Cảnh báo vi phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường thương mại điện tử

Thủ đoạn vi phạm ngày càng khó nhận diện

Thương mại điện tử, mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến đang trở thành những kênh quan trọng giúp doanh nghiệp, hộ kinh doanh tiếp cận khách hàng, quảng bá sản phẩm và mở rộng thị trường. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển nhanh của hoạt động kinh doanh trên không gian mạng, nhiều đối tượng cũng lợi dụng các nền tảng này để mua bán hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng, hàng không rõ nguồn gốc, xuất xứ và thực hiện các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Theo thông tin từ Phòng Cảnh sát kinh tế, Công an tỉnh Phú Thọ, các đối tượng thường sử dụng Facebook, TikTok, YouTube, sàn thương mại điện tử và các nền tảng trực tuyến khác để lập tài khoản, gian hàng hoặc website, sau đó quảng cáo, livestream, chào bán và giao dịch hàng hóa vi phạm.

Để tạo lòng tin với người mua, các đối tượng có thể sử dụng hình ảnh, video của sản phẩm chính hãng hoặc thông tin của những thương hiệu uy tín để quảng cáo, trong khi hàng hóa thực tế là hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng hoặc không đúng với nội dung được giới thiệu.

Hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc và hành vi xâm phạm sở hữu trí tuệ gia tăng trên môi trường mạng. Ảnh minh họa

Hoạt động livestream bán hàng cũng được sử dụng phổ biến do có khả năng tiếp cận số lượng lớn người mua trong thời gian ngắn. Các mức giá thấp bất thường cùng những lời quảng cáo như “giảm giá sốc”, “xả kho”, “thanh lý”, “hàng chính hãng giá rẻ” được đưa ra nhằm tạo tâm lý ham rẻ, thúc đẩy người tiêu dùng nhanh chóng đặt hàng.

Đối với hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, các đối tượng có thể sử dụng trái phép nhãn hiệu, logo, bao bì, kiểu dáng của các thương hiệu nổi tiếng, đồng thời quảng cáo là hàng chính hãng, “hàng loại 1”, “hàng xuất dư” hoặc “hàng tuồn” để đánh lừa người tiêu dùng.

Một trong những đặc điểm đáng chú ý của hoạt động kinh doanh hàng hóa vi phạm trên không gian mạng là các đối tượng thường tìm cách che giấu thông tin và dấu vết hoạt động. Tài khoản, số điện thoại và địa chỉ giao hàng có thể thường xuyên thay đổi. Một số đối tượng sử dụng tài khoản của người khác để nhận tiền hoặc không công khai địa điểm kinh doanh.

Hàng hóa có thể được tập kết tại nhà riêng, kho thuê hoặc những địa điểm kín đáo và chỉ được đóng gói, vận chuyển khi phát sinh đơn hàng. Việc này khiến quá trình xác định chủ thể kinh doanh, kho chứa, nguồn hàng và địa điểm thực tế gặp nhiều khó khăn.

Tại Tuyên Quang, cùng với sự phát triển nhanh của hoạt động sản xuất, kinh doanh trên môi trường số, cơ quan Công an đã tăng cường hướng dẫn, cảnh báo nguy cơ vi phạm pháp luật về sở hữu trí tuệ. Việc sử dụng hình ảnh, video, bài viết, nhãn hiệu, bao bì, mẫu mã và các nội dung số trong hoạt động quảng bá, bán hàng có thể tiềm ẩn nguy cơ vi phạm nếu không xác định rõ quyền sử dụng.

Một số hành vi dễ phát sinh vi phạm gồm tự ý sao chép hình ảnh, video, bài viết của đơn vị khác để quảng cáo; sử dụng nhạc nền, phần mềm, mẫu thiết kế không rõ nguồn gốc; sử dụng logo, tên gọi, bao bì hoặc nhãn hiệu gần giống với thương hiệu đã được bảo hộ.

Bên cạnh đó là hành vi kinh doanh hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp hoặc đăng tải, khai thác trái phép nội dung số nhằm tăng lượt xem, tương tác và phục vụ mục đích thương mại.

