Người dùng cần phòng vệ khi sử dụng thanh toán xuyên biên giới

Thanh toán xuyên biên giới đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh mẽ, đặc biệt tại các nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam. Nhiều báo cáo từ tổ chức tài chính quốc tế và hệ thống ngân hàng cho thấy quy mô thị trường này duy trì mức tăng hai con số mỗi năm. Động lực đến từ sự phục hồi rõ nét của du lịch quốc tế sau đại dịch, cùng với xu hướng mua sắm xuyên biên giới ngày càng phổ biến trên các nền tảng thương mại điện tử.

Sự phát triển của hạ tầng công nghệ được xem là nền tảng cốt lõi thúc đẩy quá trình này. Các mạng lưới thanh toán toàn cầu như Visa, Mastercard hay nền tảng trung gian như PayPal đã góp phần rút ngắn đáng kể thời gian xử lý giao dịch, từ vài ngày xuống chỉ còn vài giây. Đồng thời, nhiều ngân hàng trong nước cũng đẩy mạnh chuyển đổi số, tích hợp tính năng thanh toán quốc tế trực tiếp trên ứng dụng ngân hàng, giúp người dùng dễ dàng thực hiện giao dịch mọi lúc, mọi nơi.

Thực tế cho thấy, tỷ lệ khách hàng sử dụng thẻ để thanh toán quốc tế thông qua các nền tảng số đang gia tăng nhanh chóng, đặc biệt ở nhóm người trẻ. Điều này phản ánh sự thay đổi rõ rệt trong hành vi tiêu dùng, khi yếu tố tiện lợi, nhanh chóng và trải nghiệm số được đặt lên hàng đầu.

Thanh toán xuyên biên giới tiềm ẩn nhiều rủi ro nên cẩn trọng. Ảnh minh họa

Theo bà Nguyễn Thị Thu – Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước, thanh toán xuyên biên giới là các giao dịch tài chính diễn ra giữa các bên ở hai quốc gia khác nhau. Những giao dịch này thường liên quan đến nhiều loại tiền tệ và phải tuân thủ các quy trình đặc thù, bao gồm cả quy trình xử lý và quyết toán ngoại hối.

Xét về phương thức kết nối, hiện có hai hướng tiếp cận chính là song phương và đa phương. Ở cấp độ song phương, một số mô hình kết nối đã được triển khai như hệ thống UPI của Ấn Độ liên kết với PayNow của Singapore, hay PayNow kết nối với PromptPay của Thái Lan thông qua mã QR. Trong khi đó, các sáng kiến đa phương đang dần hình thành với sự tham gia của nhiều quốc gia, tiêu biểu như dự án Nexus tại khu vực ASEAN-5, P27 tại Bắc Âu hay mBridge.

Tại Việt Nam, ông Nguyễn Hoàng Long – Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Thanh toán Quốc gia Việt Nam (Napas) nhận định, hệ sinh thái thanh toán hiện vẫn còn phân mảnh. Các phương thức như thẻ quốc tế, thẻ nội địa, ví điện tử hay QR code tồn tại song song nhưng chưa có sự liên thông hiệu quả với các hệ thống thanh toán quốc tế.

Điều này dẫn đến thực tế là nhiều khách du lịch nước ngoài, đặc biệt từ các thị trường lớn như Trung Quốc, Thái Lan hay Hàn Quốc, vẫn gặp khó khăn khi chi tiêu tại các điểm bán nhỏ lẻ như chợ truyền thống, quán ăn hay cửa hàng quy mô nhỏ. Ngược lại, doanh nghiệp Việt Nam cũng chưa tận dụng được hết tiềm năng chi tiêu của khách quốc tế do hạn chế về hạ tầng thanh toán tương thích.

Ở góc độ an ninh, ông Vũ Ngọc Sơn – đại diện Hiệp hội An ninh mạng quốc gia cho rằng, thanh toán quốc tế đang trở thành động lực quan trọng của thương mại và đầu tư toàn cầu trong kỷ nguyên số. Các hệ thống như SWIFT, thẻ tín dụng quốc tế hay ví điện tử xuyên biên giới đã góp phần kết nối hàng triệu cá nhân và doanh nghiệp trên toàn thế giới.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng này cũng kéo theo nhiều rủi ro về an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Các cuộc tấn công mạng ngày càng tinh vi, không chỉ gây thiệt hại tài chính lớn mà còn ảnh hưởng đến niềm tin của người dùng và sự ổn định của hệ thống tài chính.

Theo phân tích, động cơ chính của các cuộc tấn công thường là lợi ích kinh tế, thông qua việc đánh cắp thông tin thẻ, chiếm đoạt tiền hoặc khai thác lỗ hổng trong ví điện tử. Ngoài ra, một số nhóm tin tặc còn mang mục đích phá hoại hoặc chính trị, nhằm làm suy giảm uy tín của các tổ chức tài chính hoặc quốc gia. Khối lượng giao dịch lớn trong thanh toán quốc tế cũng bị lợi dụng để che giấu các hoạt động rửa tiền.

Các hình thức tấn công phổ biến bao gồm gửi email hoặc tin nhắn giả mạo để đánh cắp thông tin đăng nhập, tạo website giả ngân hàng, hoặc cài đặt phần mềm độc hại vào hệ thống thanh toán. Những phần mềm này có thể ghi lại thao tác bàn phím, thay đổi thông tin giao dịch hoặc mã hóa dữ liệu để tống tiền.

Bên cạnh đó, rủi ro còn đến từ chính thói quen người dùng, như việc nhập thông tin thẻ trên các website không đảm bảo an toàn. Các hình thức lừa đảo trực tuyến như phishing hay ứng dụng giả mạo đang gia tăng, trong khi việc xử lý tranh chấp quốc tế lại phức tạp và mất nhiều thời gian do liên quan đến nhiều bên và quy định pháp lý khác nhau.

Để giảm thiểu rủi ro, các chuyên gia khuyến nghị nhà cung cấp dịch vụ cần tăng cường bảo mật hệ thống, thường xuyên cập nhật và vá lỗi phần mềm, triển khai xác thực đa yếu tố và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giám sát giao dịch bất thường.

Về phía người dùng, cần thận trọng khi tiếp nhận các thông tin liên quan đến thanh toán quốc tế, hạn chế sử dụng mạng Wi-Fi công cộng cho giao dịch tài chính và ưu tiên các phương thức thanh toán có kiểm soát như thẻ ảo hoặc ví điện tử giới hạn số dư. Đồng thời, việc lựa chọn nền tảng uy tín, kích hoạt các lớp bảo mật bổ sung và không lưu thông tin thẻ không cần thiết cũng là những biện pháp quan trọng.

Ở tầm vĩ mô, việc hoàn thiện khung pháp lý về bảo vệ dữ liệu cá nhân, tăng cường hợp tác quốc tế trong chia sẻ thông tin và xây dựng cơ chế ứng phó sự cố xuyên biên giới là những yếu tố cần thiết để đảm bảo an toàn cho hệ thống.

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, thanh toán xuyên biên giới sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế số. Tuy nhiên, bài toán đặt ra là phải cân bằng giữa sự tiện lợi và yếu tố an toàn. Khi công nghệ ngày càng phát triển, yếu tố con người bao gồm nhận thức và kỹ năng bảo mật vẫn là chìa khóa để khai thác hiệu quả và bền vững các lợi ích mà thanh toán toàn cầu mang lại.

An Dương (T/h)