổi phương tiện sử dụng năng lượng sạch. Tuy nhiên, thời điểm trình đề án sẽ được lùi sang quý III/2026 thay vì quý II như kế hoạch trước đó.

Thông tin được nêu trong báo cáo của Sở Xây dựng TP.HCM gửi Bộ Xây về kết quả thực hiện Quyết định số 876/QĐ-TTg ngày 22/7/2022 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình hành động về chuyển đổi năng lượng xanh, giảm phát thải khí carbon và khí methane của ngành giao thông vận tải.

Theo Sở Xây dựng TP.HCM, đề án đã hoàn thành các nội dung nghiên cứu trọng tâm. Trong đó, đáng chú ý là việc xây dựng lộ trình chuyển đổi phương tiện giao thông từ sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang điện và các dạng năng lượng xanh; đề xuất các cơ chế, chính sách hỗ trợ người dân và doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi; đồng thời nghiên cứu mô hình vùng phát thải thấp (Low Emission Zone - LEZ) tại khu vực trung tâm thành phố, đặc khu Côn Đảo và khu vực Cần Giờ.

Các chính sách chuyển đổi được thiết kế cho nhiều nhóm phương tiện khác nhau, bao gồm xe buýt, taxi, xe công nghệ, xe hợp đồng, xe khách, xe tải, phương tiện cá nhân cũng như phương tiện thuộc các cơ quan hành chính, doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân. Mục tiêu là tạo ra lộ trình chuyển đổi đồng bộ, hạn chế tác động đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và nhu cầu đi lại của người dân.

Hiện nay, đề án đang được tiếp tục hoàn thiện để lấy ý kiến rộng rãi từ các chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp vận tải, các hiệp hội nghề nghiệp cùng người dân. Việc kéo dài thời gian trình đề án được đánh giá là cần thiết nhằm bảo đảm tính khả thi của các giải pháp cũng như tạo sự đồng thuận trong quá trình triển khai.

Theo phương án nghiên cứu mới nhất, TP.HCM đề xuất thiết lập vùng phát thải thấp trong phạm vi Vành đai 2. Khu vực này được giới hạn bởi các tuyến đường Đỗ Mười - Lê Đức Anh - Lê Khả Phiêu (Quốc lộ 1 cũ) - Nguyễn Văn Linh - cầu Phú Mỹ - Võ Chí Công - Nguyễn Thị Định - Đồng Văn Cống - Mai Chí Thọ - Võ Nguyên Giáp - Xa lộ Hà Nội.

Việc hình thành vùng phát thải thấp được xem là giải pháp quan trọng nhằm cải thiện chất lượng không khí đô thị. Trong khu vực này, thành phố dự kiến áp dụng các tiêu chuẩn khí thải nghiêm ngặt hơn, đồng thời từng bước hạn chế phương tiện sử dụng động cơ đốt trong có mức phát thải cao.

Theo lộ trình đề xuất, từ năm 2027, toàn bộ xe buýt hoạt động trong vùng phát thải thấp phải sử dụng điện hoặc năng lượng xanh. Đây là bước đi phù hợp với mục tiêu chuyển đổi 100% xe buýt sang năng lượng sạch mà TP.HCM đang theo đuổi trong những năm gần đây.

Đến năm 2028, taxi, xe hợp đồng, ô tô tải và ô tô cá nhân lưu thông trong khu vực phải đáp ứng tiêu chuẩn khí thải mức 4 hoặc mức 5 tùy theo từng loại phương tiện. Với xe máy, từ năm 2029, các phương tiện hoạt động trong vùng phát thải thấp phải đạt tiêu chuẩn khí thải mức 4 trở lên.

Bước sang năm 2030, thành phố dự kiến tiếp tục siết chặt các quy định đối với phương tiện sử dụng động cơ đốt trong, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi sang xe điện, xe hybrid và các phương tiện sử dụng năng lượng xanh. Đây được xem là giai đoạn tăng tốc nhằm giảm mạnh lượng phát thải từ hoạt động giao thông - lĩnh vực hiện đang đóng góp tỷ lệ đáng kể vào tổng lượng phát thải khí nhà kính tại các đô thị lớn.

Theo lộ trình được nghiên cứu, đến năm 2035, toàn bộ phương tiện hoạt động trong vùng phát thải thấp sẽ sử dụng điện hoặc năng lượng xanh. Xa hơn, TP.HCM đặt mục tiêu đến ngày 1/1/2040, toàn bộ phương tiện giao thông trên địa bàn thành phố chuyển sang sử dụng điện hoặc các nguồn năng lượng xanh, hướng tới xây dựng hệ thống giao thông phát thải thấp, thân thiện với môi trường và phát triển bền vững.

Trung tâm Quản lý giao thông công cộng (Sở Xây dựng TP.HCM) đang triển khai lấy ý kiến rộng rãi của người dân thành phố về lộ trình chuyển đổi xe xăng sang xe năng lượng sạch. Việc triển khai đề án không chỉ góp phần cải thiện chất lượng không khí, giảm ô nhiễm môi trường đô thị mà còn là bước đi quan trọng trong quá trình thực hiện cam kết của Việt Nam về giảm phát thải khí nhà kính, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050. Đồng thời, đây cũng là nền tảng để TP.HCM xây dựng mô hình đô thị xanh, hiện đại, thích ứng với các yêu cầu phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

An Dương