Áp dụng mô hình JIT: Bí quyết tối ưu hóa hoạt động doanh nghiệp

JIT là hệ thống quản lý sản xuất và tồn kho nhằm đảm bảo rằng nguyên vật liệu và sản phẩm chỉ được sản xuất hoặc nhập kho đúng thời điểm cần thiết, số lượng cần thiết và không có dư thừa. Hệ thống JIT được phát triển, ứng dụng lần đầu tiên bởi Tập đoàn Toyota (Nhật Bản) vào những năm 1970. Ý tưởng chính của JIT là loại bỏ lãng phí trong quá trình sản xuất – bao gồm lãng phí nguyên vật liệu, thời gian chờ đợi, hàng tồn kho và chi phí vận hành, bằng cách sản xuất “vừa đủ” để đáp ứng nhu cầu thực tế của khách hàng.

Trong mô hình JIT, các bộ phận trong dây chuyền sản xuất chỉ nhận nguyên liệu hoặc bán thành phẩm từ công đoạn trước đó khi chúng thực sự cần đến, thay vì dự trữ sẵn. Điều này đòi hỏi quy trình vận hành cực kỳ chặt chẽ, chính xác và phối hợp tốt giữa các phòng ban, nhà cung cấp và khách hàng.

Hệ thống JIT hoạt động dựa trên một số nguyên tắc cốt lõi như: sản xuất theo nhu cầu thực tế (pull system), loại bỏ lãng phí, tối ưu hóa chất lượng, liên kết chặt chẽ với nhà cung cấp và tổ chức sản xuất linh hoạt. Đặc biệt, mô hình “kéo” trong JIT giúp doanh nghiệp tránh sản xuất dư thừa và tồn kho không cần thiết, từ đó giảm đáng kể chi phí và rủi ro tài chính.

Áp dụng JIT mang lại nhiều lợi ích rõ rệt cho doanh nghiệp, cả về mặt tài chính lẫn vận hành. Đầu tiên là khả năng giảm tồn kho và chi phí lưu kho, một trong những điểm then chốt giúp tăng hiệu quả sử dụng vốn. Việc sản xuất đúng lúc cũng giúp nâng cao năng suất, vì tránh được tình trạng tắc nghẽn hay chờ đợi trong dây chuyền sản xuất. Hơn nữa, JIT khuyến khích kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt, giúp giảm sản phẩm lỗi và đảm bảo sự đồng nhất.

Khả năng phản ứng nhanh với nhu cầu thị trường là một lợi thế khác, đặc biệt trong thời đại khách hàng yêu cầu sự tùy biến và giao hàng nhanh. Cuối cùng, việc tối ưu hóa dòng tiền do giảm vốn tồn kho giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn trong chiến lược phát triển dài hạn.

Tuy nhiên, JIT không phải là không có rủi ro. Do phụ thuộc vào khả năng giao hàng đúng thời gian của nhà cung cấp và sự phối hợp chặt chẽ trong toàn bộ chuỗi cung ứng, bất kỳ trục trặc nào từ thiên tai, khủng hoảng vận chuyển đến lỗi kỹ thuật đều có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động sản xuất. Để khắc phục điều đó, doanh nghiệp cần đầu tư vào hệ thống quản lý hiện đại như ERP, IoT, dữ liệu lớn và tự động hóa để đảm bảo tính chính xác và phản ứng nhanh.

Một trong những ví dụ điển hình và thành công nhất về áp dụng JIT là Tập đoàn Toyota. Hệ thống sản xuất Toyota (Toyota Production System - TPS) nổi tiếng toàn cầu với triết lý “vừa đúng lúc” và sử dụng thẻ Kanban để kiểm soát luồng nguyên liệu. Nhờ áp dụng JIT, Toyota đã đạt hiệu quả cao trong sản xuất, chất lượng ổn định và chi phí cạnh tranh, trở thành hình mẫu cho ngành công nghiệp ô tô toàn cầu.

Tại Việt Nam, mặc dù JIT là khái niệm tương đối mới đối với nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ, nhưng đã có những doanh nghiệp nội địa áp dụng thành công công cụ này để nâng cao hiệu quả sản xuất và khả năng cạnh tranh, đặc biệt trong ngành công nghiệp hỗ trợ và linh kiện điện tử.

Công ty TNHH Cơ khí Duy Khanh - doanh nghiệp Việt hoạt động trong lĩnh vực cơ khí chính xác và khuôn mẫu là ví dụ điển hình. Duy Khanh đã đầu tư mạnh vào hệ thống quản lý sản xuất, phân tích dữ liệu và đào tạo nhân lực để triển khai JIT trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Thay vì lưu kho số lượng lớn nguyên liệu hoặc thành phẩm, công ty chuyển sang sản xuất theo đơn hàng cụ thể và dựa vào dữ liệu nhu cầu thị trường thực tế để lập kế hoạch.

Nhờ đó, Duy Khanh đã giảm tồn kho xuống mức tối thiểu, tăng tốc độ giao hàng, đồng thời giảm thiểu rủi ro hàng lỗi hoặc tồn kho không phù hợp. Hệ thống này cũng giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí lưu kho và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, đây là yếu tố then chốt để cạnh tranh với các doanh nghiệp FDI trong cùng lĩnh vực.

Việc áp dụng JIT cũng tạo ra sự thay đổi về văn hóa trong doanh nghiệp Việt, từ tư duy sản xuất theo kế hoạch cố định sang tư duy linh hoạt, sẵn sàng thích ứng nhanh. Không chỉ ở quy mô công nghiệp, một số doanh nghiệp thương mại, bán lẻ hoặc chuỗi nhà hàng cũng đang từng bước học hỏi, áp dụng các yếu tố của JIT – đặc biệt là quản lý nguyên liệu theo ngày, lên kế hoạch đặt hàng thông minh và giảm thiểu lãng phí trong chế biến.

JIT không chỉ là một công cụ sản xuất, mà còn là triết lý quản trị toàn diện, giúp doanh nghiệp giảm chi phí, tăng năng suất, kiểm soát chất lượng và đáp ứng nhanh với thị trường. Dù không dễ triển khai trong điều kiện hạ tầng và chuỗi cung ứng còn nhiều thách thức như tại Việt Nam nhưng những doanh nghiệp đã chứng minh rằng JIT hoàn toàn có thể được nội địa hóa và triển khai hiệu quả nếu có sự quyết tâm, đầu tư bài bản và chuyển đổi số đúng hướng.

Trong tương lai, với sự hỗ trợ từ công nghệ số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo, JIT có thể trở thành công cụ chiến lược giúp doanh nghiệp Việt Nam vươn lên mạnh mẽ trong chuỗi giá trị toàn cầu.

 Tiểu My