Sửa đổi quy định về Quỹ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa

Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2018, trong đó Điều 20 có quy định địa vị pháp lý và chức năng của Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. Ngày 10/5/2019, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 39/2019/NĐ-CP về tổ chức và hoạt động của Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa (sau đây viết tắt là Nghị định số 39/2019/NĐ-CP). Nghị định có hiệu lực từ ngày 01/7/2019.

Theo quy định tại Nghị định số 39/2019/NĐ-CP, Quỹ được chuyển đổi mô hình hoạt động từ đơn vị sự nghiệp công lập sang qũy tài chính nhà nước hoạt động theo mô hình Công ty TNHH một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ. Đối tượng hỗ trợ của Quỹ được tập trung vào hai loại hình: (i) DNNVV khởi nghiệp sáng tạo; (ii) DNNVV tham gia cụm liên kết ngành, chuỗi giá trị. Việc thay đổi đối tượng hỗ trợ của Quỹ được thực hiện theo đúng định hướng của Luật Hỗ trợ DNNVV về việc tập trung nguồn lực hỗ trợ để phát triển các nhóm đối tượng nêu trên.

Chức năng, nhiệm vụ của Quỹ được mở rộng hơn so với quy định tại Quyết định 601/QĐ-TTg. Quỹ được thực hiện chức năng cho vay, bao gồm cho vay trực tiếp và cho vay gián tiếp và tài trợ cho DNNVV. Bên cạnh đó, Quỹ được tổ chức các hoạt động hỗ trợ tăng cường năng lực cho DNNVV như hội thảo, truyền thông, đào tạo, tư vấn, xúc tiến đầu tư... Đồng thời, Quỹ được tiếp nhận, quản lý và sử dụng vốn vay, tài trợ, viện trợ, đóng góp, uỷ thác từ các cá nhân, tổ chức trong nước và quốc tế. Đây là mô hình hỗ trợ DNNVV đa chức năng, đã được áp dụng thành công tại các nước phát triển (như Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore), giúp DNNVV có nhiều cơ hội tiếp cận hoạt động hỗ trợ của Nhà nước.

 Ảnh minh hoạ

Tuy nhiên, trong gần 3 năm triển khai Nghị định số 39/2019/NĐ-CP còn gặp một số khó khăn, vướng mắc như chưa có khung pháp lý quy định về quản lý các Quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách. Mỗi quỹ đều có văn bản điều chỉnh riêng, dẫn đến tình trạng xảy ra nhiều vướng mắc trong quản lý và vận hành Quỹ.

Trong bối cảnh đó, để Quỹ có thể triển khai được hoạt động hỗ trợ, Nghị định số 39/2019/NĐ-CP đã quy định Quỹ Phát triển DNNVV là quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách hoạt động theo mô hình công ty TNHH 100% vốn nhà nước. Nghị định số 39/2019/NĐ-CP có các quy định đặc thù về “mô hình” áp dụng với Quỹ để phù hợp với bản chất là “quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách” và khác với quy định về “quản trị công ty TNHH 100% vốn nhà nước”, ví dụ như: mục tiêu không vì lợi nhuận của Quỹ, quy định về tiêu chuẩn, nhiệm vụ, quyền hạn của người quản lý Quỹ, phương thức cho vay trực tiếp và cho vay gián tiếp, về bảo đảm an toàn vốn và tỷ lệ chấp nhận rủi ro, về đánh giá kết quả hoạt động, về chế độ kế toán v.v…

Khi xây dựng Nghị định 39/2019/NĐ-CP, Cơ quan soạn thảo đã thống nhất trình Chính phủ việc xác định Quỹ là quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách hoạt động theo mô hình Công ty TNHH một thành viên do nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, không phải là doanh nghiệp, nên những nội dung đặc thù của Quỹ đã được quy định cụ thể tại Nghị định, những nội dung nào cần áp dụng theo quy định pháp luật về doanh nghiệp đã được quy định cụ thể tại Nghị định 39/2019/NĐ-CP để dẫn chiếu sang các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan.

Tuy nhiên, thực tế triển khai Nghị định số 39/2019/NĐ-CP, quy định Quỹ hoạt động theo “mô hình Công ty TNHH MTV do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ” dễ gây nhầm lẫn với doanh nghiệp, một số đơn vị và cá nhân có trách nhiệm tổ chức thực hiện lại có quan điểm phải áp dụng toàn bộ quy định từ Luật doanh nghiệp vào hoạt động của Quỹ, dẫn đến nhiều vướng mắc trong tổ chức và hoạt động của Quỹ thời gian qua, ảnh hưởng đến hiệu quả hỗ trợ DNNVV.

