Tái tạo phụ phẩm nông nghiệp - gia tăng chuỗi giá trị trong kinh tế tuần hoàn

author 15:43 10/09/2021

(VietQ.vn) - Nước ta có nền nông nghiệp nhiệt đới phát triển, sản lượng sản phẩm lớn, đa dạng. Trong quá trình sản xuất, sơ chế, chế biến nông sản, tỷ lệ phụ phẩm từ ngành nông nghiệp rất lớn. Ở góc độ nền kinh tế tuần hoàn gắn với tăng trưởng xanh, nguồn phụ phẩm này phải được xem là tài nguyên tái tạo, là đầu vào quan trọng của quá trình tuần hoàn nhằm kéo dài chuỗi giá trị gia tăng trong kinh tế nông nghiệp.

Đây là khẳng định của Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Trần Thanh Nam tại Hội thảo trực tuyến "Hiện trạng phụ phẩm nông, lâm, thủy sản ở vùng Nam Bộ và đề xuất giải pháp” ngày 10/9/2021. Hội thảo có sự tham gia của các nhà khoa học nông nghiệp, đại diện các Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) và một số doanh nghiệp nông nghiệp.

Phụ phẩm nông nghiệp- nguồn tài nguyên tiềm năng lớn

Theo số liệu thống kê, tổng khối lượng phụ phẩm nông nghiệp ở nước ta năm 2020 là trên 156,8 triệu tấn, bao gồm: 88,9 triệu tấn phụ phẩm sau thu hoạch từ cây trồng, từ quá trình chế biến nông sản của ngành trồng trọt, 61,4 triệu tấn phân gia súc, gia cầm từ ngành chăn nuôi, 5,5 triệu tấn từ ngành lâm nghiệp và khoảng gần 1 triệu tấn từ ngành thủy sản.

Phụ phẩm của ngành trồng trọt có 3 nguồn khác nhau, bao gồm phụ phẩm sau thu hoạch chủ yếu từ các loại cây hằng năm, từ các loại cây lâu năm và từ quá trình chế biến các loại hạt, củ, quả, rau… Năm 2020, ngành trồng trọt có 88,9 triệu tấn phụ phẩm.

Phụ phẩm rơm lúa được sử dụng làm nấm rơm mang lại thu nhập tốt cho bà con nông dân. 

Phụ phẩm trồng trọt sau thu hoạch có khối lượng lớn từ các cây trồng chính, bao gồm: rơm lúa 42,8 triệu tấn, thân cây ngô 10 triệu tấn, rau và quả 3,6 triệu tấn, thân cây sắn 3,1 triệu tấn, quả giả đào lộn hột 3,1 triệu tấn và các loại khác 6,1 triệu tấn.

Phụ phẩm từ quá trình chế biến nông sản của ngành trồng trọt có khối lượng lớn, bao gồm: vỏ trấu 8,6 triệu tấn, bã mía 3,5 triệu tấn, lõi ngô 1,4 triệu tấn, vỏ củ sắn 1,3 triệu tấn và các loại khác là 2 triệu tấn. 

Phụ phẩm rơm lúa được sử dụng làm thức ăn thô cho gia súc ăn cỏ; làm chất độn chuồng, đệm lót sinh học cho vật nuôi; làm nấm rơm; phủ luống, phủ gốc cho cây trồng; sử dụng để lót các loại quả; bán, ủ compost làm phân bón. Tuy nhiên, tại một số nơi thuộc miền Bắc, miền Trung, một lượng đáng kể rơm được đốt ngay tại ruộng gây ô nhiễm không khí, gây cản trở giao thông, ảnh hưởng đến sức khỏe con người. Đây là hành vi bị cấm theo quy định về pháp luật môi trường.

Theo Tổ công tác 970 của Bộ NN&PTNT, thị trường thu gom, đóng gói, vận chuyển và buôn bán rơm lúa ở vùng ĐBSCL ngày càng phát triển. Trong vụ Đông Xuân năm 2021 ở tỉnh Đồng Tháp, giá rơm tại ruộng khoảng gần 400 đồng/kg, giá rơm cạnh đường giao thông liên xã là 15 ngàn đồng/bó tương đương 1.250 đồng/kg; giá bán rơm tại cơ sở sử dụng cho nuôi gia súc, làm nấm, làm vườn…, khoảng 25 ngàn/bó tương đương 2.083 đồng/kg. Như vậy, người nông dân trồng lúa, ngoài thu thóc thì sau khi gặt xong có thể thu thêm bình quân 550 ngàn đồng cho một ha rơm lúa.

