Mỹ phẩm handmade bùng nổ - cần lấp đầy khoảng trống về tiêu chuẩn

Khi “handmade” trở thành một khái niệm marketing

Trên các nền tảng mạng xã hội, không khó để bắt gặp những gian hàng mỹ phẩm tự sản xuất với hình ảnh nguyên liệu tự nhiên như nghệ, mật ong, dầu dừa, trà xanh… đi kèm các lời giới thiệu như “100% thiên nhiên”, “không chất bảo quản”, “an toàn cho mọi loại da”.

Tuy nhiên, theo quy định quản lý mỹ phẩm hiện hành tại Việt Nam, tất cả các sản phẩm mỹ phẩm lưu thông trên thị trường đều phải được công bố sản phẩm tại cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền trước khi đưa ra kinh doanh, bất kể là sản phẩm sản xuất công nghiệp hay thủ công.

Điều này đồng nghĩa, khái niệm “handmade” không đồng nghĩa với việc được miễn trừ tiêu chuẩn chất lượng hay kiểm soát an toàn.

Trên thực tế, không ít sản phẩm mỹ phẩm tự làm được bán trôi nổi trên mạng chưa công bố đầy đủ hồ sơ sản phẩm, hoặc thiếu thông tin về thành phần, quy trình sản xuất, điều kiện vệ sinh trong quá trình tạo ra sản phẩm.

Khoảng trống trong quản lý và nhận thức người tiêu dùng

Theo Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế), mỹ phẩm lưu hành trên thị trường phải tuân thủ các quy định về công bố sản phẩm, ghi nhãn và chịu trách nhiệm về chất lượng. Tuy nhiên, với nhóm sản phẩm nhỏ lẻ, sản xuất thủ công, việc kiểm tra và giám sát trên môi trường online gặp nhiều khó khăn do tính phân tán và biến động nhanh của người bán.

Một số trường hợp từng được cơ quan chức năng xử lý cho thấy, tình trạng mỹ phẩm không rõ nguồn gốc, không công bố hoặc quảng cáo sai công dụng vẫn xuất hiện trên mạng xã hội, đặc biệt qua hình thức livestream hoặc bán hàng cá nhân.

Vấn đề đáng chú ý không chỉ nằm ở khâu quản lý, mà còn ở nhận thức của người tiêu dùng. Nhiều người có xu hướng tin rằng, “handmade” đồng nghĩa với an toàn, tự nhiên và ít rủi ro hơn sản phẩm công nghiệp. Tuy nhiên, theo các chuyên gia da liễu, mỹ phẩm tự pha chế nếu không được kiểm soát chặt về thành phần, nồng độ và điều kiện sản xuất có thể tiềm ẩn nguy cơ gây kích ứng, dị ứng hoặc tổn thương da.

Một đặc điểm đáng chú ý của thị trường mỹ phẩm handmade là ranh giới giữa “làm cho dùng thử” và “sản xuất để kinh doanh” ngày càng mờ đi.

Không ít cá nhân ban đầu chỉ chia sẻ công thức làm đẹp trên mạng xã hội, sau đó mở rộng thành kinh doanh với quy mô từ nhỏ lẻ đến hàng nghìn đơn hàng mỗi tháng. Trong quá trình đó, hoạt động sản xuất đôi khi không được tổ chức trong điều kiện đạt chuẩn vệ sinh, bảo quản hoặc kiểm soát chất lượng như các cơ sở mỹ phẩm chính quy.

Điều này đặt ra bài toán quản lý mới: khi một sản phẩm đã bước ra thị trường, dù được gọi là handmade hay thủ công, nó vẫn phải tuân theo các quy định chung về an toàn sản phẩm.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy, việc phân loại và giám sát nhóm sản phẩm này vẫn còn nhiều thách thức, đặc biệt khi hoạt động kinh doanh diễn ra chủ yếu trên nền tảng mạng xã hội và không có địa điểm cố định.

Người tiêu dùng đứng trước “ma trận” lựa chọn

Sự hấp dẫn của mỹ phẩm handmade nằm ở giá thành thường thấp hơn sản phẩm thương hiệu lớn, cùng với cách tiếp cận gần gũi, cá nhân hóa từ người bán. Nhiều người tiêu dùng, đặc biệt là giới trẻ, có xu hướng thử nghiệm các sản phẩm mới dựa trên đánh giá từ mạng xã hội thay vì thông tin kỹ thuật.

Tuy nhiên, chính điều này khiến thị trường trở nên khó phân định chất lượng thật – giả, an toàn – rủi ro.

Không ít trường hợp phản ánh tình trạng kích ứng da sau khi sử dụng mỹ phẩm không rõ nguồn gốc, buộc người tiêu dùng phải tìm đến cơ sở y tế để xử lý.

Các chuyên gia khuyến cáo, dù là sản phẩm handmade hay công nghiệp, yếu tố quan trọng nhất vẫn là minh bạch về thành phần, nguồn gốc và tuân thủ quy định công bố mỹ phẩm theo luật hiện hành.

Sự phát triển của mỹ phẩm handmade phản ánh một xu hướng tiêu dùng mới: cá nhân hóa và ưu tiên “tự nhiên”. Tuy nhiên, đi cùng với đó là khoảng trống về tiêu chuẩn, giám sát và nhận thức thị trường.

Trong bối cảnh thương mại điện tử và mạng xã hội đang trở thành kênh phân phối chính, việc đảm bảo chất lượng sản phẩm không chỉ phụ thuộc vào cơ quan quản lý, mà còn cần sự tự giác của người kinh doanh và sự tỉnh táo của người tiêu dùng.

Khi một sản phẩm được đưa ra thị trường, dù mang danh nghĩa “handmade”, “tự làm” hay “thiên nhiên”, thì câu hỏi về tiêu chuẩn vẫn không thể đứng ngoài cuộc. Bởi niềm tin của người tiêu dùng, suy cho cùng, không thể chỉ dựa trên một cái nhãn gọi tên.

An Nguyên