Phát triển công nghiệp: Sức bật từ địa phương và yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng

Phát triển công nghiệp tại các địa phương

Hưng Yên tiếp tục là điểm sáng với chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 11,71% nhờ phát triển mạnh công nghiệp hỗ trợ với hơn 190 doanh nghiệp tham gia các lĩnh vực cơ khí, điện – điện tử, dệt may, da giày. Tỉnh đồng thời thúc đẩy công nghiệp nông thôn, hỗ trợ làng nghề áp dụng công nghệ sạch và cải cách thủ tục để mở rộng chuỗi giá trị nội địa, từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp hiện đại gắn với đô thị – logistics đến năm 2045.

Khánh Hòa đặt mục tiêu trở thành “cực tăng trưởng mới” dựa trên hai trụ cột chiến lược là công nghiệp và năng lượng. Chỉ số sản xuất tăng 14,07% cho thấy nỗ lực của tỉnh trong việc phát triển ngành chế biến chế tạo truyền thống, đồng thời đặt mục tiêu năng lượng vào năm 2030, bao gồm điện gió, điện khí, hydrogen xanh và điện hạt nhân. Việc quy hoạch 33 cụm công nghiệp, thu hút công nghệ cao và tăng cường hợp tác quốc tế đang tạo nền tảng để tỉnh bứt phá.

Tại Hà Nội, chương trình phát triển sản phẩm công nghiệp chủ lực đạt kết quả nổi bật với 265 sản phẩm từ 181 doanh nghiệp, mang lại doanh thu gần 200.000 tỷ đồng và kim ngạch xuất khẩu gần 2 tỷ USD mỗi năm. Đây là đóng góp quan trọng giúp nâng cao vị thế “Make in Vietnam” trên thị trường quốc tế. Đề án phát triển SPCNCL đến năm 2030, tầm nhìn 2045 tiếp tục mở rộng phạm vi sản phẩm, tăng giá trị gia tăng và khả năng hội nhập toàn cầu.

Sinh viên tham quan triển lãm trưng bày sản phẩm tại hội nghị “Thúc đẩy hợp tác ba nhà trong lĩnh vực công nghiệp”.

Bổ sung vào bức tranh chung là mô hình liên kết “ba nhà”: Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp, được nhiều chuyên gia nhận định là hướng đi tất yếu để phát triển công nghiệp bền vững. Tuy nhiên, theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Châu Đình Thành, mô hình này vẫn còn hạn chế do thiếu hành lang pháp lý đầy đủ, đặc biệt là nghị định về hợp tác “ba nhà” trong R&D. Việc thiếu ưu đãi thuế, cơ chế quỹ đồng tài trợ và quy định rõ ràng về doanh nghiệp khởi nguồn, chuyển giao kết quả nghiên cứu khiến tiềm năng của mô hình chưa được khai thác tối đa.

Thực tế ngành công nghiệp hỗ trợ Việt Nam – với hơn 2.000 doanh nghiệp, trong đó TP. Hồ Chí Minh chiếm gần 40% – cũng phản ánh những thách thức tương tự. Theo ông Võ Sơn Điền- Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ TP.HCM, doanh nghiệp còn gặp hạn chế về vốn, công nghệ, nhân lực kỹ thuật và thiếu cầu nối hiệu quả với trường đại học, viện nghiên cứu. Khoảng cách giữa nghiên cứu học thuật và ứng dụng sản xuất vẫn lớn, gây khó khăn cho doanh nghiệp trong nâng cấp công nghệ và tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Dù vậy, những tín hiệu tích cực đã xuất hiện khi nhiều trường đại học kỹ thuật tại TP.HCM ký kết hợp tác với doanh nghiệp về đào tạo– nghiên cứu– thử nghiệm– chuyển giao công nghệ, giúp đưa sản phẩm sáng tạo vào thực tiễn. Ông Đào Xuân Đức- nguyên Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp KCN TP.HCM, đánh giá mô hình “ba nhà” đang phát huy hiệu quả khi cả nhà trường lẫn doanh nghiệp đều chủ động kết nối. Sinh viên khi thực tập đã được trả lương, doanh nghiệp được tuyển đúng nhân lực phù hợp ngay từ đầu, giúp rút ngắn thời gian đào tạo và tăng tốc chuyển giao công nghệ.

Thúc đẩy công nghiệp tăng trưởng bền vững

Để tạo bước đột phá trong phát triển công nghiệp, các địa phương cần tập trung hoàn thiện quy hoạch công nghiệp gắn với chiến lược phát triển kinh tế – xã hội, đảm bảo quỹ đất sạch, hạ tầng khu – cụm công nghiệp và kết nối logistics đồng bộ nhằm thu hút các dự án công nghệ cao. Việc đẩy mạnh chuyển đổi số trong doanh nghiệp, áp dụng tự động hóa, AI và dữ liệu lớn sẽ là chìa khóa để nâng cao năng suất, chất lượng và giảm chi phí sản xuất. Song song đó, Nhà nước cần sớm hoàn thiện hành lang pháp lý về hợp tác “ba nhà”, ban hành nghị định riêng cho mô hình này, đồng thời xây dựng cơ chế ưu đãi thuế và quỹ đồng tài trợ cho hoạt động nghiên cứu – phát triển, giúp doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư công nghệ và sản phẩm mới.

Sản xuất tại Công ty TNHH Ajax Systems Việt Nam, Khu Công nghiệp Minh Đức, phường Đường Hào.

Một giải pháp quan trọng khác là phát triển mạnh mô hình doanh nghiệp khởi nguồn (spin-off) trong trường đại học, cùng với cơ chế chuyển giao công nghệ có lợi nhuận minh bạch để bảo đảm hài hòa lợi ích giữa nhà trường, nhà khoa học và doanh nghiệp. Việc mở rộng hợp tác quốc tế nhằm thu hút chuyên gia, công nghệ và tài chính xanh cần đi đôi với nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tăng cường đào tạo kỹ thuật chuyên sâu trong các lĩnh vực then chốt như khuôn mẫu, tự động hóa, vật liệu mới, cơ khí chính xác và năng lượng sạch.

Ngoài ra, các khuyến nghị từ chuyên gia cho thấy, cần hình thành Trung tâm Chuyển đổi sản xuất tiên tiến trong khuôn viên các trường đại học kỹ thuật; xây dựng Quỹ hợp tác “ba nhà”; tăng cường liên kết vùng giữa khu công nghiệp và cơ sở đào tạo; đồng thời xây dựng nền tảng dữ liệu kết nối để chia sẻ nhu cầu nhân lực, đề tài nghiên cứu và công nghệ mới. Đây là nền tảng để thu hẹp khoảng cách giữa nghiên cứu và sản xuất, giúp doanh nghiệp nâng cao sức cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Việc triển khai đồng bộ các giải pháp này sẽ tạo nền móng vững chắc để công nghiệp Việt Nam tăng trưởng nhanh hơn, xanh hơn và bền vững hơn trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng khốc liệt.

Thanh Hiền