Theo ông Kiều Đình Cảnh, Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường Hà Nội, qua công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường, các hành vi vi phạm vẫn tập trung ở kinh doanh hàng nhập lậu, hàng không rõ nguồn gốc, xuất xứ, hàng giả, hàng giả mạo nhãn hiệu, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, vi phạm an toàn thực phẩm và các vi phạm phát sinh trong hoạt động thương mại điện tử.

Hàng hóa vi phạm không chỉ xuất hiện tại các cơ sở kinh doanh truyền thống mà còn được lưu giữ tại kho, điểm tập kết trước khi đưa vào lưu thông qua nhiều kênh, trong đó có các nền tảng trực tuyến. Vi phạm xuất hiện ở nhiều nhóm hàng như thực phẩm, hàng gia dụng, thời trang, mỹ phẩm, thiết bị điện tử và các mặt hàng tiêu dùng khác.

Một dạng vi phạm phổ biến là cơ sở kinh doanh không xuất trình được hóa đơn, chứng từ hợp pháp hoặc hàng hóa không đáp ứng quy định về nhãn mác, điều kiện lưu thông. Một số hàng hóa còn được chia thành các lô nhỏ và lưu giữ tại nhiều điểm khác nhau, gây khó khăn cho việc truy xuất nguồn gốc và xác định chủ thể kinh doanh.

Trên môi trường thương mại điện tử, thông tin xuất hiện trên mạng và hoạt động kinh doanh thực tế phía sau nhiều khi không trùng khớp. Người bán có thể sử dụng nhiều tài khoản, thay đổi số điện thoại, địa điểm giao nhận hoặc chuyển từ nền tảng này sang nền tảng khác. Nội dung rao bán và livestream cũng có thể được chỉnh sửa hoặc gỡ bỏ trong thời gian ngắn, trong khi hàng hóa lại được lưu giữ tại một địa điểm khác.

Vì vậy, việc phát hiện một tài khoản hoặc gian hàng có dấu hiệu vi phạm mới chỉ là bước đầu. Từ dấu vết trên môi trường số, cơ quan chức năng cần tiếp tục rà soát, đối chiếu thông tin để xác định người kinh doanh thực tế, địa điểm giao nhận, kho chứa, nguồn hàng và mối liên hệ giữa tài khoản trực tuyến với chủ thể đứng phía sau.

Chủ động bảo vệ quyền lợi khi mua bán trực tuyến

Theo quy định của pháp luật, tùy tính chất, mức độ và hậu quả, hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ có thể bị xử phạt vi phạm hành chính, tịch thu tang vật, buộc tiêu hủy hàng hóa vi phạm và buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp.

Trường hợp đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người thực hiện hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội sản xuất, buôn bán hàng giả theo Điều 192 Bộ luật Hình sự. Đối với hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý đang được bảo hộ, nếu đủ điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự, người vi phạm có thể bị xử lý về Tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp theo Điều 226 Bộ luật Hình sự.

Để tự bảo vệ quyền lợi, người dân cần kiểm tra kỹ thông tin về người bán và sản phẩm trước khi giao dịch, ưu tiên lựa chọn cửa hàng, doanh nghiệp hoặc gian hàng chính thức. Không nên chỉ căn cứ vào lượt thích, lượt theo dõi, bình luận hay đánh giá trên mạng xã hội để xác định chất lượng và nguồn gốc hàng hóa.

Với những sản phẩm có giá trị cao, người mua cần kiểm tra kỹ nhãn hàng hóa, nguồn gốc, xuất xứ, thông tin nhà sản xuất, nhà nhập khẩu và các dấu hiệu nhận biết sản phẩm chính hãng. Đồng thời, không cung cấp thông tin cá nhân, thông tin tài khoản ngân hàng hoặc mã OTP cho các tài khoản không rõ danh tính.

Khi phát hiện hàng hóa, tài khoản, gian hàng hoặc hoạt động kinh doanh có dấu hiệu vi phạm, người dân cần lưu giữ hình ảnh, tin nhắn, thông tin tài khoản, hóa đơn và các tài liệu liên quan để cung cấp cho Cơ quan Công an hoặc cơ quan chức năng có thẩm quyền xác minh, xử lý. Chủ động kiểm tra thông tin trước khi mua hàng và không tiếp tay cho hoạt động kinh doanh hàng giả, hàng nhái, hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ là biện pháp cần thiết để bảo vệ quyền lợi của chính người tiêu dùng trên không gian mạng.

An Dương