Hướng tới tách biệt hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả với hàng kém chất lượng

Theo đánh giá của Bộ Công an, tình trạng sản xuất, buôn bán chất hỗ trợ chế biến thực phẩm, bao bì giả đang diễn ra phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ gây hại rất cao đối với sức khỏe con người. Theo đó, Bộ Công an đang tiến hành lấy ý kiến đối với dự thảo hồ sơ chính sách sửa đổi Bộ luật Hình sự, trong đó một nội dung đáng chú ý là đề xuất phân định rõ ràng giữa hai nhóm hành vi: sản xuất, buôn bán hàng giả và sản xuất, buôn bán hàng kém chất lượng. Đây được xem là bước điều chỉnh cần thiết nhằm khắc phục những bất cập trong thực tiễn áp dụng pháp luật hiện nay.

Theo quy định của Bộ luật Hình sự hiện hành, các hành vi liên quan đến hàng giả được điều chỉnh thông qua bốn tội danh chính, bao gồm: sản xuất, buôn bán hàng giả (Điều 192); sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm (Điều 193); sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh (Điều 194); và sản xuất, buôn bán hàng giả là thức ăn chăn nuôi, phân bón, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, giống cây trồng và vật nuôi (Điều 195).

Tuy nhiên, theo Bộ Công an, pháp luật hiện hành chưa có quy định rõ ràng để xử lý hình sự đối với vi phạm này. Việc xử lý hình sự đối với hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả và hành vi liên quan đến hàng kém chất lượng hiện vẫn chưa có sự tách biệt rõ ràng. Trên thực tế, hai loại hành vi này có mức độ nguy hiểm khác nhau, cả về tính chất lẫn hậu quả gây ra cho xã hội. Hàng giả thường mang tính chất gian dối nghiêm trọng, có thể gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng người tiêu dùng, trong khi hàng kém chất lượng chủ yếu phản ánh việc không đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật hoặc cam kết chất lượng.

Tình trạng sản xuất, buôn bán chất hỗ trợ chế biến thực phẩm, bao bì giả đang diễn ra phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ gây hại rất cao đối với sức khỏe con người. Ảnh minh họa

Việc áp dụng chung một quy định pháp luật để xử lý đồng thời hai nhóm hành vi nói trên dẫn đến tình trạng chưa phân hóa đầy đủ mức độ nguy hiểm của tội phạm, từ đó ảnh hưởng đến nguyên tắc công bằng trong pháp luật hình sự. Do đó, Bộ Công an đề xuất bổ sung quy định riêng đối với hành vi sản xuất, buôn bán hàng kém chất lượng trong Bộ luật Hình sự nhằm tạo cơ sở pháp lý rõ ràng hơn cho công tác xử lý.

Song song với đó, Bộ Tư pháp cũng đang tiến hành thẩm định dự thảo nghị định thay thế Nghị định 115/2018 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an toàn thực phẩm. Dự thảo này do Bộ Y tế xây dựng, với điểm nhấn là đề xuất tăng mức xử phạt tiền tối đa lên đến 100 triệu đồng đối với cá nhân và 200 triệu đồng đối với tổ chức.

Cụ thể, dự thảo đưa ra mức phạt từ 80 đến 100 triệu đồng đối với các hành vi nghiêm trọng như sử dụng động vật chết do bệnh hoặc dịch bệnh, hoặc động vật bị tiêu hủy theo quy định để chế biến thực phẩm; hoặc cung cấp, buôn bán các sản phẩm có nguồn gốc từ những loại động vật này với giá trị dưới 10 triệu đồng. Đồng thời, mức phạt tương tự cũng được đề xuất áp dụng đối với hành vi sử dụng nguyên liệu từ động vật, thực vật hoặc hóa chất không được phép dùng trong thực phẩm để sản xuất, chế biến.

Đối với trường hợp giá trị sản phẩm từ 10 triệu đồng trở lên nhưng chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm hình sự, hành vi vẫn bị xử phạt hành chính ở mức cao, thể hiện xu hướng siết chặt quản lý trong lĩnh vực an toàn thực phẩm.

Liên quan đến vấn đề này, ThS. Nguyễn Thị Thu Hồng từ Phân hiệu Trường Đại học Kiểm sát tại TP.HCM nhận định rằng tội sản xuất, buôn bán hàng giả xâm phạm trực tiếp đến trật tự quản lý kinh tế, đặc biệt là trật tự trong sản xuất và lưu thông hàng hóa. Hành vi này không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh hợp pháp của các doanh nghiệp mà còn làm suy giảm uy tín thương hiệu, gây mất ổn định thị trường và tiềm ẩn nguy cơ đối với sức khỏe, tính mạng người tiêu dùng.

Theo quy định pháp luật, đối tượng của tội sản xuất, buôn bán hàng giả rất đa dạng, bao gồm nhiều loại hàng hóa khác nhau, từ hàng tiêu dùng thông thường đến các sản phẩm chuyên biệt. Hàng giả được xác định dựa trên nhiều tiêu chí, chẳng hạn như không đúng về công dụng, bản chất, hoặc không đạt tiêu chuẩn chất lượng đã công bố. Trong nhiều trường hợp, hàng hóa có thể chỉ đạt dưới 70% tiêu chuẩn kỹ thuật tối thiểu theo quy định hoặc ghi trên nhãn mác.

Ngoài ra, hàng giả còn bao gồm các sản phẩm có dấu hiệu giả mạo về nguồn gốc, xuất xứ, nhãn hiệu, bao bì, mã số đăng ký hoặc mã vạch. Đối với các lĩnh vực đặc thù như dược phẩm, thuốc thú y hay thuốc bảo vệ thực vật, hàng giả có thể là sản phẩm không chứa hoạt chất cần thiết, thiếu thành phần đã đăng ký hoặc có thành phần sai lệch so với công bố.

Pháp luật hiện hành cũng quy định việc tách riêng một số nhóm hàng giả có mức độ nguy hiểm cao như thực phẩm, thuốc chữa bệnh hay vật tư nông nghiệp thành các tội danh độc lập. Điều này nhằm phản ánh đúng tính chất đặc biệt nghiêm trọng của các hành vi này, khi chúng có thể tác động trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng con người.

Trong trường hợp hàng giả thuộc các lĩnh vực khác nhau, người vi phạm sẽ bị xử lý theo các điều khoản tương ứng của Bộ luật Hình sự. Ví dụ, nếu hàng giả là thực phẩm thì áp dụng Điều 193; nếu là thuốc chữa bệnh thì áp dụng Điều 194; còn nếu liên quan đến tem, vé giả hoặc tiền giả thì sẽ bị xử lý theo các điều khoản khác có liên quan.

Từ những phân tích trên có thể thấy, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng phân định rõ giữa hàng giả và hàng kém chất lượng là cần thiết. Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả phòng, chống vi phạm mà còn đảm bảo nguyên tắc công bằng, minh bạch trong xử lý hình sự, phù hợp với thực tiễn phát triển của thị trường và yêu cầu bảo vệ người tiêu dùng.

An Dương