TP. Hồ Chí Minh tăng cường năng lực phòng thử nghiệm và độ tin cậy của kết quả đánh giá chất lượng

Củng cố năng lực phòng thử nghiệm, nâng độ tin cậy dữ liệu chất lượng

Tại TP. Hồ Chí Minh, cùng với yêu cầu phát triển hoạt động tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, năng lực của các phòng thử nghiệm ngày càng được quan tâm. Trong bối cảnh sản phẩm, nguyên liệu và hàng hóa phải đáp ứng nhiều yêu cầu về chất lượng, an toàn và đặc tính kỹ thuật, kết quả thử nghiệm cần bảo đảm độ tin cậy để làm căn cứ đánh giá và chứng minh sự phù hợp.

Ông Lý Thái Hùng, Chi cục trưởng Chi cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng TP Hồ Chí Minh cho biết, việc tăng cường năng lực hoạt động tiêu chuẩn hóa, đánh giá sự phù hợp với tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và hỗ trợ các tổ chức thử nghiệm, phòng thử nghiệm thuộc tổ chức, doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu của TCVN ISO/IEC 17025 là nhiệm vụ quan trọng trong nâng cao năng suất, chất lượng dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Thành phố giai đoạn 2026-2030.

Theo đó, hỗ trợ tổ chức, doanh nghiệp nâng cao năng lực thử nghiệm thông qua đào tạo, hướng dẫn áp dụng tiêu chuẩn được xác định là một trong những nội dung cần thiết để đưa các yêu cầu về tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng vào hoạt động thực tế. Các nội dung tập trung vào hệ thống quản lý phòng thử nghiệm, yêu cầu kỹ thuật, bảo đảm giá trị kết quả thử nghiệm và đánh giá nội bộ.

Tăng cường hướng dẫn áp dụng TCVN ISO/IEC 17025 góp phần hỗ trợ các phòng thử nghiệm kiểm soát sản phẩm hiệu quả. Ảnh minh họa

Cách tiếp cận này cho thấy việc áp dụng tiêu chuẩn không chỉ nằm ở xây dựng hệ thống hồ sơ mà phải được thể hiện trong quá trình vận hành. Nhân sự cần đáp ứng yêu cầu về năng lực; thiết bị và phương pháp thử phải được kiểm soát phù hợp; dữ liệu cần được quản lý chặt chẽ; kết quả phải được theo dõi và đánh giá trên cơ sở đầy đủ thông tin.

Đối với doanh nghiệp, một hệ thống thử nghiệm có năng lực không chỉ phục vụ kiểm tra sản phẩm trước khi đưa ra thị trường. Kết quả đáng tin cậy còn hỗ trợ kiểm soát nguyên liệu đầu vào, đánh giá chất lượng sản phẩm, phát hiện sai lệch trong quá trình sản xuất và cung cấp căn cứ kỹ thuật khi khách hàng, đối tác có yêu cầu.

Trong hoạt động xuất khẩu, vai trò này càng rõ nét khi các thị trường có thể đặt ra những yêu cầu khác nhau về chất lượng, an toàn và đặc tính kỹ thuật. Doanh nghiệp không chỉ cần sản phẩm đáp ứng quy định mà còn phải có dữ liệu đủ tin cậy để chứng minh sự phù hợp.

Việc áp dụng ISO/IEC 17025, khi gắn với hoạt động công nhận phù hợp, cũng tạo điều kiện thuận lợi cho việc thừa nhận kết quả thử nghiệm và hiệu chuẩn giữa các quốc gia. Điều này góp phần mở rộng khả năng sử dụng kết quả và hạn chế nhu cầu thực hiện lại các phép thử khi sản phẩm được đánh giá tại những thị trường khác nhau.

