Nguy hại sức khỏe khi sử dụng phải giấm ăn làm từ axit công nghiệp

Những ngày giáp Tết, khi gian bếp mỗi nhà bắt đầu rộn ràng chuẩn bị cho mâm cơm sum họp, giấm – thứ gia vị quen thuộc dùng để muối dưa, trộn gỏi, pha nước chấm lại trở thành tâm điểm của nỗi lo an toàn thực phẩm. Tuy nhiên thông tin về việc hàng chục ngàn lít giấm làm từ axit công nghiệp pha nước lã bị phát hiện tại Nghệ An đã khiến nhiều người không khỏi giật mình, bởi thứ tưởng chừng vô hại ấy lại tiềm ẩn những rủi ro khó lường cho sức khỏe.

Theo phản ánh từ Tuổi Trẻ và VnExpress, cơ sở sản xuất giấm nói trên không sử dụng phương pháp lên men tự nhiên mà dùng axit axetic công nghiệp pha loãng với nước, sau đó đóng chai và bán ra thị trường như giấm ăn thông thường. Với hình thức bên ngoài khó phân biệt, loại giấm “hóa chất” này đã âm thầm len lỏi vào các chợ dân sinh, quán ăn nhỏ lẻ và cả gian bếp gia đình trong suốt một thời gian dài.

Không chỉ riêng Nghệ An, trước đó Phòng Cảnh sát Kinh tế Công an thành phố Đà Nẵng đã thông tin về việc phát hiện một cơ sở sản xuất giấm ăn không đạt chất lượng tại tổ 45, phường An Khê. Cơ sở này hoạt động với quy mô lớn, mỗi ngày đưa ra thị trường một lượng đáng kể sản phẩm được giới thiệu là giấm ăn dùng trong sinh hoạt hằng ngày.

Giấm làm từ axit công nghiệp pha nước lã tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Ảnh: Tuổi Trẻ

Theo ghi nhận của cơ quan chức năng, cơ sở do vợ chồng ông Kiều Văn Thanh (sinh năm 1980) và bà Bùi Song Hậu (sinh năm 1983) trực tiếp quản lý. Mỗi ngày, cơ sở này có thể cung ứng hơn 1.000 lít giấm thành phẩm ra thị trường. Tuy nhiên, trái với thông tin quảng bá là giấm gạo lứt lên men tự nhiên, sản phẩm thực tế được tạo ra bằng cách pha loãng axit axetic công nghiệp với nước giếng khoan theo tỷ lệ nhất định. Trong quá trình kiểm tra, lực lượng chức năng đã thu giữ hơn 2.000 chai giấm thành phẩm cùng nhiều can chứa axit axetic nguyên chất. Theo đánh giá ban đầu, nếu không được ngăn chặn kịp thời, số nguyên liệu này có thể tiếp tục được sử dụng để pha chế hàng chục nghìn lít giấm đưa ra thị trường, tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với sức khỏe người tiêu dùng.

Vụ việc một lần nữa cho thấy nguy cơ từ các sản phẩm gia vị không rõ nguồn gốc, nhất là khi được tiêu thụ rộng rãi qua các kênh phân phối nhỏ lẻ. Trong bối cảnh giáp Tết, khi nhu cầu sử dụng giấm tăng cao, việc lựa chọn sản phẩm có xuất xứ rõ ràng, được kiểm soát chất lượng là điều cần thiết để bảo đảm an toàn cho bữa ăn gia đình.

Trong nhiều gia đình Việt, hình ảnh hũ giấm có lớp màng trắng đục, dai dai, lơ lửng bên trên thường được gọi thân thương là “con giấm” – không hề xa lạ. Dưới góc nhìn khoa học, đó là sinh khối của vi khuẩn axit axetic (Acetobacter), hình thành trong quá trình lên men tự nhiên. Chính những vi sinh vật này đã chuyển hóa rượu, chuối, táo hay mật đường thành giấm ăn, tạo nên vị chua dịu, thanh nhẹ đặc trưng.

Giấm nuôi tự nhiên không chỉ góp phần làm dậy vị món ăn mà còn mang lại giá trị dinh dưỡng nhất định. Trong giấm lên men có chứa các axit amin, vitamin nhóm B, vitamin C và khoáng chất như kali, canxi. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cũng ghi nhận giấm lên men tự nhiên có thể hỗ trợ tiêu hóa, giúp giảm cảm giác đầy bụng sau những bữa ăn nhiều đạm, nhiều dầu mỡ – điều rất thường gặp trong những ngày Tết.

Trái ngược với giấm nuôi là giấm giả được pha từ axit công nghiệp. Theo các chuyên gia, axit axetic dùng trong công nghiệp thường phục vụ sản xuất hóa chất, dệt nhuộm, cao su hoặc chất tẩy rửa, không được sản xuất theo tiêu chuẩn thực phẩm. Khi pha loãng để sử dụng làm giấm ăn, loại axit này không mang lại giá trị dinh dưỡng nào và còn tiềm ẩn nguy cơ lẫn tạp chất độc hại.

Thạc sĩ dinh dưỡng Nguyễn Thanh Tùng (Viện Dinh dưỡng Quốc gia) cho biết trên báo Thanh Niên rằng việc sử dụng giấm pha từ axit công nghiệp có thể gây kích ứng niêm mạc dạ dày, đặc biệt với người có tiền sử viêm loét dạ dày. Đáng lo ngại hơn, theo cảnh báo của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), trong quá trình sản xuất hóa chất công nghiệp, axit có thể lẫn kim loại nặng như chì, thủy ngân hoặc thạch tín. Những chất này không gây hại tức thì mà âm thầm tích tụ trong cơ thể, ảnh hưởng lâu dài đến gan, thận và hệ thần kinh.

Với trẻ nhỏ, việc tiếp xúc kéo dài với kim loại nặng có thể tác động xấu đến sự phát triển trí não, khả năng tập trung và học tập. Đây là mối nguy khó nhận biết bằng cảm quan thông thường, khiến giấm giả trở thành hiểm họa âm thầm trong đời sống hằng ngày.

Theo khuyến cáo của các chuyên gia an toàn thực phẩm, người tiêu dùng có thể nhận biết giấm thật và giấm giả qua một số dấu hiệu cơ bản. Giấm nuôi tự nhiên thường có màu trắng ngà hoặc vàng nhạt, độ trong vừa phải; khi lắc nhẹ tạo bọt nhỏ và tan chậm. Mùi giấm chua thanh, không xộc lên mũi, và nếu để lâu có thể xuất hiện “con giấm” hoặc cặn lắng tự nhiên. Ngược lại, giấm pha từ axit công nghiệp thường trong suốt hoàn toàn, bọt lớn và tan nhanh, mùi chua gắt, hắc và không có hậu vị.

Trong bối cảnh giáp Tết, khi nhu cầu sử dụng giấm tăng cao, các chuyên gia khuyến nghị người tiêu dùng nên ưu tiên mua sản phẩm tại siêu thị, cửa hàng uy tín, có nhãn mác và địa chỉ sản xuất rõ ràng. Với những gia đình có điều kiện, tự nuôi một hũ giấm tại nhà từ chuối, táo hoặc cơm rượu cũng là cách an toàn, vừa giữ được hương vị truyền thống, vừa yên tâm cho sức khỏe.

Giấm là gia vị nhỏ nhưng hiện diện trong rất nhiều món ăn ngày Tết. Cẩn trọng từ những điều tưởng chừng giản dị nhất chính là cách để bảo vệ mâm cơm sum vầy, giữ trọn hương vị và sự an tâm cho cả gia đình trong những ngày đầu năm mới.

An Dương (T/h)