Điều tra tại 44 nhà máy xay, sát gạo trên cả nước năm 2018 cho thấy, tỷ lệ trung bình về trấu chiếm tới 20,3% tổng khối lượng lúa khô đưa vào xay. Trong đó, 28,7% lượng trấu được các nhà máy xay sử dụng ngay tại nhà máy để sấy thóc. Phần còn lại được đem bán làm đệm lót sinh học trong chăn nuôi, để lót hoa quả khi vận chuyển, ép viên tổ ong để đun, sản xuất than hoạt tính biochar, làm đầu vào cho các nhà máy sinh khối để phát điện…

Về phụ phẩm chăn nuôi, năm 2020, tổng đàn gia súc, gia cầm nước ta thải ra trên 61,4 triệu tấn phân và trên 55 triệu tấn nước tiểu. Ngoài ra, hằng năm có nhiều triệu tấn chất độn chuồng thải ra từ ngành chăn nuôi. Trong đó, phần lớn lượng phân vật nuôi được bán và sử dụng làm phân bón hữu cơ, một phần được đưa xuống công trình khí sinh học để chạy máy phát điện hoặc sử dụng đun nấu, thắp sáng… tại cơ sở chăn nuôi.

Với ngành lâm nghiệp, năm 2020, tổng phụ phẩm của ngành lâm nghiệp là 5,5 triệu tấn, chủ yếu là vỏ cây keo, bạch đàn, mùn cưa và vụn gỗ. Ở quy mô công nghiệp, mùn cưa được ép viên để đun nấu, ép làm vật liệu xây dựng hoặc xử lý hóa học để sản xuất cồn công nghiệp vì chứa tới 50% cellulose.

Đáng chú ý, vỏ keo được một số doanh nghiệp chăn nuôi bò thịt thu gom, nghiền, xử lý vi sinh làm đệm lót sinh học trong chuồng nuôi bò. Điển hình là Công ty T&T 159 ở Hòa Bình áp dụng thành công cho 6.000 con bò và sử dụng đệm lót, phân bò, nước tiểu sau khi hót khỏi chuồng để sản xuất phân bón hữu cơ, phân bón hữu cơ vi sinh.

Các phụ phẩm thủy sản chủ yếu cá, tôm nuôi hoặc đánh bắt nhưng bảo quản chưa phù hợp nên bị loại thải hoặc là phụ phẩm từ quá trình chế biến ở các cơ sở chế biến thủy sản thường được sử dụng làm thức ăn cho chăn nuôi như bột protein, dầu cá, dịch protein thủy phân, làm phân bón hữu cơ.

Năm 2020, ngành chế biến phụ phẩm thủy sản ở nước ta mới đạt khoảng 275 triệu USD, nhưng nếu khai thác hết nguồn phụ phẩm gần 1 triệu tấn của ngành thủy sản bằng các công nghệ cao thì có thể thu về 4-5 tỷ USD.

Chuyển đổi tư duy trong sử dụng phụ phẩm, gia tăng giá trị chuỗi nông sản

Theo đại diện các Sở NN&PTNT Vĩnh Long, Tiền Giang, Cần Thơ, Đồng Nai, hiện ngành nông nghiệp nước ta, năng suất và khai thác sản lượng đã gần đạt ngưỡng, nên phụ phẩm nông nghiệp chính là nguồn tài nguyên lớn, có thể khai thác hiệu quả để nâng cao giá trị gia tăng cho người nông dân, các hợp tác xã và doanh nghiệp.