Luật quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp có quy định phải bảo toàn và phát triển vốn của nhà nước, quy định này gây khó khăn cho Quỹ khi chuyển đổi mô hình tổ chức sang Công ty TNHH MTV do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ. Quỹ hỗ trợ DNNVV thông qua cho vay hoặc tài trợ vốn thì có rủi ro xảy ra làm mất vốn, đặc biệt là hoạt động cho vay đối với DNNVV khởi nghiệp sáng tạo.

Hoạt động hỗ trợ của Quỹ tiềm ẩn nhiều rủi ro khó có thể đảm bảo đồng thời mục tiêu giải ngân số lượng lớn với mục tiêu bảo đảm an toàn vốn. Do đặc thù của DNNVV Việt Nam là năng lực quản trị điều hành yếu, thông tin tài chính kém minh bạch, luôn thiếu tài sản bảo đảm, khó đáp ứng các quy định về cấp tín dụng hơn so với DN khác. Việc hỗ trợ DNNVV nói chung và DNNVV khởi nghiệp sáng tạo nói riêng luôn gặp nhiều khó khăn, rủi ro hơn so với hỗ trợ DN thông thường, đã ổn định hoạt động…

Trong khi đó, quy định pháp luật hiện nay còn chồng chéo; chưa có cơ chế bảo vệ cán bộ trong thực thi các nhiệm vụ có rủi ro cao. Chủ trương về đẩy mạnh cho vay, hỗ trợ các DNNVV đã được ban hành, nhưng quy định pháp luật về cho vay thì không thay đổi như: cơ chế quản lý, quy định về an toàn vốn, quy trình, thủ tục, điều kiện, tiêu chuẩn vay, điều kiện về bảo đảm tiền vay… Do đó, Quỹ gặp khó khăn trong việc thực hiện giải ngân cho DN.

Hiện nay, khung pháp lý tín dụng cho DNNVV còn hạn chế, Ngân hàng Nhà nước chưa có chuẩn đánh giá năng lực tín dụng dành riêng cho DNNVV. Các ngân hàng thương mại đều áp dụng chuẩn đánh giá chung đối với doanh nghiệp. Đồng thời, các NHTM phải tuân thủ các quy định về quản trị rủi ro quốc tế theo nguyên tắc Basel II. Với bản chất nội tại của DNNVV (hầu hết doanh nghiệp đều thiếu tài sản đảm bảo, báo cáo tài chính kém minh bạch, đầy đủ), rất khó có thể đáp ứng các tiêu chí quản trị rủi ro ngày càng chặt chẽ của Basel.

Các DNNVV còn chưa chủ động nắm bắt thông tin, còn phụ thuộc nhiều vào vai trò tư vấn tài chính của các ngân hàng mà DNNVV có quan hệ tín dụng. Bên cạnh đó, DNNVV chưa có ý thức chủ động cung cấp thông tin tài chính minh bạch, xây dựng dự án đúng mục đích sản xuất kinh doanh. Đặc biệt, tình trạng một DN có 2 hệ thống sổ sách kế toán, 2 loại báo cáo tài chính hoặc kê khai tăng nhu cầu vay vốn so với dự toán thực tế để triển khai dự án nhằm mục đích được phê duyệt hạn mức cho vay cao là phổ biến.

Tiêu chí để xác định DNNVV tham gia Cụm liên kết ngành, Chuỗi giá trị theo quy định của Luật Hỗ trợ DNNVV và các văn bản hướng dẫn thi hành còn chưa cụ thể. Đến ngày 26/8/2021, Chính phủ ban hành Nghị định số 80/2021/NĐ-CP và ngày 10/5/2022, Bộ Kế hoạch và Đầu tư ban hành Thông tư số 06/2022/TT-BKHĐT để hướng dẫn nội dung này.

Để phù hợp với quy định của Luật Hỗ trợ DNNVV, Nghị định số 80/2021/NĐ-CP ngày 26 tháng 8 năm 2021 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, đáp ứng yêu cầu thực tiễn và kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức và hoạt động của Quỹ Phát triển DNNVV, việc ban hành Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 39/2019/NĐ-CP là cần thiết.

Bộ KH&ĐT cho biết, mục đích xây dựng Nghị định, hoàn thiện các quy định về địa vị pháp lý, mục tiêu hoạt động, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức, hoạt động cho vay, hoạt động tài trợ, xử lý rủi ro, quản lý tài chính, giám sát và đánh giá hoạt động, tổ chức thực hiện nhằm đảm bảo phù hợp với quy định của các văn bản quy phạm pháp luật mới được ban hành như Luật Doanh nghiệp 2020, Nghị định số 80/2021/NĐ-CP ngày 26 tháng 8 năm 2021 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa và sự phù hợp với tình hình thực tiễn.

Quan điểm chỉ đạo xây dựng Nghị định là bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật. Sửa đổi những quy định chưa phù hợp, bổ sung, cập nhật nội dung dựa trên nguyên tắc vận dụng hợp lý các văn bản quy phạm pháp luật mới được ban hành và phù hợp với tình hình thực tiễn.

Bảo Lâm