Hoàn thiện tiêu chuẩn quốc gia thiết kế đường sắt cho người khuyết tật

Bộ Xây dựng đang tổ chức lấy ý kiến rộng rãi đối với dự thảo Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) "Ứng dụng đường sắt - Thiết kế sử dụng thuận tiện cho người khuyết tật - Các yêu cầu chung".

Việc này diễn ra trong bối cảnh đầu tư đường sắt đô thị được đẩy mạnh, đặt ra yêu cầu sớm hoàn thiện khung kỹ thuật để bảo đảm khả năng tiếp cận an toàn, bình đẳng cho người khuyết tật trong hệ thống đường sắt. Dự thảo TCVN do Cục Đường sắt Việt Nam tổ chức xây dựng, hoàn thiện ở cấp cơ sở và trình thẩm định.

Bộ tiêu chuẩn gồm 3 phần: Phần 1 - Độ tương phản (mã số TC2553); Phần 2 - Thông tin (mã số TC2554); Phần 3 - Đặc trưng quang học và ma sát (mã số TC2555).

Theo đơn vị soạn thảo, thiết lập và tuân thủ các bộ tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất là yêu cầu nền tảng trong quá trình hiện đại hóa và mở rộng mạng lưới đường sắt, nhất là đường sắt đô thị.

Xây dựng tiêu chuẩn quốc gia về thiết kế đường sắt thuận tiện với người khuyết tật

Đơn vị soạn thảo cho biết, tại các quốc gia có ngành công nghiệp đường sắt phát triển, hệ thống tiêu chuẩn được xây dựng bài bản để bảo đảm tính tương thích, đồng bộ giữa các tuyến trong cùng mạng lưới.

Các yêu cầu bao phủ nhiều cấu phần, từ hạ tầng, phương tiện, tín hiệu - điều khiển, viễn thông đến thiết bị nhà ga và các thành phần hỗ trợ vận hành. Không chỉ dừng ở yếu tố kỹ thuật, xu hướng giao thông bền vững trên thế giới còn nhấn mạnh khả năng tiếp cận an toàn, chi phí hợp lý và sự thuận tiện cho mọi nhóm hành khách.

Trong đó có người khuyết tật, người cao tuổi, trẻ em và các nhóm dễ bị tổn thương. Khả năng tiếp cận độc lập, bình đẳng với giao thông công cộng được nhìn nhận là yếu tố góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống, mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục, việc làm và các dịch vụ y tế, xã hội.

Tại các quốc gia có ngành công nghiệp đường sắt phát triển, hệ thống tiêu chuẩn được xây dựng bài bản, bảo đảm tính tương thích và đồng bộ giữa các tuyến trong cùng mạng lưới, từ hạ tầng, phương tiện, tín hiệu - điều khiển, viễn thông đến thiết bị nhà ga và các cấu phần hỗ trợ vận hành.

Không chỉ dừng ở yêu cầu kỹ thuật, xu hướng phát triển giao thông bền vững trên thế giới còn đặt trọng tâm vào khả năng tiếp cận an toàn, chi phí hợp lý và thuận tiện cho mọi đối tượng, bao gồm người khuyết tật, người cao tuổi, trẻ em và các nhóm hành khách dễ bị tổn thương.

Khả năng tiếp cận độc lập, bình đẳng đối với giao thông công cộng không chỉ cải thiện chất lượng cuộc sống mà còn mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục, việc làm và các dịch vụ y tế, xã hội.

Tại châu Âu, các yêu cầu này được quy định chặt chẽ trong các bộ tiêu chuẩn EN, hình thành khung kỹ thuật toàn diện cho thiết kế, thi công, lắp đặt và khai thác hệ thống đường sắt. Nhờ đó, người khuyết tật có thể tiếp cận giao thông đường sắt một cách thuận tiện, an toàn và không bị phân biệt.

Cụ thể, phương tiện phải được bố trí tay vịn, ghế ưu tiên, thiết bị hiển thị thông tin phù hợp, vị trí dành cho xe lăn, lối lên xuống thuận tiện. Hạ tầng nhà ga cần có đường dốc, tay vịn, gạch dẫn hướng cho người khiếm thị, lối đi không chướng ngại vật…

Trong khi đó, tại Việt Nam, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và tiêu chuẩn liên quan đến thiết kế phục vụ người khuyết tật đã được hình thành nhưng còn thiếu tính đồng bộ và chuyên sâu trong lĩnh vực vận tải hành khách công cộng, đặc biệt là đường sắt và đường sắt đô thị.

Các quy định hiện hành chủ yếu tập trung vào yêu cầu tiếp cận chung đối với công trình xây dựng; các thông số kỹ thuật đặc thù cho nhà ga, phương tiện và hệ thống thông tin hành khách chưa được chuẩn hóa đầy đủ.

Bảo Linh