TCVN ISO/IEC 17025 đặt yêu cầu từ quản lý đến kỹ thuật

Tại Việt Nam, TCVN ISO/IEC 17025:2017 hoàn toàn tương đương ISO/IEC 17025:2017 và được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Tiêu chuẩn quy định các yêu cầu đối với cả hệ thống quản lý và năng lực kỹ thuật, qua đó giúp phòng thử nghiệm chứng minh khả năng thực hiện hoạt động chuyên môn một cách có năng lực, khách quan và tạo ra kết quả có giá trị sử dụng.

Phiên bản năm 2017 chú trọng việc nhận diện và kiểm soát rủi ro có thể ảnh hưởng đến hoạt động thử nghiệm. Thay vì chỉ tập trung vào việc tuân thủ các quy trình đã xây dựng, phòng thử nghiệm cần chủ động xem xét những yếu tố có khả năng tác động đến chất lượng kết quả và có biện pháp kiểm soát phù hợp.

Tính khách quan cũng là một yêu cầu quan trọng. Những nguy cơ có thể ảnh hưởng đến tính khách quan phải được nhận diện, đánh giá và kiểm soát trong quá trình hoạt động. Đây là yêu cầu cần được duy trì thường xuyên, không chỉ xem xét tại thời điểm đánh giá công nhận.

Cùng với yêu cầu về quản lý, tiêu chuẩn tập trung trực tiếp vào năng lực kỹ thuật của phòng thử nghiệm. Các nội dung liên quan đến nhân sự, thiết bị, phương pháp thử, điều kiện thực hiện, hồ sơ kỹ thuật và kiểm soát kết quả đều góp phần bảo đảm khả năng tạo ra dữ liệu đáng tin cậy.

Bởi vậy, giá trị của một kết quả thử nghiệm không chỉ nằm ở con số cuối cùng trong báo cáo. Độ tin cậy của kết quả còn phụ thuộc vào người thực hiện, thiết bị, phương pháp, điều kiện thử nghiệm, cách quản lý dữ liệu và khả năng nhận diện, xử lý những yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả.

Việc áp dụng tiêu chuẩn vì thế không nên dừng ở xây dựng hồ sơ, quy trình phục vụ đánh giá công nhận. Các yêu cầu cần được duy trì trong hoạt động chuyên môn hằng ngày, từ kiểm soát nhân sự, thiết bị, phương pháp đến theo dõi và đánh giá kết quả.

Một yêu cầu quan trọng đối với phòng thử nghiệm là phải có hoạt động phù hợp để theo dõi và bảo đảm giá trị của kết quả. Thử nghiệm thành thạo và so sánh liên phòng là những công cụ hỗ trợ đánh giá năng lực, giúp các đơn vị có cơ sở đối chiếu kết quả, nhận diện sai lệch và xác định những nội dung cần cải thiện.

Qua đó có thể thấy, bảo đảm chất lượng kết quả không phải công việc thực hiện một lần mà cần được duy trì xuyên suốt quá trình hoạt động. Bên cạnh năng lực nhân sự, thiết bị, phương pháp thử, điều kiện thực hiện và dữ liệu đều cần được kiểm soát, xem xét thường xuyên.

Từ yêu cầu này, nâng cao năng lực phòng thử nghiệm cần được xem là một bộ phận của hạ tầng chất lượng phục vụ sản xuất và thương mại. Đào tạo nhân lực, kiểm soát thiết bị, duy trì năng lực kỹ thuật, tham gia thử nghiệm thành thạo và thực hiện đánh giá nội bộ cần được thực hiện thường xuyên, thay vì chỉ tập trung vào thời điểm đánh giá công nhận.

Việc TP Hồ Chí Minh tăng cường hướng dẫn áp dụng TCVN ISO/IEC 17025 góp phần hỗ trợ các phòng thử nghiệm đưa yêu cầu của tiêu chuẩn vào hoạt động thực tế. Khi dữ liệu thử nghiệm được tạo ra từ một hệ thống có năng lực và được kiểm soát phù hợp, doanh nghiệp sẽ có thêm cơ sở để kiểm soát sản phẩm, chứng minh sự phù hợp và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Lê Lan