Quét mã truy xuất - ‘bộ lọc’ của thị trường trong kỷ nguyên số

Thực tế cho thấy, việc quét mã truy xuất nguồn gốc đang dần trở thành thói quen phổ biến của nhiều người khi mua sắm. Chỉ với một thao tác quét mã QR trên điện thoại thông minh, người tiêu dùng có thể kiểm tra thông tin về nơi sản xuất, đơn vị cung ứng, quy trình sản xuất, thời gian đóng gói hay hạn sử dụng của sản phẩm. Nhờ đó, người mua có thêm cơ sở để lựa chọn hàng hóa an toàn và hạn chế rủi ro khi mua phải sản phẩm kém chất lượng hoặc không rõ nguồn gốc.

Trong bối cảnh thị trường vẫn tồn tại nhiều loại hàng hóa chưa được kiểm soát chặt chẽ, việc minh bạch thông tin sản phẩm thông qua truy xuất nguồn gốc được xem là một giải pháp quan trọng giúp bảo vệ người tiêu dùng, đồng thời tạo áp lực buộc doanh nghiệp nâng cao tiêu chuẩn sản xuất.

Doanh nghiệp có sản phẩm gắn Tick xanh được ưu tiên trong hệ thống phân phối và người tiêu dùng quan tâm đến khả năng quét mã để truy xuất thông tin sản phẩm.

Không chỉ trong lĩnh vực thương mại, truy xuất nguồn gốc đang trở thành xu hướng tất yếu của ngành nông nghiệp. Tại Lâm Đồng, một trong những địa phương phát triển mạnh nông nghiệp công nghệ cao, các doanh nghiệp và nông dân đang tích cực ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc nhằm nâng cao giá trị nông sản.

Việc gắn mã truy xuất giúp minh bạch toàn bộ thông tin từ nguyên liệu đầu vào, quy trình sản xuất, chế biến đến quá trình lưu thông trên thị trường, qua đó giúp người tiêu dùng dễ dàng kiểm chứng chất lượng sản phẩm. Khi các cơ sở sản xuất kết hợp truy xuất nguồn gốc với các hệ thống quản lý chất lượng như VietGAP, HACCP, GMP hoặc HALAL, khả năng tiêu thụ sản phẩm có thể tăng từ 15–20% so với trước đây.

Để thúc đẩy quá trình này, Lâm Đồng đang xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu sản phẩm dùng chung, hỗ trợ doanh nghiệp và hợp tác xã tạo và quản lý mã QR, đồng thời kết nối dữ liệu với Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc quốc gia. Theo định hướng đến năm 2030, địa phương dự kiến hỗ trợ khoảng 1.000 doanh nghiệp, hợp tác xã và chủ thể OCOP đăng ký và duy trì nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm.

Tỉnh cũng lựa chọn 14 ngành hàng nông sản chủ lực như cà phê, chè, sầu riêng, thanh long, hồ tiêu, mắc ca, rau, củ, quả, hoa… để phát triển theo chuỗi giá trị gắn với truy xuất nguồn gốc.

Bên cạnh việc số hóa thông tin sản phẩm, nhiều sáng kiến từ phía cơ quan quản lý và hệ thống phân phối cũng đang góp phần củng cố niềm tin thị trường. Một trong những mô hình đang được triển khai là chương trình “Tick xanh trách nhiệm” tại các hệ thống siêu thị.

Tại nhiều siêu thị trên địa bàn TP.HCM, các sản phẩm có gắn biểu trưng “Tick xanh trách nhiệm” được bố trí nổi bật tại quầy kệ, thu hút sự quan tâm của người mua sắm. Một khách hàng (ngụ phường Thạnh Mỹ Tây) cho biết, thời gian gần đây, bà ưu tiên lựa chọn những sản phẩm có dấu hiệu nhận diện rõ ràng về kiểm định chất lượng.

Từ phía doanh nghiệp bán lẻ, nhiều hệ thống cũng cho biết, đã chủ động nâng mức kiểm soát chất lượng nhằm củng cố niềm tin của người tiêu dùng. Đại diện Saigon Co.op cho hay, hiện hệ thống có gần 100 nhà cung cấp với hơn 1.200 mặt hàng gắn “Tick xanh trách nhiệm”. Nếu như trước đây chương trình chủ yếu ở giai đoạn vận động, khuyến khích doanh nghiệp tham gia thì nay đã chuyển sang giai đoạn siết giám sát, từng bước định vị chất lượng hàng hóa trên kệ.

Theo đại diện đơn vị này, trong thời gian tới “Tick xanh trách nhiệm” sẽ được xem là một trong những tiêu chí quan trọng trong hoạt động kinh doanh, qua đó tạo thêm lợi thế cạnh tranh cho hệ thống trên thị trường bán lẻ.

Ông Nguyễn Nguyên Phương- Phó Giám đốc Sở Công Thương TP.HCM cho biết, thời gian qua ngành Công Thương đã phối hợp với các đơn vị liên quan để đẩy mạnh số lượng hàng hóa và đa dạng sản phẩm tham gia chương trình “Tick xanh trách nhiệm”, đồng thời triển khai các chương trình giá ưu đãi nhằm hỗ trợ người dân mua sắm trong mùa cao điểm Tết.

Không chỉ dừng ở việc nhà cung cấp tự công bố kết quả kiểm nghiệm, chương trình còn tăng cường hoạt động chủ động lấy mẫu hàng hóa của các đơn vị tham gia để kiểm nghiệm lại chất lượng. Đây được xem là điểm mới quan trọng nhằm bảo đảm tính khách quan và nâng cao trách nhiệm của nhà cung cấp đối với sản phẩm đưa ra thị trường.

Người tiêu dùng chỉ cần quét mã QR bằng smartphone là biết đầy đủ thông tin nguồn gốc của sản phẩm mình sắp mua.

“Có thể nói, thông qua Tick xanh trách nhiệm, các bên sẽ có thêm nhiều điểm tích cực, đặc biệt là niềm tin từ người tiêu dùng. Người tiêu dùng cũng có thêm cơ hội lựa chọn những sản phẩm được kiểm soát tốt hơn, minh bạch hơn. Chương trình bước đầu tạo hiệu ứng tích cực trong kiểm soát chất lượng hàng hóa, nâng cao niềm tin và định hướng tiêu dùng bền vững”, ông Nguyễn Nguyên Phương nhấn mạnh.

Sự kết hợp giữa công nghệ truy xuất nguồn gốc, hệ thống tiêu chuẩn chất lượng và các sáng kiến kiểm soát từ thị trường bán lẻ đang từng bước tạo nên “hệ sinh thái minh bạch” cho hàng hóa. Khi thông tin sản phẩm được số hóa và kiểm chứng đa tầng, người tiêu dùng có thể chủ động đánh giá chất lượng trước khi quyết định mua sắm.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, truy xuất nguồn gốc cùng các chương trình kiểm soát chất lượng đang trở thành nền tảng quan trọng để xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch và bền vững. Khi mỗi sản phẩm đều có “hồ sơ điện tử” rõ ràng và được kiểm soát bởi nhiều lớp tiêu chuẩn, thị trường sẽ dần hình thành cơ chế sàng lọc tự nhiên: sản phẩm chất lượng sẽ được ưu tiên lựa chọn, trong khi những sản phẩm thiếu minh bạch sẽ khó tồn tại lâu dài.

Hiền Anh