Chẳng hạn, việc sản xuất nấm rơm từ lượng rơm sau thu hoạch có thể mang lại nguồn thu nhập tốt cho người nông dân. Hay đầu tư công nghệ cao vào chế biến phụ phẩm thủy sản làm nguyên liệu cho ngành mỹ phẩm, dược phẩm, y tế, nông nghiệp, đặc biệt là sản xuất nguyên liệu thức ăn cho nuôi… có tiềm năng lớn, đặt nền móng cho kinh tế tuần hoàn trong ngành thủy sản.

 
Trong những năm gần đây, đã xuất hiện những mô hình công ty chế biến thủy sản đầu tư công nghệ cao vào chế biến phụ phẩm mang lại gia trị gia tăng cao: Công ty CP Vĩnh Hoàn Collagen ở tỉnh Đồng Tháp là doanh nghiệp đầu tiên của cả nước chế biến đầu cá, ruột cá, xương cá, đuôi cá làm bột cá - nguyên liệu cho thức ăn chăn nuôi; từ năm 2015, Công ty đã xây dựng một nhà máy sản xuất collagen và gelatin từ da cá tra; Công ty TNHH sản xuất và kinh doanh Chitosan sản xuất Chitin từ vỏ tôm, xương mực; sản xuất chitosan và phân bón hữu cơ từ phụ phẩm chế biến thủy sản.
 

Tuy nhiên, các đại biểu cho rằng, để giải quyết vấn đề này, cần sự vào cuộc của nhiều ngành, nhiều cấp, từ các nhà làm chính sách, nhà quản lý đến doanh nghiệp và người nông dân, đặc biệt là sự vào cuộc của các nhà khoa học, để có cái nhìn tổng thể, thống nhất nhằm nâng cao thu nhập cho người dân, đồng thời giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

Theo đó, cần có cơ chế, chính sách đầu tư để khuyến khích đủ hấp dẫn các doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực thu gom, đóng gói, vận chuyển, bảo quản, chế biến các phụ phẩm trồng trọt, chăn nuôi để nối dài chuỗi giá trị gia tăng trong nông nghiệp.

Phát triển, hoàn thiện và xây dựng quy trình chăn nuôi tuần hoàn, ưu tiên cho sự phối hợp hiệu quả giữa trồng trọt và chăn nuôi để phụ phẩm của ngành này là đầu vào của ngành kia và ngược lại để phát triển bền vững, ứng phó với biến đổi khí hậu và kéo dài chuỗi giá trị nông sản.

Thứ trưởng Trần Thanh Nam cho rằng, nguyên liệu phụ phẩm nông nghiệp không phải là phế phẩm mà là nguồn tài nguyên đã ngủ quên lâu nay, bị lãng phí rất nhiều. Đây là nguồn tài nguyên có tiềm năng rất lớn, phải đặt đúng vị trí của nó.

Phải chuyển đổi tư duy trong sử dụng phụ phẩm nông nghiệp. Nguồn nguyên liệu này không chỉ đơn thuần làm phân bón hữu cơ, mà có thể dùng để sản xuất ra nhiều sản phẩm có giá trị cao, như vỏ thanh long làm chất tạo màu, vỏ sầu riêng làm than hoạt tính. Hơn nữa, chính nguồn nguyên liệu phụ phẩm sẽ tạo ra ngành nghề mới ở nông thôn, tạo việc làm cho nhiều lao động, đây là hướng mở mới rất nhiều triển vọng cho ngành nông nghiệp- Thứ trưởng Trần Thanh Nam nhấn mạnh.

Thứ trưởng cho biết, Bộ NN&PTNT đã có chỉ đạo đưa các nội dụng về phụ phẩm vào các đề án của Bộ, đề xuất coi phụ phẩm là tiềm năng thế mạnh để sản xuất kinh tế tuần hoàn nhằm phát huy tiềm năng thế mạnh của nguồn phụ phẩm. Bộ cũng đã chỉ đạo, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia tổ chức hội thảo về sử dụng nguyên liệu phụ phẩm là tiềm năng thế mạnh trong kinh tế tuần hoàn; xây dựng chương trình đào tạo cho nông dân về sử dụng nguyên liệu phụ phẩm để gia tăng giá trị chuỗi nông sản.

Lê Kim Liên

Thích và chia sẻ bài viết:

tin liên quan

video hot

Về đầu trang